Bilişim Sistemleri Aracılığıyla Dolandırıcılık Nedir? Ne Yapılmalı?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 158/1-f, dolandırıcılığın bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesini nitelikli hâl saymıştır. Bu hâlde temel ceza üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıdır. Kanun bu bent bakımından hapis cezasının alt sınırının dört yıldan, adlî para cezasının ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamayacağını ayrıca öngörmüştür.

Bilişim alanındaki suçlar ise TCK'nın ayrı bir bölümünde düzenlenmiştir:

• TCK m. 243: bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmek veya orada kalmaya devam etmek,
• TCK m. 244: bilişim sisteminin işleyişini engellemek, bozmak, verileri yok etmek, değiştirmek veya erişilmez kılmak,
• TCK m. 245: banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması.

Ayrımın temel ölçütü, malvarlığı değerinin nasıl elde edildiğidir.

• Mağdur aldatılarak kendisi bir işlem yapıyor, parayı kendi eliyle gönderiyor veya bilgilerini kendi rızasıyla veriyorsa: dolandırıcılık söz konusudur ve bilişim sisteminin araç olarak kullanılması nedeniyle nitelikli hâl uygulanır.
• Mağdurun bilgisi ve iradesi hiç devreye girmeden, sisteme yetkisiz erişimle veya veriler üzerinde işlem yapılarak değer aktarılıyorsa: TCK m. 243, 244 veya duruma göre hırsızlık hükümleri gündeme gelir.
• Başkasına ait gerçek bir banka veya kredi kartının rıza olmaksızın kullanılmasıyla yarar sağlanıyorsa: TCK m. 245 uygulanır.

TCK m. 244/4, bu maddedeki fiillerin işlenmesi suretiyle haksız çıkar sağlanmasının başka bir suç oluşturmaması hâlinde ayrıca cezalandırılacağını düzenler. Yani bu hüküm tamamlayıcı niteliktedir; fiil dolandırıcılık veya kart suçunu oluşturuyorsa öncelikle o hükümler uygulanır.

Oltalama (phishing) mesajları

Banka, kargo şirketi, kamu kurumu veya elektronik ticaret sitesi adına gönderilen bağlantılarla mağdur sahte bir sayfaya yönlendirilir; kullanıcı adı, parola ve tek kullanımlık şifre elde edilir. Mağdur bilgileri kendisi girdiğinden nitelikli dolandırıcılık gündeme gelir; sahte sayfanın kurulması ve verilerin ele geçirilmesi bakımından ayrıca bilişim suçları tartışılır.

Kendini kurum görevlisi olarak tanıtma

Telefonla arayarak kendini polis, savcı veya banka görevlisi olarak tanıtan kişilerin, hesabın güvenliği bahanesiyle para transferi sağlaması sık görülen bir yöntemdir. Burada hem bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması hem de kişinin kendisini kamu görevlisi olarak tanıtması bentleri birlikte değerlendirilir.

Sahte ilan ve sahte satıcı

Gerçekte var olmayan araç, konut, bilet veya elektronik eşya ilanlarıyla kapora ya da tam bedel tahsil edilmesi tipik bir örnektir. İlanın yayımlandığı platform kayıtları, iletişim geçmişi ve para transferi kayıtları esas delillerdir.

E-posta üzerinden IBAN değiştirme

Şirketler arası yazışmalara sızılarak fatura ekindeki hesap numarasının değiştirilmesi, kurumsal mağdurlarda sık görülür. Bu olaylarda hem şirketin e-posta altyapısındaki güvenlik açığı hem de ödemeyi yapan tarafın doğrulama süreci incelenir.

Yatırım ve kripto varlık vaatleri

Gerçek olmayan platformlar üzerinden yüksek getiri vaadiyle para toplanması, çok sayıda mağdurun bulunduğu dosyalar doğurur. Bu dosyalarda zincirleme suç, örgüt iddiası ve malvarlığına yönelik koruma tedbirleri gündeme gelir.

Dijital dolandırıcılıkta paranın izinin sürülebilmesi büyük ölçüde ilk saatlerde atılan adımlara bağlıdır. Öncelik sırasıyla:

1. Bankanın çağrı merkezi aranarak işlemin bildirilmesi ve hesabın güvenliğe alınması istenmelidir.
2. Alıcı hesaba ilişkin bloke ve iade talebi bankaya yazılı olarak iletilmelidir.
3. Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunulmalı, alıcı hesap bilgileri ve işlem saatleri ayrıntılı biçimde bildirilmelidir.
4. Savcılıktan hesaplara yönelik koruma tedbiri talep edilmelidir.
5. Ele geçirilen hesapların parolaları değiştirilmeli, iki adımlı doğrulama açılmalı, cihazda zararlı yazılım kontrolü yapılmalıdır.
6. Deliller derhal saklanmalıdır.

Bekleme, paranın birden çok hesap üzerinden dağıtılmasına ve izlenebilirliğin kaybolmasına yol açar.

Dijital delillerde ekran görüntüsü tek başına zayıf kalabilir. Mümkün olduğunda kaynak veriyle birlikte sunulmalıdır:

• SMS ve çağrı kayıtları,
• e-postaların başlık bilgilerini de içeren tam çıktıları,
• mesajlaşma uygulamalarındaki yazışmaların dışa aktarımı,
• işlem dekontları ve hesap ekstreleri,
• ilan sayfasının bağlantısı, ilan numarası ve varsa arşiv kaydı,
• alıcı hesabın IBAN ve ad bilgisi,
• kullanılan cihazın ve bağlantının bilgileri.

Önemli görüntü ve sayfalar bakımından noter aracılığıyla tespit yaptırılması ispat gücünü artırır. Cihazın kendisi delil niteliğindeyse fabrika ayarlarına döndürülmemeli, uzman incelemesine hazır tutulmalıdır.

Ceza soruşturması, mağdurun zararını kendiliğinden karşılamaz. Yetkisiz ödeme işlemleri bakımından ödeme hizmeti sağlayıcısının sorumluluğu, ödeme hizmetleri mevzuatı ve genel sorumluluk kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Bu değerlendirmede işlemin mağdurun kendi bilgileri girilerek yapılıp yapılmadığı, bankanın güvenlik yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, şüpheli işlem uyarı sistemlerinin çalışıp çalışmadığı ve mağdurun ağır kusurunun bulunup bulunmadığı önem taşır. Bu nedenle ceza şikâyetiyle birlikte hukuk yolunun da değerlendirilmesi gerekir.

Nitelikli dolandırıcılıkta görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. TCK m. 243, 244 ve 245 kapsamındaki suçlarda ise cezanın üst sınırına göre asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi görevli olabilir.

Yetki bakımından uzaktan işlenen fiillerde tartışma çıkabilir. Hilenin gerçekleştiği yer, mağdurun bulunduğu yer, paranın gönderildiği yer ve sonucun doğduğu yer birlikte değerlendirilir.

Nitelikli dolandırıcılık uzlaştırma kapsamında değildir. Buna karşılık TCK m. 168 uyarınca etkin pişmanlık mümkündür; mağdurun zararının tamamen giderilmesi hâlinde kovuşturma başlamadan önce cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmezden önce ise daha sınırlı bir oranda indirilir.

• Bankaya bildirim yapmadan önce günlerce beklemek.
• Yalnız çağrı merkezini aramakla yetinip yazılı başvuru yapmamak.
• Şikâyet dilekçesinde alıcı hesap ve işlem saatlerini belirtmemek.
• Cihazı sıfırlayarak delilleri yok etmek.
• Ekran görüntüsü dışında hiçbir kayıt sunmamak.
• Ceza şikâyetinin tazminat sağlayacağını sanmak.
• Aynı yöntemle mağdur olan diğer kişilerle irtibat kurulmasını ihmal etmek; birleştirme talepleri dosyanın aydınlanmasını kolaylaştırır.

Dijital ortamda işlenen dolandırıcılık dosyalarında başarı, iki şeye bağlıdır: hızlı hareket etmek ve delili doğru biçimde ortaya koymak. İlk saatlerde yapılan bildirimler paranın izlenmesini sağlarken, düzenli hazırlanmış bir delil dosyası soruşturmanın yönünü belirler.

Şüpheli tarafında ise nitelendirme belirleyicidir. Aynı olay nitelikli dolandırıcılık, bilişim suçu veya kart suçu olarak değerlendirilebilir; bu tercih hem cezayı hem görevli mahkemeyi değiştirir. Dosyanızın değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.