Elektronik Ticarette Aracı Hizmet Sağlayıcının Sorumluluğu Ne Zaman Doğar?

6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek veya tüzel kişileri hizmet sağlayıcı olarak tanımlarken, başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan kişileri aracı hizmet sağlayıcı olarak ayrı bir kategoride ele alır. Bir pazaryeri platformu, üzerinde farklı satıcıların ürün sattığı bir yapı sunuyorsa, bu platform işletmecisi aracı hizmet sağlayıcı sıfatı taşır.

6563 sayılı Kanun m. 9 uyarınca aracı hizmet sağlayıcı, hizmet sunduğu satıcılara ait içerikleri kontrol etmek veya bu içeriklerin hukuka aykırı bir faaliyetin yürütüldüğü hususunda araştırma yapmakla yükümlü değildir. Bu düzenleme, internet hukukunun genel ilkesiyle uyumludur: aracı hizmet sağlayıcı, üzerinde barındırdığı her içeriği önceden denetleyen bir yayıncı gibi değil, teknik altyapı sunan bir aracı gibi değerlendirilir.

Ancak bu genel kural, aracı hizmet sağlayıcıyı her durumda sorumluluktan tamamen bağışık tutmaz. Sağlayıcının sorumluluğu, hukuka aykırılığı öğrendiği andan itibaren gerekli tedbirleri almamasıyla doğar.

Aracı hizmet sağlayıcının sorumluluğunun temel dayanağı, "bildirim üzerine harekete geçme" (notice and take down) ilkesidir. Bu ilkeye göre aracı hizmet sağlayıcı:

• kendisine ait platformda satılan bir ürünün hukuka aykırı olduğu (örneğin taklit ürün, ruhsatsız ürün veya tüketiciyi aldatıcı reklamla satılan ürün) yönünde bir bildirim aldığında,
• bu bildirimi değerlendirip gerekiyorsa ilgili içeriği veya ürün listesini kaldırmalı veya erişimi engellemelidir.

Bildirime rağmen makul bir süre içinde harekete geçmeyen aracı hizmet sağlayıcı, bu tarihten itibaren gerçekleşen hukuka aykırılıktan kendi kusuruyla sorumlu tutulabilir.

Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, pazaryerinde satılan ürünlerin bir markanın veya tasarımın taklidi niteliğinde olmasıdır. Marka hakkı sahibi, öncelikle pazaryeri işletmecisine yazılı bildirimde bulunarak ihlalin giderilmesini talep etmelidir. Bu bildirim; ihlal edilen hakkın niteliğini, ihlale konu ürün listesinin bağlantısını ve hak sahipliğini gösteren belgeleri içermelidir.

Pazaryeri işletmecisi, bildirimi aldıktan sonra makul bir süre içinde harekete geçmezse, bildirim tarihinden sonraki satışlar bakımından sorumluluğu gündeme gelebilir. Bildirimden önceki dönem bakımından ise, pazaryerinin somut olayda ihlali önceden bilip bilmediği veya bilmesi gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir.

Pazaryerinde satıcı tarafından girilen ürün açıklamasının yanıltıcı olması hâlinde de benzer bir değerlendirme yapılır. Pazaryeri işletmecisi, kural olarak her ürün açıklamasını önceden denetlemekle yükümlü değildir; ancak yanıltıcı içerik kendisine bildirildiğinde veya sistem üzerinden yapılan şikâyetler yoluyla öğrenildiğinde gerekli işlemi yapmalıdır. Sistematik olarak aynı tür şikâyetlerin göz ardı edilmesi, sağlayıcının kusurunun daha ağır değerlendirilmesine yol açabilir.

E-ticaret platformları, aynı zamanda 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun anlamında yer sağlayıcı sıfatını da taşıyabilir. 5651 sayılı Kanun m. 5, yer sağlayıcının, yer sağladığı içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü olmadığını, ancak kendisine bildirilen hukuka aykırı içeriği yayından kaldırmakla yükümlü olduğunu düzenler.

Kişilik haklarının ihlali (örneğin bir platform üzerinde satılan üründe kullanılan görselin izinsiz olarak bir kişinin fotoğrafını içermesi) söz konusu olduğunda 5651 sayılı Kanun m. 9 çerçevesinde içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talep edilebilir; bu süreç, ilgili kişinin doğrudan platforma başvurusu veya mahkeme kararıyla işletilebilir.

Birçok e-ticaret platformu, kendi kullanım koşullarında marka ihlali, sahte ürün veya yanıltıcı içerik bildirimi için özel bir başvuru formu ve süreç öngörmektedir. Hak sahiplerinin öncelikle bu iç mekanizmaları kullanması, hem daha hızlı sonuç alınmasını sağlar hem de ilerleyen bir hukuki süreçte "bildirim yapıldığı hâlde harekete geçilmedi" iddiasının somut delillerle desteklenmesine imkân tanır.

Aracı hizmet sağlayıcının, aşağıdaki hususları ispatlaması sorumluluğunun kapsamını daraltabilir:

• bildirim sürecinin şeffaf ve erişilebilir biçimde platformda sunulduğu,
• bildirim üzerine makul sürede harekete geçildiği,
• satıcıların kimlik ve iletişim bilgilerinin doğrulanması için makul özenin gösterildiği,
• tekrarlayan ihlallerde satıcı hesabının askıya alınması veya kapatılması gibi caydırıcı tedbirlerin uygulandığı.

Bir ihlalle karşılaşan taraf, öncelikle şu adımları izleyebilir:

1. Platformun iç bildirim mekanizması üzerinden yazılı başvuru yapmak.
2. Makul süre içinde sonuç alınamazsa, ihlalin niteliğine göre (marka hakkı, kişilik hakkı, tüketici hakkı) ilgili idari veya adli mercie başvurmak.
3. 5651 sayılı Kanun kapsamında içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talebiyle mahkemeye başvurmak.
4. Uğranılan zarar için genel hükümlere göre tazminat talep etmek.

Pazaryerlerinde ürünlere ilişkin sahte veya manipülatif kullanıcı yorumları da aracı hizmet sağlayıcı sorumluluğu bağlamında değerlendirilebilecek bir sorundur. Bir satıcının kendi ürününe sahte olumlu yorumlar eklettiği ya da rakiplerinin ürünlerine haksız olumsuz yorumlar bıraktırdığı tespit edilirse, bu durum hem haksız rekabet hem de tüketiciyi yanıltma bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Platformun, yorum sisteminin bütünlüğünü korumaya yönelik makul teknik ve idari tedbirler alması beklenir.

Yurt dışında yerleşik bir pazaryeri üzerinden Türkiye'deki tüketicilere yönelik satış yapılması hâlinde, Türk tüketici hukuku ve KVKK hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur. Platformun Türkiye'deki tüketicilere yönelik faaliyet yürütmesi (Türkçe arayüz sunması, Türk Lirası ile fiyatlandırma yapması gibi göstergeler), Türk hukukunun uygulanabilirliğini destekleyen unsurlar olarak değerlendirilebilir.

• Pazaryerine hiç bildirimde bulunmadan doğrudan dava açmak,
• bildirimde ihlalin niteliğini ve kanıtlarını yeterince somutlaştırmamak,
• platformun her içeriği önceden denetlemekle yükümlü olduğunu varsaymak,
• bildirim sonrası makul süreyi beklemeden sorumluluk iddiasında bulunmak,
• iç şikâyet mekanizmasının sonucunu belgelendirmeden ilerleyen bir hukuki sürece geçmek.

Aracı hizmet sağlayıcıların sorumluluğu, önleyici bir denetim yükümlülüğü değil, bildirim üzerine harekete geçme yükümlülüğü üzerine kuruludur. Bu dengenin doğru işletilmesi, hem platformların ölçüsüz sorumluluk riskinden korunmasını hem de hak sahiplerinin ve tüketicilerin etkili bir başvuru yoluna sahip olmasını sağlar. Bildirim sürecinin usulüne uygun yürütülmesi, ihtilafın çözümünde belirleyici rol oynar.

E-ticaret platformunuzun aracı hizmet sağlayıcı sorumluluğu bakımından uyumluluğunun değerlendirilmesi veya bir platforma karşı bildirim ve hukuki süreç yürütülmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.