Bankacılık, Finans ve Sermaye Piyasası Hukuku

5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve finansal işlemin niteliğine göre uygulanabilecek diğer düzenlemeler çerçevesinde ele aldığımız başlıca konular şunlardır:

• Genel kredi sözleşmeleri ve ticari kredi işlemleri
• Kredi yenileme ve borç yapılandırma protokolleri
• İpotek, taşınır rehni, hesap rehni ve pay rehni
• Kefalet, garanti, borca katılma ve teminat mektupları
• Proje finansmanı ve yapılandırılmış finansman işlemleri
• Finansal kiralama, faktoring ve finansman sözleşmeleri
• Yetkisiz para transferleri ve elektronik bankacılık uyuşmazlıkları
• Kredi faizi, komisyon, masraf ve erken ödeme uyuşmazlıkları
• Ödeme hizmetleri, elektronik para ve finansal teknoloji faaliyetleri
• Halka arz öncesi hukuki durum tespiti ve izahname çalışmaları
• Pay ve borçlanma aracı ihraçları
• Yatırım hizmetleri, portföy yönetimi ve yatırımcı uyuşmazlıkları
• İçsel bilgi, piyasa bozucu eylem ve manipülasyon iddiaları
• Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının kuruluş ve faaliyet süreçleri
• SPK, BDDK, TCMB ve MASAK nezdindeki inceleme ve savunmalar

Ticari kredi sözleşmelerinde kredi limiti ve faiz oranı kadar; kullandırım şartları, komisyonlar, finansal taahhütler, bilgi verme yükümlülükleri, muacceliyet sebepleri ve bankanın ek teminat isteme yetkisi de önem taşır.

Özellikle bir şirketler topluluğu içinde kullanılan kredilerde, bir şirketin temerrüdünün diğer şirketlerin borçlarını etkileyip etkilemediği araştırılmalıdır. Çapraz temerrüt hükümleri nedeniyle ayrı sözleşmelerden doğan borçların aynı anda muaccel hâle gelmesi mümkün olabilir.

Günser + Partners, kredi sözleşmesini yalnızca borçlu şirket yönünden değil; ortaklar, yöneticiler, kefiller, garantörler ve teminat sağlayan üçüncü kişiler bakımından da inceler. Kredi kullandırma koşulları, şirket içi yetkilendirme kararları, sözleşme ekleri ve teminat belgeleri arasındaki uyum kontrol edilir.

Kredi kapatıldığında veya erken ödeme yapıldığında ipotek, rehin, bloke ya da diğer teminatların kendiliğinden sona erdiği varsayılmamalıdır. Teminatın hangi borçları kapsadığı ve sicil kayıtlarının nasıl terkin edileceği ayrıca belirlenmelidir.

Bir belgenin başlığında "garanti", "kefalet" veya "teminat" yazması, hukuki niteliğin tek başına belirlenmesi için yeterli değildir. Taahhüdün içeriği; kefalet, garanti, borca katılma, aval veya başka bir kişisel teminat ilişkisi doğurabilir.

İmzanın hangi sıfatla atıldığı, sorumluluğun azami tutarı, teminatın geçerlilik süresi ve gelecekte doğacak borçları kapsayıp kapsamadığı incelenmelidir. Gerçek kişilerin verdiği teminatlarda şekil şartları ile somut olaya göre eş rızasına ilişkin hükümler de önem taşıyabilir.

İpotek ve rehin belgelerinde ise yalnızca teminat tutarına bakılmaz. Teminatın ana para, faiz, komisyon, takip giderleri ve başka kredi ilişkilerini kapsayıp kapsamadığı; derece, sıra, paraya çevirme ve serbest bırakma koşulları birlikte değerlendirilir.

Ödeme güçlüğü yaşayan işletmeler bakımından yalnızca vadenin uzatılması kalıcı çözüm sağlamayabilir. Şirketin nakit akışı, diğer banka borçları, kamu ve işçilik yükümlülükleri, mevcut takipler, teminatların değeri ve faaliyetin sürdürülebilirliği birlikte ele alınmalıdır.

Yapılandırma protokolünde borç ikrarı, itirazlardan vazgeçme, ek teminat, feragat, ibra, muacceliyet ve takiplerin ertelenmesi gibi hükümler bulunabilir. Borçlunun ödeme planını kabul ederken daha önce sahip olduğu bir savunmadan vazgeçip geçmediği açıkça belirlenmelidir.

Alacaklı bakımından ise borçlunun gerçek ödeme kapasitesi, mevcut teminatların korunması, yeni teminatların hukuki değeri ve protokolün ihlali hâlinde hangi takip yollarına başvurulabileceği değerlendirilir. Yapılandırma, borcu ortadan kaldıran bir işlem değildir; yanlış hazırlanan bir metin, yalnızca tahsilatı geciktiren yeni bir uyuşmazlık yaratabilir.

Finansal kiralama sözleşmelerinde malın seçimi, teslimi, ayıp, sigorta, bakım, hasar, erken fesih ve mülkiyet devri farklı tarafların sorumluluğunu gündeme getirebilir. Finansman sağlayan kuruluşun konumu ile satıcı veya üreticinin yükümlülükleri birbirinden ayrılmalıdır.

Faktoring işlemlerinde temlik edilen alacağın gerçekten mevcut olup olmadığı, borçluya bildirim yapılıp yapılmadığı, rücu koşulları, faturalar, teslim belgeleri ve tahsilat kayıtları belirleyicidir. Temlik edilen alacağın ayıplı mal, eksik hizmet veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle tartışmalı olması faktoring şirketi, müşteri ve borçlu arasındaki sorumluluk ilişkisini etkileyebilir.

Finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketlerinin kuruluş ve faaliyetleri ile bu şirketlerin yaptığı sözleşmeler 6361 sayılı Kanun kapsamında düzenlenmektedir.

Ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları bakımından yalnızca kullanıcı sözleşmelerinin hazırlanması yeterli değildir. Faaliyet izninin kapsamı, müşteri fonlarının korunması, bilgi sistemleri, dış hizmet alımı, kimlik doğrulama, veri paylaşımı ve işlem güvenliği yükümlülükleri birlikte ele alınmalıdır.

Ödeme hizmetleri ve elektronik para ihracına ilişkin temel düzenleme 6493 sayılı Kanun'dur. Bu alandaki düzenleme ve denetleme yetkisi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından kullanılmaktadır.

Günser + Partners; fintek iş modelinin hukuki sınıflandırılması, sözleşmelerin hazırlanması, faaliyet kapsamının değerlendirilmesi, kurum yazılarına cevap verilmesi ve kullanıcı uyuşmazlıklarının yönetilmesi konularında hukuki destek sağlar.

Yetkisiz para transferi, mobil bankacılık dolandırıcılığı, hesap blokesi, kredi tahsisi, erken kapama, komisyon, teminatın çözülmemesi ve kredi kartı işlemleri banka ile müşteri arasında uyuşmazlık doğurabilir.

Bu dosyalarda işlemin hangi cihazdan ve hangi doğrulama yöntemiyle yapıldığı, müşteriye gönderilen bildirimler, IP ve oturum kayıtları, işlem limitleri, olay sonrası bankaya yapılan başvurular ve tarafların güvenlik yükümlülükleri incelenir.

Müşterinin bireysel tüketici veya ticari müşteri olması, uygulanacak hükümleri ve başvuru yolunu değiştirebilir. Bu nedenle yalnızca hesap hareketlerine bakılarak banka veya müşteri bakımından kesin sorumluluk değerlendirmesi yapılmamalıdır.

Halka arz hazırlığı, şirket paylarının satışa sunulmasından önce başlayan kapsamlı bir hukuki inceleme sürecidir. Şirketin esas sözleşmesi, pay grupları, yönetim yapısı, ilişkili taraf işlemleri, önemli sözleşmeleri, ruhsatları, varlıkları, devam eden davaları ve kamu borçları incelenir.

Hukuki durum tespiti sırasında belirlenen riskler; giderilebilecek eksiklikler, yatırımcıya açıklanması gereken hususlar ve işlem yapısını etkileyebilecek sorunlar olarak sınıflandırılır. İzahname ve diğer kamuyu aydınlatma belgelerinde yer verilen hukuki bilgilerin şirket kayıtlarıyla uyumu kontrol edilir.

İzahnamenin onaylanması, yatırımın getirisi veya ihraççının gelecekteki başarısı hakkında güvence anlamına gelmez.

Emir iletimi, yatırım danışmanlığı, portföy yönetimi, saklama hizmeti, kaldıraçlı işlemler ve hesap hareketleri yatırımcı uyuşmazlıklarının başlıca konularıdır.

Bir yatırımın değer kaybetmesi, tek başına yatırım kuruluşunun sorumlu olduğunu göstermez. Yatırımcının talimatları, risk profili, uygunluk ve yerindelik değerlendirmeleri, bilgilendirme belgeleri, telefon kayıtları, elektronik emirler ve yetkisiz yönlendirme iddiaları birlikte incelenmelidir.

Sosyal medya veya mesajlaşma uygulamaları üzerinden yapılan yatırım yönlendirmelerinde, yetkisiz yatırım hizmeti ile dolandırıcılık fiilleri birbirinden ayrılmalıdır. İçsel bilgi kullanımı, piyasa bozucu eylem veya manipülasyon iddiası bulunan dosyalarda ise işlem kayıtları görülmeden açıklama yapılması yeni idari veya cezai riskler doğurabilir.

Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamındaki düzenleyici sisteme dâhil edilmiştir. Platformların kuruluşu, faaliyeti, müşterilerle ilişkileri, saklama süreçleri, sermaye yeterliliği ve bilgi sistemlerine ilişkin düzenlemeler birlikte değerlendirilmelidir.

Kripto varlık platformları bakımından şirket yapısı, pay sahipliği, yöneticilerin şartları, müşteri varlıklarının korunması, sözleşmeler, transfer kayıtları ve saklama modeli birlikte ele alınır. Bir kuruluşun SPK listesinde yer alması ile faaliyet izni alması veya belirli bir hizmeti sunmaya yetkili olması aynı hukuki sonucu doğurmayabilir.

SPK, BDDK veya TCMB tarafından gönderilen bilgi ve belge taleplerine yalnızca hukuki açıklama hazırlanması yeterli olmayabilir. Verilecek cevabın finansal kayıtlar, şirket içi raporlar, önceki kurum bildirimleri ve kamuya yapılan açıklamalarla uyumlu olması gerekir.

Günser + Partners; kurum yazılarının incelenmesi, sorumluluğun kişi ve birimler bakımından ayrıştırılması, yönetim kurulu süreçlerinin yürütülmesi, savunmaların hazırlanması ve idari işlemlere karşı başvuru yollarının değerlendirilmesi konularında hizmet sunar.

MASAK yükümlülüklerinde müşteri tanıma, işlem izleme, şüpheli işlem bildirimi, risk yönetimi, eğitim ve iç denetim süreçleri önem taşır. Uyum yükümlülükleri yalnızca belge hazırlamakla değil, işleyen bir kontrol sistemi kurmakla yerine getirilebilir.

İlk incelemede ana sözleşme ile birlikte ekler, genel işlem koşulları, teminat belgeleri, hesap ekstreleri, elektronik onay kayıtları, şirket kararları, imza sirküleri ve taraflar arasındaki yazışmalar ele alınır.

Ardından:

• Tarafların hukuki sıfatları ve sorumluluk sınırları belirlenir.
• Muacceliyet, temerrüt ve fesih koşulları incelenir.
• Teminatların geçerliliği ve hangi borçları kapsadığı kontrol edilir.
• Düzenleyici kuruma bildirim veya başvuru gerekip gerekmediği tespit edilir.
• İhtiyati tedbir, icra takibi, dava, tahkim veya idari başvuru seçenekleri karşılaştırılır.
• Talebin ekonomik karşılığı, ispat imkânı ve tahsil kabiliyeti değerlendirilir.

Amaç, yalnızca hukuki bir iddia oluşturmak değil; belgelere dayanan, uygulanabilir ve mali sonucu öngörülebilen bir yol belirlemektir.

Finansal işlemlerde sorunların önemli bir bölümü, çok sayıda belgenin kısa sürede ve birbirleriyle bağlantısı görülmeden imzalanmasından kaynaklanır. İşlem tamamlandıktan sonra fark edilen bir kefalet, feragat, muacceliyet veya teminat hükmünün değiştirilmesi, müzakere aşamasına göre daha güçtür.

Mevcut veya planlanan bir finansal işlemde ilk değerlendirme; sözleşmelerin, teminat belgelerinin, şirket kararlarının ve son yazışmaların incelenmesiyle başlar. Bu inceleme sonucunda tarafların sorumluluğu, kritik riskler ve izlenebilecek hukuki yol somut biçimde belirlenebilir.

Günser + Partners, Ankara merkezli olarak Türkiye genelindeki bankacılık, finans ve sermaye piyasası işlemleri ile uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.