Aile İkamet İzni: Şartları, Süresi ve İptal Sebepleri Nelerdir?

6458 sayılı Kanun m. 34 uyarınca aile ikamet izni;

• Türk vatandaşının yabancı eşi, ergin olmayan çocuğu veya bağımlı ergin çocuğu için,
• Türkiye'de en az bir yıl kalmış ikamet izinli bir yabancının eşi, ergin olmayan çocuğu veya bağımlı ergin çocuğu için,
• uluslararası koruma statüsü sahibi kişinin belirli aile fertleri için

verilebilir. Başvuru sahibinin destekleyici (sponsor) kişiyle olan aile bağının resmî belgelerle kanıtlanması gerekir.

Aile ikamet izni başvurusunda genel olarak şu hususlar aranır:

• destekleyicinin ve başvuru sahibinin geçerli kimlik/pasaport belgeleri,
• evlilik cüzdanı veya soybağını gösteren resmî belge,
• destekleyicinin aile bireylerini geçindirebilecek düzenli ve yeterli gelire sahip olması,
• uygun barınma koşullarının bulunması,
• geçerli sağlık sigortası,
• kamu düzeni, kamu güvenliği ve genel ahlak bakımından engel bulunmaması,
• ailedeki her bireyin adli sicil durumunun uygunluğu.

Sponsorun geliri, ailedeki toplam kişi sayısına göre değerlendirilir; idare her aile ferdi için asgari geçim ölçütü arar. Barınma şartında ise hanenin kişi başına düşen alanı incelenir.

Aile ikamet izni, destekleyicinin statüsüne ve mevcut ikamet izninin süresine bağlı olarak belirlenir; kural olarak üç yılı aşmayacak şekilde ve uzatılabilir biçimde verilir. Çocuk, ergin olduğunda kendi adına ayrı bir ikamet izni türüne geçmesi gerekir.

6458 sayılı Kanun m. 35 çerçevesinde aile ikamet izni özellikle şu hâllerde iptal edilebilir:

• evliliğin sadece ikamet izni elde etmek amacıyla, yani muvazaalı olarak yapıldığının tespiti,
• boşanma veya evliliğin sona ermesi (belirli istisnalar hariç),
• destekleyicinin ikamet izninin sona ermesi veya iptali,
• başvuruda veya sonrasında gerçeğe aykırı beyan ve sahte belge kullanılması,
• kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit oluşturulması,
• geçim ve barınma şartlarının artık karşılanmaması.

Muvazaalı evlilik iddiası, uygulamada en hassas konudur. İdare; evlilik tarihinden önce eşlerin birbirini tanıyıp tanımadığını, ortak yaşamın fiilen sürüp sürmediğini, dil ve kültür farkını, komşu/aile beyanlarını, ortak adres kayıtlarını ve maddi ilişkiyi (nafaka, ortak hesap, düğün organizasyonu gibi) birlikte değerlendirir.

Evliliğin sona ermesi, aile ikamet izninin iptali için önemli bir sebeptir; ancak her boşanma otomatik olarak izni sona erdirmez. Evliliğin belirli bir süre fiilen sürmüş olması, çocukların durumu, kişinin Türkiye'ye uyum düzeyi ve kanunda ayrıca sayılan istisnai hâller idarece ayrıca değerlendirilir. Bu aşamada başvuru sahibinin bağımsız bir ikamet izni türüne geçiş talebinde bulunması gündeme gelebilir.

Aile ikamet izninin iptali idari bir işlemdir ve şu yollarla itiraz edilebilir:

• idari başvuru yoluyla eksiklerin giderilmesi veya yanlış değerlendirmenin düzeltilmesi talep edilebilir,
• işlem, İYUK m. 7'deki süre içinde idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir,
• iptal işleminin uygulanması, kişinin aile birliğini ciddi biçimde bozacaksa yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

İptal davasında, idarenin muvazaa tespitini hangi somut delillere dayandırdığı, iddia edilen olguların gerçekten araştırılıp araştırılmadığı ve kararın ölçülülük ilkesine uygun olup olmadığı incelenir.

İdare, muvazaa iddiasını somut emare ve bulgularla desteklemek zorundadır; salt şüphe veya genel ifadeyle iptal kararı verilmesi hukuka aykırı olabilir. Buna karşılık başvuru sahibi de evliliğin gerçekliğini destekleyen delilleri (ortak yaşam, iletişim kayıtları, ortak harcamalar, tanık beyanları) sunarak iddiayı çürütebilir.

Aile ikamet izninin reddi veya iptaline karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, işlemi tesis eden il göç idaresi müdürlüğünün bağlı bulunduğu yer idare mahkemesidir.

İYUK m. 7 uyarınca dava açma süresi, işlemin ilgiliye tebliği ile başlar. Aile ikamet izni iptallerinde tebligatın kime ve nasıl yapıldığı (destekleyiciye mi, başvuru sahibine mi) her olayda ayrıca incelenmelidir; usulsüz tebligat, süre başlangıcını etkileyebilir.

Destekleyicinin ailedeki her birey için yeterli gelire sahip olduğunun ispatı, uygulamada başvurunun kabul veya reddinde belirleyici bir aşamadır. İdare bu incelemeyi yaparken yalnızca destekleyicinin maaş bordrosunu değil, düzenli banka hareketlerini, varsa kira gelirini, serbest meslek kazancını gösteren belgeleri ve toplam hane giderini birlikte değerlendirir. Barınma şartında ise kişi başına düşen metrekare, konutun kayıtlı kullanım amacı ve kira sözleşmesinin resmî nitelikte olup olmadığı incelenir. Gelirin bir kısmının düzensiz veya belgelenemez nitelikte olması, başvurunun reddine yol açabilecek en sık karşılaşılan eksikliklerden biridir.

Aile ikamet izni kapsamındaki ergin olmayan çocuk için ayrıca soybağının resmî belgelerle (doğum belgesi, nüfus kaydı, gerekiyorsa yurt dışı kaynaklı belgenin apostil veya konsolosluk onaylı tercümesi) ispatlanması gerekir. Boşanma veya velayet uyuşmazlığı yaşanan ailelerde, çocuğun hangi ebeveynin yanında ikamet edeceği ve velayet kararının içeriği idarece ayrıca incelenir. Velayeti bulunmayan ebeveynin çocuk üzerinden ikamet izni talep etmesi, kural olarak kabul görmez; bu noktada mahkeme kararının güncel ve kesinleşmiş olması önem taşır.

Muvazaalı evlilik tespiti tek başına otomatik olarak sınır dışı etme kararına yol açmaz; ancak ikamet izninin iptali sonrasında kişinin Türkiye'de hukuka uygun bir statüsü kalmazsa, bu durum ayrı bir idari değerlendirmeyle sınır dışı etme sürecinin önünü açabilir. Bu nedenle iptal kararına karşı süresi içinde dava açılması ve mümkünse yürütmenin durdurulması talep edilmesi, yalnızca ikamet izninin değil, kişinin Türkiye'deki genel hukuki durumunun da korunması bakımından önemlidir.

Destekleyicinin vefat etmesi veya kendi ikamet/çalışma statüsünü kaybetmesi, aile ikamet izninin dayanağını ortadan kaldırabilir. Bu tür durumlarda ilgili aile bireyinin mağduriyet yaşamaması için kanunda öngörülen istisnai hükümlerin (belirli süre evli kalınmış olması, çocuğun durumu gibi) uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir. Destekleyicinin vefatı hâlinde, ailenin durumu insani mülahazalar da gözetilerek incelenir.

• Muvazaa iddiasına karşı yalnızca duygusal anlatımla savunma yapmak, somut delil sunmamak,
• boşanma sürecinde ikamet izninin otomatik olarak devam edeceğini varsaymak,
• destekleyicinin gelir ve barınma belgelerini güncellemeden uzatma başvurusu yapmak,
• iptal kararının tebliğ tarihini doğru tespit etmeden dava süresini kaçırmak,
• çocuğun ergin olmasına rağmen ayrı ikamet izni başvurusunu ihmal etmek.

Aile ikamet izni, aile birliğinin Türkiye'de sürdürülmesi için önemli bir araçtır; ancak muvazaa incelemesi ve evliliğin sona ermesi gibi durumlarda hızla iptal riskiyle karşılaşılabilir. İptal işleminin hukuka uygunluğu, idarenin dayandığı somut delillerin yeterliliği ve ölçülülük ilkesi çerçevesinde değerlendirilmelidir. Aile ikamet izni başvurusu, uzatılması veya iptaline karşı dava süreci için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.