Hırsızlık Suçu Nedir? Unsurları, Cezası ve Şikâyet Süreci Nasıl İşler?

TCK m. 141 uyarınca hırsızlık, zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malın, kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alınmasıdır. Suçun temel hâli için öngörülen ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.

Tanımdaki her kelime uygulamada sonuç doğurur. Malın taşınır olması, başkasına ait olması, zilyedin rızasının bulunmaması ve malın bulunduğu yerden alınmış olması aranır.

Taşınır mal

Suçun konusu ancak taşınır bir mal olabilir. Taşınmazlar hırsızlığın konusu değildir; taşınmaza yönelik haksız eylemler hakkı olmayan yere tecavüz, mala zarar verme veya konut dokunulmazlığının ihlali gibi başka suçlar kapsamında değerlendirilir. Buna karşılık taşınmazdan sökülüp ayrılan ve taşınabilir hâle gelen parçalar hırsızlığın konusu olabilir.

Ekonomik değeri bulunmayan, tamamen terk edilmiş ve sahipsiz sayılan şeyler kural olarak suçun konusunu oluşturmaz. Ancak bir malın çöpe atılmış görünmesi, onun hukuken terk edildiği anlamına her zaman gelmez.

Başkasına ait olma

Mal, failden başka birine ait olmalıdır. Kişinin kendi malını alması hırsızlık değildir. Ancak mal üzerinde başkasının rehin, hapis veya benzeri bir hakkı varsa ya da mal yasal olarak muhafaza altına alınmışsa durum değişebilir.

Paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal bakımından ise TCK m. 144'te özel bir düzenleme vardır. Bu hâlde ceza önemli ölçüde azalır ve suç şikâyete bağlı hâle gelir.

Zilyedin rızasının bulunmaması

Zilyetlik, mal üzerindeki fiilî hâkimiyettir. Malın maliki ile zilyedi farklı kişiler olabilir. Kiralanan bir aracın zilyedi kiracıdır; emanet bırakılan eşyanın zilyedi emanetçidir. Suçun mağduru öncelikle zilyettir.

Rıza, hukuka uygunluk sebebidir. Rızanın geçerli olabilmesi için ayırt etme gücüne sahip kişiden ve eylemden önce ya da eylem sırasında gelmiş olması gerekir. Sonradan verilen onay, işlenmiş suçu ortadan kaldırmaz; yalnız uzlaştırma veya etkin pişmanlık bakımından önem taşıyabilir.

Bulunduğu yerden alma ve manevi unsur

Suç, malın failin hâkimiyet alanına geçirilmesiyle tamamlanır. Malın işletme veya mağaza sınırları içinde ele geçirilmesi hâlinde suçun tamamlanıp tamamlanmadığı, failin mal üzerinde serbestçe tasarruf edebilir duruma gelip gelmediğine göre belirlenir. Bu nedenle kasa hattını geçmeden yakalanan kişilerde çoğu zaman teşebbüs söz konusu olur.

Hırsızlık ancak kasten işlenebilir. Ayrıca failin kendisine veya başkasına yarar sağlama maksadı bulunmalıdır. Bu maksat yoksa fiil mala zarar verme veya kullanma hırsızlığı gibi başka bir nitelendirmeye girebilir.

TCK m. 144'e göre hırsızlık suçunun paydaş veya elbirliğiyle malik olunan mal üzerinde ya da bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde ceza belirgin biçimde azalır ve soruşturma şikâyete bağlı olur.

Uygulamada en sık tartışılan hâl ikincisidir. Kişinin gerçekten mevcut bir alacağı bulunmalı ve eylem bu alacağı tahsil amacına yönelmiş olmalıdır. Alacağın varlığı ispatlanamıyorsa veya alınan malın değeri alacakla hiçbir orantı taşımıyorsa bu hükmün uygulanması güçleşir.

TCK m. 145 uyarınca hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin az olması hâlinde cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de gözetilerek ceza vermekten büsbütün vazgeçilebilir.

Bu hüküm otomatik bir sonuç doğurmaz. Değerin azlığı sabit bir rakamla belirlenmez; mahkeme, malın niteliğini, mağdurun durumunu, eylemin işleniş biçimini ve failin kişiliğini birlikte değerlendirir. Parasal ölçütler her yıl değişen ekonomik koşullara göre yorumlandığından, dosyada güncel bir değer tespiti yapılması önem taşır.

Malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere alınması hâlinde TCK m. 146 uygulanır. Bu durumda soruşturma şikâyete bağlıdır ve ceza önemli ölçüde indirilir. Ancak mal bir suç işlemek için kullanılmışsa bu hükümden yararlanılamaz.

TCK m. 147 ise ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenen hırsızlıkta cezada indirim yapılabileceğini, hatta ceza verilmesinden vazgeçilebileceğini öngörür. Buradaki zorunluluk somut, güncel ve başka türlü giderilemeyecek nitelikte olmalıdır.

TCK m. 167, malvarlığına karşı suçlarda bazı yakınlık ilişkileri için şahsi cezasızlık sebebi ve cezada indirim öngörür. Aynı konutta birlikte yaşayan eş, üstsoy, altsoy ve bu derecedeki kayın hısımları ile evlat edinen ve evlatlık arasında işlenen hırsızlıkta kural olarak cezaya hükmolunmaz. Ayrı konutta yaşayan bazı yakınlar bakımından ise suç şikâyete bağlı hâle gelir ve ceza indirilir.

Bu hüküm yağma ve nitelikli yağma bakımından uygulanmaz.

TCK m. 168 uyarınca hırsızlık suçunda etkin pişmanlık mümkündür. Failin, azmettirenin veya yardım edenin, kovuşturma başlamadan önce mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Bu davranış kovuşturma başladıktan sonra ancak hüküm verilmezden önce gerçekleşirse indirim oranı azalır.

Zararın kısmen giderilmesi hâlinde etkin pişmanlık hükmünün uygulanabilmesi için mağdurun rızası aranır. Bu nedenle ödemenin belgelendirilmesi ve mağdurun beyanının dosyaya geçirilmesi gerekir.

Basit hırsızlık, CMK m. 253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlardandır. Soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; taraflar uzlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanırsa davanın düşmesine karar verilir.

Uzlaşma teklifi kabul edilmezse veya uzlaşma sağlanamazsa soruşturma olağan biçimde sürer. Uzlaşma sonucunda kararlaştırılan edimin yerine getirilmemesi hâlinde uzlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır ve icraya konulabilir.

Hırsızlığın temel hâli şikâyete bağlı değildir; savcılık ihbar veya başka bir yolla öğrendiğinde re'sen soruşturma yapar. Buna karşılık TCK m. 144 ve m. 146 kapsamındaki hâller ile TCK m. 167/2 uyarınca yakınlık ilişkisine dayanan bazı durumlar şikâyete bağlıdır. Şikâyete bağlı suçlarda süre, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır.

Dava zamanaşımı süresi, suçun gerektirdiği cezanın üst sınırına göre TCK m. 66'ya göre belirlenir. Basit hırsızlıkta bu süre sekiz yıldır.

Basit hırsızlık suçunda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir. Cezanın üst sınırı iki yılı aşan bu suçta kural olarak basit yargılama usulü uygulanmaz; ancak CMK m. 250'de sayılan şartlar oluşursa soruşturma aşamasında seri muhakeme usulü gündeme gelebilir.

Hırsızlık dosyalarında en çok kullanılan deliller şunlardır:

• güvenlik kamerası görüntüleri ve bunların çözüm tutanakları,
• olay yeri inceleme raporu, parmak izi ve biyolojik iz kayıtları,
• tanık beyanları,
• malın bulunduğu yerden alındığını gösteren stok, sayım veya kasa kayıtları,
• çalınan malın failde ele geçirilmesine ilişkin arama ve elkoyma tutanakları,
• baz istasyonu ve iletişim tespit kayıtları,
• malın değerine ilişkin fatura, ekspertiz veya bilirkişi raporu.

Şüphelinin ifadesi tek başına mahkûmiyete esas alınamaz. Kamera görüntülerinin hukuka uygun elde edilmiş olması ve dosyaya usulüne uygun aktarılması ayrıca denetlenir.

• Emanet edilen malın geri verilmemesini hırsızlık sanmak; bu durum çoğu kez güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur.
• Alacağını tahsil amacıyla mal almanın hiçbir sonuç doğurmayacağını düşünmek; fiil suç olmaya devam eder, yalnız ceza azalır.
• Uzlaştırma teklifini içeriğini anlamadan reddetmek veya kabul etmek.
• Zararın giderilmesini belgelendirmeden ödeme yapmak ve etkin pişmanlıktan yararlanamamak.
• Şikâyete bağlı hâllerde altı aylık süreyi kaçırmak.
• Kamera görüntülerinin silinmesini beklemek; birçok sistemde kayıtlar kısa sürede otomatik olarak üzerine yazılır.
• Değerin azlığı hükmünün kendiliğinden uygulanacağını varsaymak.

Hırsızlık dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman eylemin kendisi değil, nitelendirmedir. Aynı olay basit hırsızlık, nitelikli hırsızlık, güveni kötüye kullanma veya yağma olarak değerlendirilebilir ve bu tercih cezayı, görevli mahkemeyi, uzlaştırma imkânını ve tutuklama ihtimalini doğrudan etkiler.

Mağdur açısından zararın belgelenmesi, delillerin kaybolmadan toplanması ve uzlaşma sürecinin bilinçli yönetilmesi önemlidir. Şüpheli açısından ise ifade aşamasından itibaren eylemin hukuki niteliğinin doğru ortaya konulması sonucu değiştirebilir. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.