Adi Ortaklık Sözleşmesi Nedir? Ortakların Hak ve Borçları

Adi ortaklığın kurulabilmesi için üç unsur bir arada bulunmalıdır:

1. Birden fazla ortak: En az iki kişinin bir araya gelmesi,
2. Ortak amaç: Ortakların, kâr elde etmek gibi ekonomik veya başka bir ortak hedefe yönelmesi,
3. Katılım payı: Her ortağın emek, para, mal veya bilgi gibi bir katkıyı ortaklığa taahhüt etmesi.

Adi ortaklık, tüzel kişiliği olmadığından kendi adına malvarlığı edinemez; ortaklık malvarlığı, ortakların elbirliği (iştirak) mülkiyeti altındaki ortak malvarlığı olarak nitelendirilir.

Adi ortaklık sözleşmesi kural olarak herhangi bir şekle tabi değildir; sözlü anlaşmayla, hatta ortakların fiilen birlikte hareket etmesiyle (zımnen) dahi kurulabilir. Ancak yazılı bir sözleşme bulunmaması, uygulamada en sık karşılaşılan sorunu doğurur: katkı payının miktarı, kâr/zarar paylaşım oranı ve yönetim yetkisi belirsiz kalır.

Bu nedenle, özellikle ticari nitelikte adi ortaklıklarda:

• katkı paylarının (emek, sermaye, malvarlığı) açıkça belirlenmesi,
• kâr ve zarar paylaşım oranının yazılı olarak kararlaştırılması,
• yönetim yetkisinin kimde olacağının netleştirilmesi,
• ortaklığın süresi ve sona erme koşullarının belirlenmesi

büyük önem taşır.

Her ortak, sözleşmede kararlaştırılan katkıyı (para, mal, emek, bilgi, itibar) ortaklığa getirmekle yükümlüdür. Katkı payının niteliği ve miktarı belirsizse, ortakların eşit katkıda bulunmuş sayılıp sayılmayacağı sözleşmenin yorumuna göre belirlenir. Katkı payını yerine getirmeyen ortak, diğer ortaklara karşı sorumlu tutulabilir.

Taraflar, kâr ve zarara katılım oranını serbestçe kararlaştırabilir. Sözleşmede bir düzenleme yoksa, kural olarak her ortağın katkısının değeri ve niteliğine bakılmaksızın kâr ve zarara eşit oranda katılacağı kabul edilir; ancak emek katkısı sağlayan ortağın zarara katılıp katılmayacağı somut sözleşme hükümlerine göre ayrıca değerlendirilebilir.

Bir ortağın kârdan tamamen mahrum bırakılması geçerli bir düzenleme olmayabilir; ortaklığın amacına aykırı, ortaklardan birini tamamen dışlayan kayıtlar iyi niyet ve dürüstlük kuralı çerçevesinde denetlenir.

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça, adi ortaklığın yönetimi tüm ortaklara birlikte aittir; önemli kararlar oy birliğiyle alınır. Ancak taraflar, yönetimi bir veya birkaç ortağa bırakabilir. Yönetici ortak, diğer ortakların menfaatlerini gözeterek hareket etmekle yükümlüdür; yetkisini aşan veya kötüye kullanan yönetici ortak, doğan zarardan sorumlu tutulabilir.

Adi ortaklık tüzel kişiliğe sahip olmadığından, ortaklık adına yapılan işlemlerden kural olarak işlemi yapan ortak sorumlu olur; ancak diğer ortaklar adına da yetkiyle hareket edilmişse, o ortaklar da bu işlemden sorumlu tutulabilir. Uygulamada üçüncü kişilerle yapılan sözleşmelerde ortakların müteselsilen sorumlu tutulup tutulmayacağı, sözleşmenin kuruluş şekline ve temsile ilişkin düzenlemelere göre değerlendirilir.

Bu belirsizlik, adi ortaklıkla iş yapan üçüncü kişiler için de risk oluşturur; bu nedenle sözleşme yapılırken hangi ortağın veya ortakların ortaklık adına yetkili olduğunun açıkça belirlenmesi önemlidir.

Adi ortaklık, kural olarak kurulduğu ortak kadroya bağlı, kişisel nitelikli bir ilişkidir. Bir ortağın ölümü, iflası veya ortaklıktan haklı sebeple çıkarılması gibi durumlar, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça ortaklığın sona ermesine yol açabilir. Taraflar, sözleşmede bu tür durumlarda ortaklığın kalan ortaklarla devam edeceğini kararlaştırabilir.

Adi ortaklık;

• kararlaştırılan amacın gerçekleşmesi veya gerçekleşmesinin imkânsız hâle gelmesiyle,
• kararlaştırılan sürenin dolmasıyla,
• ortakların oy birliğiyle sona erdirme kararı almasıyla,
• bir ortağın haklı sebeple fesih bildiriminde bulunmasıyla,
• ortaklardan birinin ölümü, iflası veya kısıtlanmasıyla (sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça)

sona erebilir. Sona erme üzerine tasfiye süreci başlar: Ortaklık borçları ödenir, ortakların katkı payları iade edilir ve kalan tutar kâr/zarar paylaşım oranına göre ortaklar arasında paylaştırılır.

Ortaklar arası hesaplaşma ve tasfiyeden doğan alacaklar için kanunda özel bir kısa süre öngörülmediği ölçüde genel zamanaşımı kuralları uygulanır. Sürenin başlangıcı, tasfiyenin tamamlandığı veya alacağın muaccel hâle geldiği tarihtir.

Adi ortaklıktan doğan uyuşmazlıklarda görev, ortaklığın faaliyet konusuna göre belirlenir. Ortaklığın yürüttüğü faaliyet ticari iş niteliğindeyse asliye ticaret mahkemesi, bunun dışında kalan hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevli olabilir.

Ortaklığın varlığını ileri süren taraf, ortak amacın ve katkı paylarının varlığını ispatlamalıdır. Başlıca deliller:

• yazılı ortaklık sözleşmesi (varsa),
• katkı paylarını gösteren banka kayıtları, faturalar,
• ortaklar arası yazışmalar,
• üçüncü kişilerle yapılan sözleşmeler ve bunlardaki imzalar,
• ortaklık hesaplarına ilişkin defter ve kayıtlar,
• tanık beyanları (özellikle sözlü kurulan ortaklıklarda).

Adi ortaklık, anonim veya limited şirket gibi ticaret şirketlerinden köklü biçimde ayrılır. Ticaret şirketleri tüzel kişilik kazanır, kendi adına malvarlığı edinebilir ve ortaklarından bağımsız bir hukuki varlık olarak işlem yapabilir; ortakların sorumluluğu da genellikle sermaye payıyla sınırlıdır. Adi ortaklıkta ise böyle bir ayrım yoktur; ortaklık malvarlığı ortakların elbirliği mülkiyetindedir ve ortakların sorumluluğu çoğu zaman şahsi malvarlığına kadar uzanabilir. Bu nedenle, önemli ölçekli veya uzun süreli iş birliklerinde tarafların, adi ortaklık yerine bir ticaret şirketi kurmayı değerlendirmesi tavsiye edilir.

Adi ortaklık, tüzel kişiliği bulunmasa da vergi mevzuatı bakımından belirli yükümlülüklere tabi olabilir; ortaklığın faaliyetinden doğan kazanç, ortakların hisselerine göre kendilerine dağıtılmış sayılır ve her ortak kendi payı üzerinden vergilendirilir. Ortaklığın defter tutma, fatura düzenleme ve beyanname verme yükümlülükleri, yürütülen faaliyetin niteliğine göre değişir. Bu yükümlülüklerin ortaklık sözleşmesinde kimin tarafından yerine getirileceğinin baştan netleştirilmesi, ortaklar arası uyuşmazlıkları azaltır.

• Ortaklık sözleşmesini yazılı yapmadan iş birliğine başlamak,
• Katkı payı ve kâr/zarar paylaşım oranını belirsiz bırakmak,
• Yönetim yetkisinin kimde olduğunu netleştirmemek,
• Ortaklığın tüzel kişiliği olmadığını unutup ortaklık adına açılan hesap veya yapılan işlemlerde sorumluluğun kimde olduğunu belirsiz bırakmak,
• Bir ortağın ayrılması hâlinde ortaklığın akıbetini sözleşmede düzenlememek.

Adi ortaklık, esnek ve şekle bağlı olmayan bir iş birliği modeli sunmakla birlikte, tüzel kişiliğin bulunmaması nedeniyle sorumluluk ve tasfiye konularında ciddi belirsizlikler doğurabilir. Katkı payı, yönetim yetkisi ve sona erme koşullarının yazılı sözleşmeyle önceden netleştirilmesi, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde önler. Adi ortaklık sözleşmelerinin hazırlanması veya tasfiyesi konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.