Terekenin Tespiti Davası ve Koruma Önlemleri

Türk Medeni Kanunu m.589 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya gerekli hâllerde kendiliğinden, tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gereken önlemleri alır. Bu önlemler mal ve hakların yazımı, mühürleme, resmen yönetim ve vasiyetnamenin açılması gibi işlemleri kapsayabilir.

Mahkeme; tapu, banka, araç, şirket payı, vergi, sosyal güvenlik, icra dosyası, menkul kıymet ve gerektiğinde yurt içindeki diğer resmî kayıtları araştırabilir. Fiilen bulunan para, döviz veya ziynet eşyasının muhafazası; bozulabilir malların satılması; diğer malların yediemine bırakılması da koruma ihtiyacına göre gündeme gelebilir.

TMK m.589 ve devamındaki koruma amaçlı tespit, ölüm anındaki tereke görünümünü belirlemeye yöneliktir. TMK m.619 ve devamındaki resmi defter ise mirasın kabulü veya reddi konusunda karar verecek mirasçının terekenin aktif ve pasifini öğrenmesine hizmet eden farklı bir kurumdur.

Koruma amacıyla tutulan defter, yazılan her malın kesin olarak terekeye ait olduğunu veya yazılmayan bir malın terekeye ait olmadığını kanıtlayan maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Mirasçılar ve üçüncü kişiler, sonradan mülkiyet, alacak, istihkak, tenkis, denkleştirme veya paylaşma uyuşmazlığı çıkarabilir.

Başlıca hükümler TMK m.576, 589, 590 ve 594; resmi defter bakımından TMK m.619 ve devamı; çekişmesiz yargı, görev, yetki ve usul bakımından HMK m.382, 384 ve 385 hükümleridir. Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük ile ilgili yönetmelik hükümleri de yapılacak işlemin türüne göre uygulanır.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 13.03.2017 tarihli, 2016/5141 E. ve 2017/1918 K. sayılı kararında; koruma önlemi olarak terekenin tespiti ile TMK m.619 kapsamındaki resmi defter açık biçimde ayrılmıştır. Daire, TMK m.590/3'teki bir aylık sürenin koruma amaçlı tereke tespiti yönünden hak düşürücü olmadığını; tespit olanaksız veya yararsız hâle gelmedikçe ve tereke paylaşılmadıkça talebin ileri sürülebileceğini kabul etmiştir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesinin 11.06.2019 tarihli, 2016/6394 E. ve 2019/5096 K. sayılı kararı da tereke tespitinin delil tespiti ve koruma niteliğini vurgular. Mahkemenin görevi, bildirilen ve araştırmayla saptanan malvarlığı unsurlarını kayıt altına almak ve gerekli koruma tedbirlerini uygulamaktır; bu süreçte mülkiyet uyuşmazlığının kesin çözümüne gidilmez.

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Yetki, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerine göre belirlenir. Mirasbırakan başka yerde ölmüşse ölüm yerindeki sulh hâkimi acil koruma önlemlerini alıp dosyayı yerleşim yeri hâkimine gönderir.

TMK m.590/3, mirasçı veya ilgilinin ölümden itibaren bir ay içinde istemde bulunması hâlinde defter tutulmasını düzenler. Yargıtay uygulamasında bu süre, koruma önlemi niteliğindeki tereke tespiti için hak düşürücü kabul edilmemektedir. Buna karşılık resmi defter, mirasın reddi ve diğer miras hukuku kurumlarının kendine özgü süreleri birbirinden ayrılmalıdır. Gecikme, süreden bağımsız olarak delillerin kaybolması veya malın el değiştirmesi nedeniyle fiilî hak kaybına yol açabilir.

Ölüm belgesi, nüfus kayıtları ve mirasçılık belgesi temel belgelerdir. Bilinen taşınmazlar, banka ve şube bilgileri, araçlar, şirketler, dijital varlıklar, kira ilişkileri, alacak ve borçlar mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır. Ev veya işyerindeki eşyanın kaybolma tehlikesi varsa fotoğraf, video, tutanak, tanık ve kolluk başvuruları önem kazanır.

Mahkeme resen araştırma yapabilse de başvurunun yalnız “tüm malvarlığının tespiti” şeklinde soyut bırakılması incelemeyi güçleştirir. Araştırılması istenen kurum ve değerler açıkça gösterilmelidir.

Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.

• Koruma amaçlı tereke tespiti ile resmi defteri aynı kurum sanmak.
• Tespit dosyasında mülkiyet veya alacak hakkında kesin hüküm kurulmasını beklemek.
• Bilinen banka, taşınmaz, şirket ve zilyet bilgilerini başvuruda somutlaştırmamak.
• Mirasın reddi süresi ile tereke tespiti talebinin süresini birbirine karıştırmak.
• Koruma ihtiyacı acil olduğu hâlde başvuruyu geciktirmek.

Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

• Kaynak PDF: blog-medeni-hukuk-terekenin-tespiti-davasi-nedir-f69e70bc.pdf
• Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
• Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
• Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.