Uzun Dönem İkamet İzni Şartları Nelerdir? Ret Kararına İtiraz

6458 sayılı Kanun m. 42 uyarınca uzun dönem ikamet izni başvurusu için Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak temel şarttır. Bu süre hesaplanırken:

• kısa süreli yurt dışı çıkışların toplamının belirli bir sınırı aşmaması,
• ikamet izninin sürekli olarak geçerliliğini koruması,
• ikamet izninin kesintiye uğradığı dönemlerin süreye dahil edilmemesi

gözetilir. Uluslararası koruma başvurusunda geçen süreler ile insani ikamet izni gibi bazı özel statülerde geçen süreler farklı şekilde değerlendirilebilir.

Süre şartına ek olarak idare şu hususları da inceler:

• son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak,
• yeterli ve düzenli bir gelire sahip olmak,
• geçerli sağlık sigortasının bulunması,
• kamu düzeni ve kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmamak.

Kamu düzeni ve güvenliği değerlendirmesinde kişinin adli geçmişi, önceki ihlalleri ve genel güvenlik kayıtları birlikte incelenir.

6458 sayılı Kanun m. 43 uyarınca uzun dönem ikamet izni sahibi, kanunda öngörülen istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanabilir. Ancak:

• askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü ve seçme-seçilme hakkı gibi doğrudan vatandaşlığa bağlı haklar,
• kamu görevine girme konusunda kanunda öngörülen sınırlamalar,
• gümrük mevzuatındaki muafiyetler gibi belirli istisnalar

bu kapsamın dışında tutulmuştur. İzin, süresiz olmakla birlikte Türkiye dışında kesintisiz uzun süre bulunma gibi hâllerde geçerliliğini yitirebilir.

Başlıca ret sebepleri şunlardır:

• sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartının sağlanamadığının tespiti (özellikle uzun yurt dışı çıkışları nedeniyle),
• son üç yıl içinde sosyal yardım alındığının belirlenmesi,
• yeterli ve düzenli gelirin ispatlanamaması,
• kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından olumsuz değerlendirme,
• önceki ikamet izinlerinde ciddi ihlallerin bulunması,
• sunulan belgelerde tutarsızlık veya sahtecilik şüphesi.

Uzun dönem ikamet izni başvurusunun reddi idari işlem niteliğindedir. Bu karara karşı:

• idareye yeniden başvurarak eksik veya hatalı değerlendirilen hususların düzeltilmesi istenebilir,
• İYUK m. 7'deki süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir,
• ret kararının uygulanması ciddi ve telafisi güç sonuçlar doğuracaksa yürütmenin durdurulması talep edilebilir.

Dava sürecinde, sekiz yıllık sürenin nasıl hesaplandığı, yurt dışı çıkışların toplam süreye etkisi ve idarenin kamu düzeni değerlendirmesine dayanak gösterdiği somut olgular ayrıntılı biçimde incelenir.

Uygulamada en çok tartışılan konulardan biri, kısa süreli yurt dışı çıkışlarının toplamda hangi noktada kesintisizlik şartını bozacağıdır. İdarenin bu hesaplamayı hatalı yapması, ret kararlarının önemli bir kısmının iptal davasına konu olmasına yol açar. Başvuru sahibinin giriş-çıkış kayıtlarını önceden titizlikle incelemesi ve gerekirse idareye bu konuda açıklama sunması önerilir.

Uzun dönem ikamet izni ret kararlarına karşı açılacak davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kararı veren il göç idaresi müdürlüğünün bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Dava açma süresi İYUK m. 7 uyarınca ret kararının usulüne uygun tebliğinden itibaren işlemeye başlar. Süre hak düşürücüdür; bu nedenle tebligatın tarihi ve usulüne uygunluğu her olayda ayrıca incelenmelidir.

Uluslararası koruma başvurusu değerlendirme aşamasında geçen süre ile statü tanındıktan sonra geçen süre, uzun dönem ikamet izni için aranan sekiz yıllık sürenin hesaplanmasında farklı sonuçlar doğurabilir. Uygulamada, başvuru değerlendirme sürecinde geçirilen sürenin tamamının kesintisiz ikamet süresine dahil edilip edilmeyeceği, kişinin somut statüsüne ve mevzuattaki güncel düzenlemeye göre ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle uluslararası koruma geçmişi bulunan başvuru sahiplerinin, süre hesaplamasını yaparken idareden önceden bilgi alması veya hukuki danışmanlıkla desteklenmesi önerilir.

Uzun dönem ikamet izni süresiz olmakla birlikte, kanunda öngörülen belirli hâllerde geçerliliğini kaybedebilir. Başlıca kayıp sebepleri arasında Türkiye dışında kesintisiz olarak uzun süre bulunma, izin sahibinin kendi isteğiyle Türkiye'deki ikametini sona erdirmesi veya kamu düzeni bakımından ciddi bir tehdit oluşturduğunun sonradan tespiti sayılabilir. İznin kaybına ilişkin bir idari işlem tesis edilmesi hâlinde, bu işleme karşı da genel idari dava yolları (idari itiraz, idare mahkemesinde iptal davası) açık olacaktır.

Uzun dönem ikamet izni sahibi olmak, kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazanma hakkı doğurmaz; ancak Türkiye'de kesintisiz ikametin uzunluğu, genel yolla vatandaşlık başvurusunda aranan beş yıllık sürenin karşılanması bakımından güçlü bir gösterge oluşturabilir. Vatandaşlık başvurusu, kendi başına ayrı şartlara (yeterli Türkçe bilgisi, geçimini sağlayacak gelir, iyi ahlak sahibi olma, kamu düzeni bakımından engel bulunmama gibi) tabidir ve uzun dönem ikamet izniyle otomatik olarak bağlantılı değildir.

Kanunda öngörülen "son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olma" şartının kapsamı, uygulamada tartışmalı bir konudur. Genel nitelikli, herkese açık kamu hizmetlerinden yararlanma (örneğin genel sağlık hizmetleri) ile doğrudan muhtaçlık esasına dayalı nakdi veya ayni sosyal yardım programları arasındaki ayrımın doğru yapılması gerekir. Başvuru sahibinin hangi tür bir destekten yararlandığının belgelerle netleştirilmesi, bu şartın hatalı yorumlanması nedeniyle oluşabilecek ret risklerinin önüne geçebilir.

Uzun dönem ikamet izni, kişiye özgü bir statüdür; bir ailenin bir bireyinin bu izni alması, diğer aile bireylerine otomatik olarak aynı statüyü kazandırmaz. Her aile bireyinin kendi ikamet süresi, gelir durumu ve diğer şartları ayrı ayrı değerlendirilir. Uygulamada eşlerin veya çocukların farklı tarihlerde Türkiye'ye yerleşmiş olması nedeniyle, aile bireyleri arasında uzun dönem ikamet izni bakımından farklı sonuçlar ortaya çıkabilir; bu durumun aile içi ikamet planlamasında önceden dikkate alınması gerekir.

Uzun dönem ikamet izni başvurusunda kural olarak geçerli pasaport, mevcut ikamet izni kaydı, son sekiz yıla ait giriş-çıkış kayıtları, gelir durumunu gösteren belgeler, sağlık sigortası ve adli sicil kaydı sunulur. Belgelerin güncel tarihli olması ve giriş-çıkış kayıtlarıyla tutarlı olması, başvurunun hızlı ve sorunsuz sonuçlanması bakımından önemlidir. Eksik veya çelişkili belge sunulması, idarenin ek belge talep etmesine ve sürecin uzamasına yol açabilir.

• Yurt dışı çıkışlarının toplam süresini hesaplamadan başvuru yapmak,
• gelir ve sosyal yardım durumuna ilişkin güncel belge sunmamak,
• ret kararının gerekçesini tam olarak anlamadan itiraz dilekçesi hazırlamak,
• dava açma süresini kaçırmak,
• uzun dönem ikamet izninin bazı haklarda vatandaşlıkla eşdeğer olduğunu düşünüp askerlik veya seçme-seçilme gibi hakların da kapsandığını varsaymak.

Uzun dönem ikamet izni, uzun yıllardır Türkiye'de yaşayan yabancılar için önemli bir hukuki güvence sağlar. Ancak sekiz yıllık kesintisizlik şartının hatalı hesaplanması, ret kararlarının önemli bir bölümünün kaynağını oluşturur. Başvuru öncesinde giriş-çıkış kayıtlarının incelenmesi ve ret hâlinde süresi içinde doğru hukuki yola başvurulması gerekir. Uzun dönem ikamet izni başvurusu ve ret kararına karşı dava süreci için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.