Mala Zarar Verme Suçu Nedir? Şikâyet Süresi, Cezası ve Tazminat Yolu

TCK m. 151/1'e göre suç, başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen ya da tamamen yıkmak, tahrip etmek, yok etmek, bozmak, kullanılamaz hâle getirmek veya kirletmek suretiyle işlenir. Ceza, şikâyet üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır.

TCK m. 151/2 ise haklı bir neden olmaksızın sahipli hayvanı öldüren, işe yaramayacak hâle getiren veya değerinde azalmaya neden olan kişi hakkında aynı hükmün uygulanacağını düzenler.

Başkasına ait mal

Suçun konusu, failden başka birine ait taşınır veya taşınmaz bir maldır. Hırsızlıktan farklı olarak taşınmazlar da suçun konusunu oluşturabilir. Ortak mülkiyete konu bir mala zarar verilmesi hâlinde diğer paydaşların payları oranında mağdur sıfatı doğar.

Zarar verici hareket

Kanun, yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme ve kirletme fiillerini saymıştır. Malın ekonomik değerinin azalması ya da amacına uygun kullanımının engellenmesi yeterlidir; malın tamamen yok olması gerekmez.

Kirletme fiili, uygulamada duvarların boyanması, cephelerin yazıyla kaplanması veya araç üzerine kimyasal madde dökülmesi gibi durumlarda gündeme gelir.

Kast

Suç yalnız kastla işlenebilir. Taksirle mala zarar verilmesi suç oluşturmaz; bu durumda yalnız haksız fiil sorumluluğu doğar ve zarar hukuk mahkemesinde talep edilir. Bu ayrım özellikle trafik olaylarında önemlidir: bir kazada araca verilen zarar kural olarak suç değil, tazminat konusudur.

TCK m. 152, suçun daha ağır cezayı gerektiren hâllerini düzenler ve bu hâllerde ceza bir yıldan altı yıla kadar hapse yükselir. Nitelikli hâllerde suç şikâyete bağlı olmaktan çıkar ve re'sen soruşturulur. Başlıca hâller şunlardır:

• kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya hakkında işlenmesi,
• yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş her türlü eşya veya tesis hakkında işlenmesi,
• devlet ormanı statüsündeki yerler hariç olmak üzere, dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu hakkında işlenmesi,
• sulamaya, içme sularının sağlanmasına veya afetlerden korunmaya yarayan tesisler hakkında işlenmesi,
• grev veya lokavt hâllerinde işverenlerin veya işçilerin veya işveren ya da işçi sendika veya konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında işlenmesi,
• siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya hakkında işlenmesi,
• sona ermiş olsa bile görevinden ötürü kamu görevlisinin zararına olarak işlenmesi.

Kanun ayrıca fiilin yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olmak suretiyle ya da radyasyona maruz bırakarak veya nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak işlenmesi hâlinde cezanın artırılacağını öngörür. Fiil sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde ceza ayrıca artırılır.

Temel hâlde suç şikâyete bağlıdır. TCK m. 73 uyarınca şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır. Failin kim olduğu sonradan öğrenilmişse süre bu tarihten başlar.

Uygulamada en sık yapılan hata, zararın tespiti veya sigorta sürecinin beklenmesi nedeniyle bu sürenin geçirilmesidir. Şikâyetin süresinde yapılması, zarar miktarı henüz belirlenmemiş olsa bile mümkündür.

Mala zarar vermenin temel hâli şikâyete bağlı olduğundan CMK m. 253 kapsamında uzlaştırmaya tabidir. Soruşturma aşamasında dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; taraflar uzlaşırsa kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir, kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanırsa dava düşer.

Uzlaşma bu suç tipinde pratik bir avantaj sağlar: mağdur, ayrı bir tazminat davası açmak zorunda kalmadan zararının karşılanmasını sağlayabilir. Uzlaşma belgesinde kararlaştırılan edim yerine getirilmezse belge ilam niteliğinde sayılır ve icraya konulabilir. Bu nedenle metinde ödeme tutarı, takvimi ve gecikme hâlindeki sonuçlar açıkça yazılmalıdır.

Nitelikli hâllerde uzlaştırma uygulanmaz.

TCK m. 168 mala zarar verme suçunda da uygulanır. Zararın aynen giderilmesi veya tazmin edilmesi hâlinde kovuşturma başlamadan önce cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmezden önce ise daha sınırlı bir oranda indirilir. Kısmen giderme hâlinde mağdurun rızası aranır.

Ceza mahkemesi kural olarak tazminata hükmetmez. Zararın karşılanması için üç yol vardır:

1. Uzlaşma kapsamında ödeme veya onarım kararlaştırılması,
2. Hukuk mahkemesinde haksız fiile dayalı tazminat davası açılması,
3. Sigorta kapsamına giriyorsa sigortacıya başvurulması.

Haksız fiilden doğan tazminat talepleri için Türk Borçlar Kanunu'ndaki zamanaşımı süreleri geçerlidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu daha uzun süre tazminat talebi bakımından da uygulanır.

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Temel hâlde cezanın üst sınırı iki yılı aşmadığından CMK m. 251 kapsamında basit yargılama usulünün uygulanması mümkündür; ayrıca CMK m. 250'deki koşullar oluşursa seri muhakeme usulü gündeme gelebilir.

Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir. Dava zamanaşımı TCK m. 66'ya göre belirlenir; temel hâlde sekiz yıllık süre uygulanır.

Bu dosyalarda zararın ve failin tespiti belirleyicidir. Öne çıkan deliller şunlardır:

• olay yeri fotoğrafları ve video kayıtları,
• güvenlik kamerası görüntüleri,
• kolluk tarafından düzenlenen olay ve tespit tutanakları,
• tanık beyanları,
• onarım faturaları, ekspertiz veya bilirkişi raporu,
• site veya apartman yönetimi kayıtları,
• kiralanan taşınmazlarda teslim ve tahliye tutanakları,
• sigorta eksper raporu.

Kamera kayıtlarının kısa sürede otomatik olarak silinebileceği gözetilerek, kayıtların erken talep edilmesi gerekir.

• Altı aylık şikâyet süresini beklerken kaçırmak.
• Zararı fotoğraflamadan onarım yaptırmak.
• Kamera kayıtlarını geç talep etmek.
• Uzlaşma metnini ödeme takvimi olmadan imzalamak.
• Ceza şikâyetinin tazminat sağlayacağını sanmak.
• Taksirle verilen zararı suç sanarak zaman kaybetmek.
• Kiralanan taşınmazda olağan kullanım kaynaklı yıpranma ile kasıtlı zararı ayırmamak.

Mala zarar verme dosyalarında iki nokta belirleyicidir: şikâyet süresinin kaçırılmaması ve zararın belgelenmesi. Şikâyet süresi kısa, delillerin ömrü ise daha da kısadır; kamera kayıtları çoğu sistemde birkaç hafta içinde silinir.

Mağdur açısından uzlaşma, hızlı ve ilam niteliğinde bir sonuç sağladığı için çoğu zaman en etkili yoldur. Şüpheli açısından ise kastın bulunmadığının veya zararın abartıldığının belgelerle ortaya konulması önem taşır. Somut olayınız için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.