Kanuni Temsilcinin Şirketin Vergi Borcundan Sorumluluğu Nedir?

Kanuni temsilci, tüzel kişiliği temsile ve idareye yetkili kişidir. Anonim ve limited şirketlerde bu sıfat, kural olarak yönetim kurulu üyeleri veya müdürler tarafından taşınır. Sıfatın kimde bulunduğu, ticaret sicili kayıtları ve şirket ana sözleşmesi ile belirlenir.

Bir kişinin fiilen şirket işlerini yürütmesi, resmî olarak kanuni temsilci sıfatını taşımadığı sürece, tek başına vergisel sorumluluk doğurmayabilir. Bu nedenle sorumluluğun kime yükletileceği belirlenirken, sicildeki kayıtlar ve fiilî durum birlikte değerlendirilmelidir.

Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca, tüzel kişilerin ödevlerinin yerine getirilmesinden kanuni temsilciler sorumludur. Kanuni temsilcinin bu ödevleri yerine getirmemesi yüzünden mükellefin veya vergi sorumlusunun vergi ve buna bağlı alacaklarının eksik tahakkuk etmesi ya da zamanında ödenmemesi hâlinde, bu vergi ve alacaklar kanuni temsilcinin mal varlığından alınabilir.

Bu sorumluluk, kanuni temsilcinin görevi süresince şirket adına yerine getirilmesi gereken vergisel ödevlerin ihmal edilmesine bağlıdır.

6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi, tüzel kişilerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağının, kanuni temsilcilerin şahsi mal varlığından takip ve tahsil edilebileceğini düzenler. Bu sorumluluk, VUK m. 10'daki sorumluluktan farklı olarak, temsilcinin kusuru aranmaksızın uygulanabilen daha geniş kapsamlı bir sorumluluk türüdür.

Bu iki sorumluluk türü, hem kapsamı hem uygulanma koşulları bakımından farklılık gösterir:

• VUK m. 10: Kanuni temsilcinin görevini ihmal etmesi nedeniyle doğan vergi kaybına ilişkindir; temsilcinin kusuru bu sorumluluğun temelini oluşturur.
• 6183 m. mükerrer 35: Tüzel kişiden tahsil edilemeyen kamu alacağının (vergi aslı, ceza, gecikme zammı dâhil) kanuni temsilciden tahsiline ilişkindir; şirketten tahsil imkânsızlığının tespiti temel şarttır.

Aynı borç için her iki sorumluluk türü de gündeme gelebilir; hangi hükme dayanıldığı, tahsil işleminde açıkça belirtilmelidir.

Kanuni temsilcinin şahsi mal varlığına başvurulabilmesi için:

• Borcun tüzel kişiye ait olması,
• Bu borcun tüzel kişinin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilememiş veya edilemeyeceğinin anlaşılmış olması,
• İlgili kişinin, borcun ait olduğu dönemde kanuni temsilci sıfatını taşıması

gerekir. Sorumluluğun kapsamı, temsilcinin görevde bulunduğu döneme ait borçlarla sınırlıdır; görevden ayrıldıktan sonra doğan borçlardan kural olarak sorumlu tutulamaz.

Kanuni temsilcinin görevden ayrılması, geçmiş dönemdeki sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak görevden ayrıldıktan sonra doğan vergi borçlarından, ayrılan temsilci kural olarak sorumlu tutulamaz. Görevden ayrılma tarihinin ticaret sicilinde tescil ve ilan edilmiş olması, bu tarihin ispatı bakımından önemlidir.

Birden fazla kanuni temsilcinin bulunduğu şirketlerde, sorumluluğun paylaşımı; her temsilcinin görev ve yetki alanına, imza yetkisine ve fiilen üstlendiği role göre değerlendirilebilir. Sırf unvanın aynı olması, sorumluluğun otomatik olarak eşit paylaşılacağı anlamına gelmez.

Şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağı için, kanuni temsilci adına ayrıca ödeme emri düzenlenir ve tebliğ edilir. Bu ödeme emrine karşı, tıpkı asıl mükellefe düzenlenen ödeme emrinde olduğu gibi, tebliğ tarihinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir.

Kendisinden tahsil edilen kamu alacağını ödeyen kanuni temsilci, ödediği tutar için asıl borçlu tüzel kişiye rücu edebilir. Bu rücu hakkı, vergi hukukundan doğan kamu alacağı ilişkisinden bağımsız, özel hukuk temelli bir talep hakkıdır ve genel mahkemelerde ileri sürülür.

Kanuni temsilci adına düzenlenen ödeme emrine karşı açılan davada şu hususlar ileri sürülebilir:

• İlgili dönemde kanuni temsilci sıfatının bulunmadığı,
• Borcun tüzel kişiden tahsilinin denenmediği veya tahsil imkânsızlığının usulüne uygun tespit edilmediği,
• Borcun esasının veya miktarının hatalı olduğu,
• Zamanaşımının dolduğu.

Kanuni temsilciye başvurulmadan önce, idarenin şirketin mal varlığı üzerinde gerçekten yeterli araştırma yapıp yapmadığı önemlidir. Şirketin ticaret sicilinden terkin edilmiş olması, aktif varlığının bulunmadığının tespiti veya iflas sürecinin tamamlanmış olması gibi hususlar, tahsil imkânsızlığının somut göstergeleri olabilir. Bu araştırma yapılmadan doğrudan kanuni temsilciye başvurulması, sorumluluğun şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle dava konusu edilebilir.

Kanuni temsilcinin sorumluluğu, limited şirket ortaklarının sermaye payları oranında ve şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağından sorumlu olmasına ilişkin ayrı düzenlemeyle karıştırılmamalıdır. Bir kişi hem ortak hem kanuni temsilci sıfatını taşıyorsa, hakkında her iki sorumluluk türü de ayrı ayrı şartlarıyla değerlendirilebilir. Yalnızca ortak sıfatını taşıyan ancak temsil yetkisi bulunmayan kişi bakımından ise VUK m. 10 ve 6183 m. mükerrer 35 kapsamındaki sorumluluk kural olarak gündeme gelmez.

Kanuni temsilci adına düzenlenen ödeme emrine karşı açılacak davada görevli mahkeme vergi mahkemesidir. Yetkili mahkeme, ödeme emrini düzenleyen vergi dairesinin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir.

Bu davalarda şu belgeler önem taşır:

• Ticaret sicili kayıtları ve temsil yetkisine ilişkin belgeler,
• Görevden ayrılma tarihini gösteren tescil ve ilan belgeleri,
• Şirketten tahsil edilemediğine ilişkin idare işlemleri,
• Borcun dayanağı olan tahakkuk fişi veya ihbarname,
• Ödeme emrinin tebliğ tarihini gösteren belge.

Kanuni temsilciye yönelik takipte de, asıl kamu alacağına ilişkin tahsil zamanaşımı süreleri dikkate alınır. Asıl borçlu tüzel kişi bakımından zamanaşımını kesen bir işlem yapılmış olması, bu işlemin kanuni temsilci bakımından da aynı sonucu doğurup doğurmayacağı tartışmalı olabilir. Bu nedenle kanuni temsilciye karşı açılan davada, zamanaşımı süresinin hem tüzel kişi hem temsilci bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Kanuni temsilci hakkında da, tıpkı asıl mükellef hakkında olduğu gibi, kanunda sayılan şartların gerçekleşmesi hâlinde teminat istenmesi veya ihtiyati haciz uygulanması mümkündür. Bu tedbirlerin kanuni temsilcinin şahsi mal varlığına yöneltilebilmesi için, sorumluluğun asıl şartlarının, yani şirketten tahsil imkânsızlığının ve ilgili dönemde temsilci sıfatının bulunmasının ayrıca gerçekleşmiş olması aranır.

• Görevden ayrılma tarihinin ticaret sicilinde tescil ettirilmemesi,
• VUK m. 10 ile 6183 m. mükerrer 35 sorumluluklarının birbirine karıştırılması,
• Şirketten tahsil imkânsızlığının usulüne uygun araştırılıp araştırılmadığının sorgulanmaması,
• Görevde bulunulmayan döneme ait borçtan sorumluluğun kabullenilmesi,
• Rücu hakkının kullanılma süresinin kaçırılması.

Kanuni temsilci sıfatıyla karşılaşılan vergisel sorumluluk, şirketin mal varlığından ayrı olarak kişisel mal varlığını tehdit edebilen ciddi bir risktir. Sorumluluğun şartlarının, döneminin ve dayanağının doğru tespiti, savunmanın temelini oluşturur.

Kanuni temsilci sıfatınızla karşılaştığınız vergi borcu takibinin değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.