Nitelikli Dolandırıcılık Nedir? TCK m. 158 Hâlleri ve Ağır Ceza Yargılaması

TCK m. 158/1 uyarınca temel ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıdır. Kanun, maddede sayılan bazı bentler bakımından hapis cezasının alt sınırının dört yıldan, adlî para cezasının ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamayacağını ayrıca belirtmiştir.

Bu artırılmış alt sınır, özellikle bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması ile bankaların ya da kredi kurumlarının tahsis etmemesi gereken bir krediyi açtırmak suretiyle işlenen hâllerde gündeme gelir.

Maddede sayılan hâllerin başlıcaları şunlardır:

• dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
• kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
• kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
• kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
• kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
• bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
• basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
• tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında, kooperatif yöneticilerinin kooperatifin faaliyeti kapsamında,
• serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
• banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
• sigorta bedelini almak maksadıyla,
• kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle.

TCK m. 158/2 ise kamu görevlileriyle ilişkisinin bulunduğundan, onlar nezdinde hatırı sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak menfaat temin edilmesini aynı ceza kapsamına almıştır.

Kendini polis, savcı veya banka görevlisi olarak tanıtan kişilerin telefonla hesaptaki paranın güvenliğinin sağlanacağını söyleyerek para istemesi, uygulamada en yaygın nitelikli dolandırıcılık biçimlerindendir. Burada hem kamu kurumunun araç olarak kullanılması hem de kişinin kendisini kamu görevlisi olarak tanıtması bentleri birlikte gündeme gelebilir.

Sahte gelir belgesi veya sahte teminatla kredi kullandırılması, gerçekte meydana gelmemiş bir hasar için sigorta bedeli talep edilmesi, gerçek olmayan yatırım programlarının basın yayın ve sosyal medya üzerinden tanıtılması, kooperatif üyelerinden toplanan paraların hiç yapılmayacak bir proje için istenmesi diğer tipik örneklerdir.

Hayır. Nitelikli hâllerde de dolandırıcılığın temel unsurları aranır: hileli davranış, mağdurun aldanması, zarar ve haksız yarar. Fark, bu unsurların hangi araç veya ilişki içinde gerçekleştiğidir.

Bu nedenle savunmada ilk sorulacak soru, hilenin varlığının somut olarak ortaya konulup konulmadığıdır. Hile unsuru gösterilemiyorsa, nitelikli hâlin varlığı tek başına suçu doğurmaz. Ödenmeyen bir ticari borç, yalnız şüphelinin tacir olması nedeniyle nitelikli dolandırıcılığa dönüşmez; sözleşmenin kuruluş aşamasındaki aldatmanın gösterilmesi gerekir.

Nitelikli dolandırıcılık, kanunun ağır ceza mahkemesini açıkça görevli kıldığı suçlardandır. 5235 sayılı Kanun m. 12, TCK m. 158'deki dolandırıcılık suçunu ağır ceza mahkemesinin görev alanına almıştır.

Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yer mahkemesidir. Uzaktan ve elektronik ortamda işlenen fiillerde hilenin gerçekleştiği yer, paranın gönderildiği yer veya zararın doğduğu yer bakımından yetki tartışması çıkabilir; bu tartışma yargılamanın başında çözülmelidir.

Nitelikli dolandırıcılık, CMK m. 100/3'te sayılan suçlardandır. Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunması hâlinde tutuklama nedeninin varlığı kabul edilebilir. Bununla birlikte tutuklama son çare olmalı ve adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağı gerekçelendirilmelidir.

Bu dosyalarda taşınmazlara, banka hesaplarına ve şirket paylarına yönelik elkoyma ile kayyım atanması gibi tedbirler de gündeme gelebilir. Tedbir kararlarına karşı itiraz yolları ve süreleri dikkatle takip edilmelidir.

TCK m. 168 nitelikli dolandırıcılıkta da uygulanır. Mağdurun zararının aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi hâlinde kovuşturma başlamadan önce cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmezden önce ise daha sınırlı bir oranda indirim yapılır.

Alt sınırın yüksek olduğu bu suç tipinde etkin pişmanlık, sonucu en çok değiştiren kurumlardan biridir. Ödemenin banka kanalıyla, açıklamalı ve zamanında yapılması; mağdurun zararının kapsamının dosyada net biçimde belirlenmesi gerekir. Zararın kısmen giderilmesi hâlinde mağdurun rızası aranır.

Hayır. Nitelikli dolandırıcılık, CMK m. 253 kapsamında uzlaştırmaya tabi suçlardan değildir. Mağdurla anlaşma sağlanması dosyayı düşürmez; ancak etkin pişmanlık kapsamında indirim sebebi olarak değerlendirilir.

Dava zamanaşımı TCK m. 66'ya göre belirlenir. Nitelikli dolandırıcılıkta cezanın üst sınırı on yıl olduğundan, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlar için öngörülen on beş yıllık süre uygulanır. Zamanaşımı, suçun tamamlandığı tarihten itibaren işlemeye başlar; teşebbüs hâlinde son hareketin yapıldığı tarih esas alınır.

Nitelikli dolandırıcılık dosyalarında üzerinde durulması gereken başlıca noktalar şunlardır:

• hilenin somut davranışlarla ortaya konulup konulmadığı,
• iddia edilen bendin koşullarının gerçekten oluşup oluşmadığı,
• şüphelinin şirket içindeki gerçek yetki ve görevinin ne olduğu,
• para akışının hesap hareketleriyle uyumlu olup olmadığı,
• birden çok mağdur bulunan dosyalarda zincirleme suç hükümlerinin doğru uygulanıp uygulanmadığı,
• suça iştirak edenlerin katkılarının ayrı ayrı belirlenip belirlenmediği,
• dijital delillerin hukuka uygun elde edilip edilmediği ve imaj alma işlemlerinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı,
• bilirkişi raporunun hesaplama yönteminin denetlenebilir olup olmadığı.

Hukuka aykırı yöntemle elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Elektronik verilerde bu ilke, elkoyma ve inceleme işlemlerinin ayrıntılı denetimini gerektirir.

• İddianamedeki bendi okumadan genel bir savunma yapmak.
• Nitelikli hâl uygulanan dosyada uzlaşma beklemek.
• Etkin pişmanlık için ödeme yaparken zararın kapsamını dosyada netleştirmemek.
• Zincirleme suç ve teşebbüs tartışmasını hiç yapmamak.
• Şirket ortağı olmakla fiilî yönetici olmayı aynı saymak.
• Koruma tedbirlerine itiraz sürelerini kaçırmak.
• Mağdur tarafında zararın belgelendirilmesini ihmal etmek.

Nitelikli dolandırıcılık, cezasının ağırlığı ve ağır ceza mahkemesinde görülmesi nedeniyle titiz bir savunma gerektirir. Dosyanın kaderini genellikle iki nokta belirler: hilenin gerçekten var olup olmadığı ve iddia edilen nitelikli hâlin koşullarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği.

Mağdur açısından ise erken hareket etmek, para akışını takip ettirmek ve zararı belgelemek önemlidir. Ceza soruşturmasının tazminat sağlamayacağı unutulmamalı, hukuk yolu da paralel biçimde işletilmelidir. Dosyanızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.