Vatandaşlığa Alınma Kararının İptali Davası Nasıl Açılır?

5901 sayılı Kanun m. 31 uyarınca vatandaşlığa alınma kararı, esas olarak şu hâllerde iptal edilebilir:

• vatandaşlığın kazanılmasında yalan beyanda bulunulduğunun veya sahte belge kullanıldığının,
• vatandaşlığın kazanılmasına esas teşkil eden şartların (evlilik, yatırım, istihdam gibi) aslında sağlanmadığının veya muvazaalı olarak yaratıldığının,
• gerçeğe aykırı bilgi verilerek idarenin yanıltıldığının

sonradan tespit edilmesi.

İptal kararı, kişinin vatandaşlığı kazandığı tarihten itibaren geçerli olacak şekilde geriye etkili sonuç doğurur. Bu nedenle iptal, sadece ileriye dönük bir statü kaybı değil, kazanma tarihinden bu yana geçen sürede vatandaşlığa bağlı işlemlerin de sorgulanmasına yol açabilir.

Uygulamada en sık karşılaşılan iptal sebeplerinden biri, Türk vatandaşı ile yapılan evliliğin muvazaalı olduğunun, yani yalnızca vatandaşlık kazanmak amacıyla kurulduğunun sonradan tespit edilmesidir. Bu tespit, evlilik birliğinin fiilen sürüp sürmediği, ortak yaşamın gerçekliği, eşler arasındaki ilişkinin niteliği gibi somut olgulara dayanmalıdır. Salt boşanmış olmak, evliliğin muvazaalı kurulduğu anlamına gelmez.

Yatırım yoluyla vatandaşlık kazanan kişilerde, yatırımın kanunda öngörülen asgari süre boyunca korunması gerektiği durumlarda, yatırımın erken elden çıkarılması veya baştan itibaren gerçek olmadığının anlaşılması iptal sebebi oluşturabilir. Bu nedenle yatırım kriterlerinin yalnızca başvuru anında değil, kanunda öngörülen süre boyunca fiilen korunması önemlidir.

Vatandaşlığa alınma kararının iptali, esas olarak şu sonuçları doğurur:

• kişi, iptal kararının kesinleşmesiyle Türk vatandaşlığını geriye dönük olarak kaybeder,
• kişinin Türkiye'deki hukuki statüsü yeniden değerlendirilir; ikamet izni, çalışma izni gibi alternatif statülere geçiş gündeme gelebilir,
• iptal, kişinin iyiniyetli üçüncü kişilerle yaptığı bazı işlemleri kural olarak etkilemez; ancak somut sonuçlar her olayda ayrıca değerlendirilmelidir,
• kişiyle birlikte vatandaşlık kazanmış eş ve çocukların durumu da ayrıca incelenir; her aile bireyinin kendi kazanma şartları bağımsız olarak değerlendirilebilir.

Vatandaşlığa alınma kararının iptali idari bir işlemdir. Bu karara karşı:

• idareye yeniden başvurularak itiraz edilebilir,
• İYUK m. 7'deki süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir,
• iptalin uygulanması ciddi ve telafisi güç sonuçlar doğuracaksa İYUK m. 27 kapsamında yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Dava sürecinde idarenin dayandığı somut olgular, bu olguların gerçekten araştırılıp araştırılmadığı ve kararın yeterli gerekçe içerip içermediği incelenir. Genel ve soyut ifadelerle kurulmuş bir iptal kararının hukuka uygunluğu ciddi biçimde tartışmalıdır.

Vatandaşlığın iptali kararının derhâl uygulanması, kişinin Türkiye'deki hukuki statüsünü, seyahat özgürlüğünü, çalışma hayatını ve aile birliğini ciddi biçimde etkileyebilir. Bu nedenle dava açılırken yürütmenin durdurulması talebinin somut ve ikna edici biçimde gerekçelendirilmesi, dava süresince mevcut statünün korunması bakımından önemlidir.

İdare, iptal kararına dayanak yalan beyan, sahte belge veya muvazaa iddiasını somut delillerle desteklemek zorundadır. Buna karşılık ilgili kişi de vatandaşlığın kazanılmasına esas olan şartların (evlilik, yatırım, istihdam gibi) gerçek olduğunu gösteren belgeleri sunarak iddiayı çürütebilir.

Vatandaşlığa alınma kararının iptaline karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, işlemi tesis eden idari makamın bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca kararın tebliğinden itibaren işlemeye başlar. Süre hak düşürücüdür; tebligatın tarihi ve usulüne uygunluğu her olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Vatandaşlığın kazanılmasında sahte belge kullanıldığının veya yalan beyanda bulunulduğunun tespiti, yalnızca idari bir iptal süreciyle sınırlı kalmayabilir; somut olayın niteliğine göre resmî belgede sahtecilik veya benzeri suçlar bakımından ayrıca ceza soruşturması başlatılması gündeme gelebilir. İdari iptal süreci ile ceza soruşturması birbirinden bağımsız yürütülür; idari mahkemede iptal kararının kaldırılması, ceza yargılamasının doğrudan sonucunu belirlemez ve tam tersi de geçerlidir. Bu nedenle her iki süreç ayrı ayrı ve dikkatle takip edilmelidir.

Bazı olaylarda, vatandaşlığın kazanılmasından uzun yıllar sonra bir usulsüzlük iddiasıyla iptal süreci başlatılabilir. Bu durumda kişinin, aradan geçen süre boyunca Türkiye'de kurduğu aile, iş ve sosyal hayatın hukuki güvenlik ve orantılılık ilkeleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülebilir. İdarenin makul bir sürede hareket etmemiş olması, iptal kararının hukuka uygunluğunun tartışılmasında dikkate alınabilecek bir unsurdur; ancak bu durum kanunda açık bir zamanaşımı öngörülmediği sürece tek başına iptal için yeterli görülmeyebilir.

Vatandaşlık iptali, kişiyle birlikte vatandaşlık kazanmış eş ve çocukları da etkileyebilir; ancak her aile bireyinin kendi kazanma koşulları ayrı ayrı incelenmelidir. Örneğin evliliğin muvazaalı olduğu tespit edilse dahi, çocuğun doğumla veya farklı bir yolla bağımsız olarak vatandaşlık kazanmış olması hâlinde, çocuğun statüsü ebeveynin statüsünden farklı sonuçlanabilir. Bu nedenle aile bireylerinin iptal sürecinde ayrı ayrı hukuki değerlendirmeye tabi tutulması gerekir.

Vatandaşlığın iptaline ilişkin davalarda, iddia konusu evliliğin veya yatırımın gerçekliği gibi teknik ve karmaşık hususların aydınlatılması için bilirkişi incelemesine başvurulması gündeme gelebilir. Örneğin yatırım yoluyla kazanılan vatandaşlıkta yatırımın süreklilik arz edip etmediği, mali kayıtların incelenmesini gerektirebilir. Bilirkişi raporunun, idarenin dayandığı somut olgularla ve tarafların sundukları belgelerle tutarlı biçimde hazırlanması, mahkemenin kararına doğrudan etki eder.

Vatandaşlığın iptali kararı henüz kesinleşmeden, kişinin Türkiye'deki hukuki statüsünün ne şekilde değerlendirileceği, yürütmenin durdurulması talebinin sonucuna bağlıdır. Yürütmenin durdurulması kararı verilirse kişi, dava süresince vatandaşlığa bağlı hak ve yükümlülüklerini kural olarak sürdürebilir. Bu durum, özellikle seyahat, çalışma ve resmî işlemler bakımından kişinin günlük hayatını doğrudan etkileyeceğinden, talebin mahkemeye ikna edici biçimde sunulması önem taşır.

İptal kararı kesinleşmeden önce kişinin Türk vatandaşı sıfatıyla yaptığı evlilik, taşınmaz edinimi veya ticari işlemler gibi hukuki işlemlerin geçerliliği, genel hukuk kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. İyi niyetli üçüncü kişilerle yapılan işlemler kural olarak korunmaya değer görülür; ancak işlemin niteliğine ve tarafların bilgi düzeyine göre farklı sonuçlara ulaşılabilir. Bu nedenle iptal süreciyle eş zamanlı yürüyen diğer hukuki işlemlerin ayrıca ve dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

• Vatandaşlığın kazanılmasına esas belgeleri saklamamak,
• muvazaa veya yalan beyan iddiasına karşı somut delil sunmadan yalnızca sözlü savunma yapmak,
• iptal kararının geriye etkili sonuçlarını dikkate almadan hareket etmek,
• yürütmenin durdurulması talebini gerekçelendirmeden istemek,
• dava açma süresini kaçırmak.

Vatandaşlığa alınma kararının iptali, kişinin hukuki statüsünü kökten etkileyen ağır sonuçlu bir işlemdir. İdarenin dayandığı somut olguların yeterliliği, ilgili kişinin sunduğu karşı deliller ve yürütmenin durdurulması talebinin etkin biçimde ileri sürülmesi, sürecin sonucunu belirleyen en önemli unsurlardır. Vatandaşlığa alınma kararının iptaline karşı dava süreci için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.