Yenilenebilir Enerji Proje Sözleşmeleri: Süreler, Deliller ve Hukuki Yollar

Bu makale güneş, rüzgâr ve diğer yenilenebilir enerji projelerinde arazi, EPC, ekipman, işletme-bakım, bağlantı, enerji satışı ve finansman sözleşmelerini inceler. İnceleme yalnız uyuşmazlık çıktıktan sonraki dava sürecini değil; işlemin kurulması, bildirim veya başvuru aşaması, delillerin hazırlanması, geçici koruma ihtiyacı ve kararın uygulanması gibi bağlantılı meseleleri de kapsar. Süreç, yatırımcıları, yüklenicileri, ekipman tedarikçilerini, arazi sahiplerini ve finans kuruluşlarını doğrudan ilgilendirir.

Bu alandaki temel risk şudur: projedeki farklı sözleşmelerin teslim, test, gecikme ve mücbir sebep hükümlerinin birbiriyle uyumsuz olması, riskin yatırımcı üzerinde açıkta kalmasına yol açabilir. Bu risk, yalnız davanın veya başvurunun reddedilmesi anlamına gelmez; kimi dosyalarda talebin başka bir hukuki yola dönüşmesine, delil gücünün zayıflamasına, teminat veya icra sorunlarına ve ilave yargılama giderlerine neden olabilir. İlk inceleme, iddia ile ulaşılmak istenen sonuç arasında hukuken kurulabilir bir bağ bulunup bulunmadığını da ortaya koymalıdır.

Hukuki dayanak belirlenirken yalnız ana kanuna bakılması yeterli değildir; özel düzenleme ile usul hükümleri birlikte okunmalıdır.

• 6446 sayılı Kanun ve yenilenebilir enerji mevzuatı
• Türk Borçlar Kanunu’nun eser, satış, kira ve temerrüt hükümleri
• Türk Ticaret Kanunu ve proje finansmanı teminatları
• İmar, çevre ve arazi mevzuatı

Bu alanın genel kanuni çerçevesinde 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 3213 sayılı Maden Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu yer alır. Ancak maddelerin uygulanabilirliği olay ve işlem tarihine göre belirlenir. Yönetmelik, tebliğ, tarife, parasal sınır veya elektronik başvuru usulü gibi değişebilen düzenlemeler yayımdan ve somut başvurudan önce güncel resmî metinden yeniden kontrol edilmelidir.

• Arazi hakkı ve izin süresinin proje ömrüyle uyumlu olması
• EPC kapsamı, performans testi ve kabul kriterlerinin açık olması
• Şebeke bağlantısı ve üretim kısıntısı riskinin paylaşılması
• Gecikme, fiyat artışı, kur ve mücbir sebep hükümlerinin diğer sözleşmelerle eşleşmesi
• Garanti ve yedek parça yükümlülüklerinin finansman koşullarını karşılaması

Bu şartlardan birinin eksik olması, her dosyada aynı sonucu doğurmaz. Bazı eksiklikler tamamlanabilirken bazıları sürenin geçirilmesi, taraf sıfatının bulunmaması veya yanlış hukuki yolun seçilmesi nedeniyle esasa girilmesini engeller. Şartların olay tarihindeki mevzuata ve eldeki belgelere göre ayrı ayrı karşılanması gerekir.

İzin, bağlantı ve kabul takvimleri düzenleyici mevzuata; sözleşmesel talep ve bildirimler ise sözleşmede kararlaştırılan kısa süreler ile genel zamanaşımına tabidir. Hak kaybı yaratan bildirim maddeleri özellikle izlenmelidir.

Sürenin yalnız takvim üzerinde hesaplanması yeterli değildir. Usulsüz tebligat, elektronik sistem kaydı, öğrenme tarihi, idarî başvuru ve adli tatil etkisi uyuşmazlığın türüne göre ayrıca değerlendirilir.

İdari izin ve kamulaştırma uyuşmazlıkları idari yargıda; EPC, ekipman, arazi kirası ve enerji satış uyuşmazlıkları adli yargı veya tahkimde görülebilir. Sözleşmedeki tahkim kaydı, idari işlemlerin iptalini hakeme bırakmaz.

Görev kamu düzenine ilişkin olabildiğinden tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyebilir. Yetki bakımından ise kesin yetki, genel yetki, sözleşmedeki yetki kaydı ve özel kanun hükümleri birlikte incelenir. Yanlış mercie başvurunun süreyi koruyup korumadığı ayrıca araştırılmalıdır. Bazı dosyalarda aktarım veya görevsizlik sonrası devam mümkün olsa bile, özel ve kısa süreli başvurularda bunun güvenli bir yöntem olduğu varsayılmamalıdır.

Delillerin hukuka uygun elde edilmesi, kaynağının belirlenebilmesi ve olay tarihiyle ilişkilendirilebilmesi gerekir. Özellikle şu belgeler önem taşır:

• Tapu, kira ve irtifak belgeleri
• Lisans/çağrı mektubu ve bağlantı anlaşmaları
• EPC ve ekipman sözleşmeleri
• Teknik şartname ve performans testleri
• İş programı ve gecikme kayıtları
• Finansman ve teminat belgeleri
• Üretim ve kesinti verileri

Delil listesi kapalı değildir. Tanık, bilirkişi, keşif, kurum kayıtları, ticari defterler veya elektronik veriler uyuşmazlığın niteliğine göre kullanılabilir. Hukuka aykırı elde edilen kayıtların dosyaya sunulması ayrı bir sorumluluk doğurabileceği gibi delilin değerlendirme dışı bırakılmasına da yol açabilir. İspat yükü, hangi tarafın hangi hukuki vakıadan kendi lehine sonuç çıkardığı esas alınarak belirlenir.

Mahkeme ve hakem heyetleri, gecikme veya performans eksikliğini sözleşmeler arası sorumluluk matrisi üzerinden inceler. Anahtar teslim ifadesi, kapsam dışı işlerin ve işveren risklerinin ayrıca belirlenmesini gereksiz kılmaz. İdari yargı, ruhsat ve yaptırım işlemlerini kanuni dayanak, gerekçe, ölçülülük ve usul güvenceleri yönünden inceler. Çevresel kararlarda bilimsel raporların güncelliği, proje alanının özellikleri ve kümülatif etkilerin değerlendirilip değerlendirilmediği önem kazanır. Yüksek mahkeme veya bölge mahkemesi kararları, olayın tarihi, uygulanan hüküm ve kararın verildiği uyuşmazlıkla bağlantısı görülmeden emsal olarak kullanılmamalıdır. Bu makalede doğrulanmamış esas ve karar numarasına yer verilmemiştir; somut dosyada resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.

Üretim kısıntısı, negatif fiyat, kur değişimi ve mevzuat değişikliği riskinin kime ait olduğu güncel proje tartışmalarıdır. Genel “mevzuat değişikliği” maddesi, mali ve teknik sonucu hesaplama yöntemi içermiyorsa yetersiz kalır. Enerji arz güvenliği ve yatırım ihtiyacı ile çevrenin, mülkiyetin ve yerel yaşamın korunması arasındaki denge bu alanın merkezindedir. İdarenin teknik takdir yetkisi sınırsız değildir; fakat mahkeme de idarenin yerine geçerek yeni proje kararı vermez. Öğretideki görüşler, bağlayıcı bir kanun hükmü veya mahkeme kararı gibi sunulamaz. Buna rağmen kavramların sınırının belirlenmesi, farklı çözüm ihtimallerinin görülmesi ve mevzuatın amacına uygun yorum yapılması bakımından önemlidir. Kaynağı ve güncelliği doğrulanmayan isim veya eser atfı kullanılmamalıdır.

Dosyanın sağlıklı yürütülmesi için işlem sırasının baştan kurulması gerekir. Uygulamada izlenecek temel çalışma planı şöyledir:

1. Proje izin ve sözleşme matrisi oluşturmak
2. Arazi tapu, imar ve erişim durumunu incelemek
3. EPC ve ekipman teslim sınırlarını netleştirmek
4. Performans, kullanılabilirlik ve gecikme tazminatı formüllerini yazmak
5. Bağlantı ve kesinti riskini satış sözleşmesine yansıtmak
6. Finansör step-in ve teminat haklarını düzenlemek
7. Uyuşmazlık çözüm ve teknik uzman mekanizması kurmak

Her adımda önceki işlemin sonucu dosyaya alınmalıdır. Sözlü bilgiyle yetinmek, ret gerekçesini veya karşı tarafın savunmasını yanlış anlamaya neden olabilir.

İlk görüşmede yalnız olayın kısa anlatımıyla yetinilmemelidir. Yenilenebilir Enerji Proje Sözleşmeleri yönünden karar veya sözleşmenin tam metni, ekleri, tebligat kayıtları, yapılan ödemeler, karşı tarafın açıklamaları ve önceki başvurular kronolojik olarak incelenmelidir. Projedeki farklı sözleşmelerin teslim, test, gecikme ve mücbir sebep hükümlerinin birbiriyle uyumsuz olması, riskin yatırımcı üzerinde açıkta kalmasına yol açabilir. Bu nedenle dosyaya yeni belge eklenirken belgenin hangi iddiayı ispatladığı ve usulün hangi aşamasında sunulabileceği açıkça belirlenmelidir.

Geçici hukuki koruma talep edilecekse, yalnız hakkın varlığına ilişkin açıklama yeterli olmayabilir. Gecikme nedeniyle doğabilecek somut zarar, karşı tarafın mal veya hukuki durumunda beklenen değişiklik ve talep edilen tedbirin ölçülülüğü belgelerle gösterilmelidir. Talebin kapsamı, esas davada istenebilecek sonucu peşinen sağlayacak şekilde ölçüsüz kurulmamalıdır.

• Arazi süresini lisans ve finansman süresinden kısa bırakmak
• EPC kabul testini ölçülebilir yazmamak
• Bağlantı gecikmesini hiçbir tarafa açıkça tahsis etmemek
• Farklı sözleşmelerde çelişkili mücbir sebep tanımı kullanmak
• Üretim kaybı hesabını ve veri kaynağını belirlememek

Bu hataların ortak sonucu, hukuken tartışılabilecek bir talebin usul engeline takılması veya delil değerinin zayıflamasıdır. Başvuru metninin uzun olması, yanlış tarafı, eksik talebi veya süresi geçmiş bir işlemi telafi etmez. Dosya, somut iddia–hukuki dayanak–delil–talep bağlantısı kurulacak şekilde hazırlanmalıdır.

Bu uyuşmazlıkta maddi hakkın varlığı kadar, talebin doğru taraf ve doğru merci önünde ileri sürülmesi önemlidir. Özellikle proje izin ve sözleşme matrisi oluşturmak ve uyuşmazlık çözüm ve teknik uzman mekanizması kurmak dosyanın başlangıç aşamasında tamamlanmalıdır.

Yayımlanmış genel bilgi, dosyanın taraflarını, tarihlerini ve belgelerini içeren somut hukuki görüşün yerine geçmez. Bir hükmün güncel olması da tek başına uyuşmazlığa uygulanacağı anlamına gelmez; geçiş hükümleri, sözleşme tarihi, usul kazanımları ve önceki işlemler ayrıca incelenmelidir.