Enerji, Maden ve Çevre Hukuku

Başlıca çalışma alanlarımız şunlardır:

• Elektrik, doğal gaz, petrol, LPG ve şarj hizmetlerine ilişkin lisans ve izin süreçleri
• EPDK kararları, idari yaptırımlar ve düzenleyici uyuşmazlıklar
• Güneş, rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal ve biyokütle projeleri
• Lisanslı ve lisanssız elektrik üretimi ile öz tüketim modelleri
• Bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları
• Enerji satış, tedarik, EPC, ekipman ve işletme-bakım sözleşmeleri
• Enerji projelerinin finansmanı, hisse devri ve proje devri işlemleri
• Enerji nakil hatları, kamulaştırma ve irtifak hakkı süreçleri
• Maden arama ve işletme ruhsatları ile işletme izinleri
• Ruhsat devri, ruhsat iptali, devlet hakkı ve idari para cezaları
• Rödovans, yüklenicilik, maden satışı ve cevher işleme sözleşmeleri
• Jeotermal kaynaklar ve doğal mineralli sulara ilişkin işlemler
• Orman, mera, tarım ve Hazine arazisi izinleri
• Çevresel etki değerlendirmesi süreçleri
• Çevre izin ve lisansları ile atık yönetimi yükümlülükleri
• Hava, su, toprak, deniz ve gürültü kirliliğinden doğan uyuşmazlıklar
• Çevresel idari para cezaları ve faaliyet durdurma kararları
• Çevrenin kirletilmesine ilişkin ceza soruşturmaları
• İklim mevzuatı, emisyon ticareti ve karbon düzenlemeleri
• ÇED, ruhsat, kamulaştırma ve çevresel işlemlere karşı idari davalar

Bu süreçler başta 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 2872 sayılı Çevre Kanunu olmak üzere ilgili piyasa, izin ve çevre düzenlemeleri çerçevesinde değerlendirilir.

Enerji ve maden projelerinde en sık karşılaşılan hatalardan biri, temel lisans veya ruhsatın alınmasıyla yatırımın önündeki hukuki engellerin tamamen ortadan kalktığının düşünülmesidir.

Oysa aynı proje için farklı zamanlarda ve farklı kurumlardan alınması gereken çok sayıda karar bulunabilir. Arazi kullanım hakkı, bağlantı görüşü, imar ve yapı işlemleri, çevresel kararlar, orman veya mera izinleri, tarım dışı kullanım izni, su kullanım hakkı ve işletme izinleri birbirinin yerine geçmez.

Bu nedenle hukuki inceleme, yalnızca mevcut belgenin geçerliliğiyle sınırlı tutulmaz. Proje için bir izin matrisi hazırlanarak:

• Hangi işlemin hangi kurumdan alınacağı,
• İşlemler arasındaki öncelik sırası,
• Başvuru ve tamamlama süreleri,
• Kurumlara sunulacak teknik ve hukuki belgeler,
• Proje değişikliklerinin hangi izinleri yeniden etkileyebileceği,
• Süre uzatımı veya tadil gerektiren işlemler

birlikte belirlenir.

Elektrik, doğal gaz, petrol, LPG ve şarj hizmetleri gibi düzenlemeye tabi piyasalarda faaliyetin niteliğine göre lisans, ön lisans, sertifika, izin veya bildirim yükümlülüğü doğabilir.

Başvuru sırasında sunulan şirket yapısı, sermaye bilgileri, ortaklık ilişkileri, tesis özellikleri, arazi hakları ve teknik taahhütler yalnızca lisansın verilmesini değil; daha sonra yapılacak pay devri, birleşme, bölünme, tesis değişikliği veya süre uzatımı işlemlerini de etkileyebilir.

Günser + Partners tarafından:

• Lisans ve ön lisans başvurularının hukuki kontrolü,
• Lisans tadili ve süre uzatımı işlemleri,
• Pay devri ve şirket yapılanmasına ilişkin izinler,
• Birleşme, bölünme ve proje devri süreçleri,
• Tesis yeri veya teknik özellik değişiklikleri,
• EPDK yazışmaları ve savunmaları,
• Denetim ve idari yaptırım süreçleri,
• Kurul kararlarına karşı başvuru ve dava yolları

değerlendirilir.

Teknik belgelerin mühendisler veya ilgili danışmanlar tarafından hazırlanması hâlinde dahi şirket kararları, sözleşmeler, taahhütler ve hukuki beyanların başvuru dosyasıyla uyumlu olması gerekir. Başvuru dosyasında birbiriyle çelişen belgeler bulunması, sürecin uzamasına veya sonradan ek açıklama istenmesine neden olabilir.

Güneş, rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal ve biyokütle projelerinde arazi edinimi, bağlantı kapasitesi, ekipman tedariki, mühendislik, inşaat, kabul, işletme ve finansman süreçleri birbirine bağlıdır.

Proje geciktiğinde yalnızca gecikmenin varlığı değil, gecikmenin hangi tarafın sorumluluk alanında meydana geldiği belirlenmelidir. Bağlantı işleminin tamamlanmaması, ekipman teslimindeki aksama, araziye erişilememesi, kabul testinin geçilememesi veya idari iznin zamanında alınamaması farklı sözleşmesel sonuçlar doğurabilir.

Bu kapsamda aşağıdaki sözleşmeler hazırlanır veya incelenir:

• Proje geliştirme ve danışmanlık sözleşmeleri,
• Hisse ve proje devir sözleşmeleri,
• Ortak girişim ve yatırım sözleşmeleri,
• EPC ve anahtar teslim yapım sözleşmeleri,
• Ekipman tedarik sözleşmeleri,
• İşletme ve bakım sözleşmeleri,
• Arazi kira ve irtifak sözleşmeleri,
• Enerji satış ve tedarik sözleşmeleri,
• Finansmana bağlı teminat ve doğrudan anlaşmalar.

Sözleşmelerde performans garantisi, üretim kapasitesi, kabul testleri, gecikme, üretim kaybı, şebeke kısıtı, mücbir sebep, kur ve fiyat riski, teminatlar, fesih ve proje sonunda söküm yükümlülükleri açık biçimde düzenlenmelidir.

Üretim veya tüketim tesisinin şebekeye bağlanması; bağlantı kapasitesi, bağlantı noktası, yatırım yükümlülükleri, ölçüm sistemi ve sistem kullanım koşulları bakımından uyuşmazlık doğurabilir.

Bağlantı ve sistem kullanım uyuşmazlıklarında çoğu zaman belirleyici olan belgeler şunlardır:

• Bağlantı başvurusu ve teknik değerlendirmeler,
• Bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları,
• Sayaç ve ölçüm kayıtları,
• Kesinti veya kısıntı bildirimleri,
• Üretim ve tüketim verileri,
• Faturalar ve tahakkuk kayıtları,
• Taraflar arasındaki yazışmalar.

Enerji satış ve tedarik sözleşmelerinde ise miktar, tüketim profili, dengesizlik maliyeti, fiyat formülü, teminat, faturalama, vergi, erken fesih ve olağanüstü piyasa koşulları birlikte ele alınır.

Kaçak veya usulsüz kullanım iddialarında yalnızca düzenlenen tutanak değil; sayacın durumu, tüketim geçmişi, teknik inceleme, hesap yöntemi ve tebligat süreci de değerlendirilmelidir.

Enerji tesisleri ve nakil hatları için mülkiyet devri, kira, irtifak hakkı, geçiş hakkı, kamulaştırma veya acele kamulaştırma işlemleri gündeme gelebilir.

Proje sahasının tapu niteliği, hisseli olup olmadığı, fiilî kullanım biçimi, tarım veya orman vasfı ve imar durumu yatırım takvimini doğrudan etkiler. Bir arazi üzerinde sözleşme yapılmış olması, arazinin proje amacıyla kullanılabileceği anlamına gelmeyebilir.

Yatırımcı yönünden arazi hakkının proje süresini kapsaması ve finansman kuruluşlarınca kabul edilebilir nitelikte olması gerekir. Arazi sahibi yönünden ise kullanım kısıtları, ürün kaybı, erişim, bakım faaliyetleri, çevresel yükümlülükler, restorasyon ve sözleşme sonunda söküm işlemleri açıkça düzenlenmelidir.

Kamulaştırma dosyalarında idari kamulaştırma işlemi ile bedel tespiti ve tescil yargılamasının farklı hukuki yollar olduğu dikkate alınır. Kamulaştırma bedeli yanında taşınmazın kalan kısmındaki değer kaybı, fiilî el atma, ürün zararı ve kullanım kısıtları da somut olayın özelliklerine göre incelenir.

Maden ruhsatının bulunması, ruhsat sahasının her bölümünde doğrudan üretime başlanabileceği anlamına gelmez. Arama ve işletme dönemine ilişkin yükümlülüklerin yanında işletme izni, arazi kullanım hakkı, çevresel kararlar ve saha özelliğine göre diğer kurum izinlerinin tamamlanması gerekebilir.

Günser + Partners tarafından:

• Ruhsat başvuruları ve ruhsat devirleri,
• İşletme izinlerine ilişkin işlemler,
• Süre ve yükümlülük takibi,
• Devlet hakkı uyuşmazlıkları,
• Ruhsat teminatları,
• Faaliyet raporlarıyla bağlantılı hukuki konular,
• Ruhsat iptali ve faaliyet durdurma kararları,
• MAPEG nezdindeki yazışmalar,
• İdari para cezaları,
• İdari yargı süreçleri

takip edilir.

Ruhsat sahibi, işletmeci, yüklenici ve arazi sahibi arasındaki sorumlulukların sözleşmede açık biçimde ayrılması gerekir. Fiilî üretimin başka bir işletmeci veya yüklenici tarafından yürütülmesi, ruhsat sahibinin kamu hukuku yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Rödovans sözleşmelerinde yalnızca ton başına ödenecek bedelin belirlenmesi yeterli değildir. Üretim programı, asgari üretim taahhüdü, devlet hakkı, ruhsat yükümlülükleri, iş sağlığı ve güvenliği, çevresel sorumluluk, üçüncü kişi zararları, yatırım giderleri ve sözleşmenin sona ermesi ayrıntılı biçimde düzenlenmelidir.

Maden satışı, cevher işleme, taşıma ve stok sözleşmelerinde ise ürünün miktarı kadar niteliği de önemlidir. Numunenin nereden ve nasıl alınacağı, analizin hangi laboratuvarda yapılacağı, nem oranı, tenör, tolerans, teslim noktası, tartım yöntemi ve fiyat ayarlaması uyuşmazlığın sonucunu belirleyebilir.

Günser + Partners; rödovans, ortak işletme, yüklenicilik, cevher işleme, taşıma ve ürün satış sözleşmelerini hazırlar veya inceler. Fesih, üretim hesabı, kalite farkı, ruhsat yükümlülüğü ve dönem sonu hesaplaşmasından kaynaklanan uyuşmazlıkları takip eder.

Çevresel etki değerlendirmesi, projenin yalnızca çevre üzerindeki etkilerinin yazıldığı teknik bir rapor değildir. Projenin yeri, kapasitesi, teknolojisi, alternatifleri, önleyici tedbirleri ve izleme koşulları bu süreçte belirlenir.

Projenin kapasitesinde, alanında, üretim yönteminde veya teknolojisinde sonradan değişiklik yapılması yeni bir çevresel değerlendirme gerektirebilir. Bu nedenle eski bir ÇED kararının güncel proje için hâlen yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

ÇED sürecinde:

• Projenin hangi liste kapsamında bulunduğu,
• Başvuru dosyasındaki kapasite ve koordinatlar,
• Entegre veya bağlantılı tesislerin birlikte değerlendirilip değerlendirilmediği,
• Halkın bilgilendirilmesi ve katılımı,
• Kümülatif çevresel etkiler,
• Proje değişiklikleri,
• Kararın geçerlilik ve yatırım başlangıç koşulları,
• Kararda yer alan taahhütlerin uygulanması

ayrı ayrı incelenir.

ÇED kararı; çevre izni, yapı ruhsatı, işletme izni veya arazi kullanım izninin yerine geçmez.

Tesisin niteliğine göre emisyon, atıksu, gürültü, atık yönetimi veya başka çevresel konularda izin ve lisans yükümlülüğü doğabilir. İşletmenin yalnızca kendi değerlendirmesine dayanarak izin kapsamı dışında olduğunu kabul etmesi güvenli değildir.

Çevre izin ve lisans süreçlerinde teknik raporlar ile hukuki beyanların birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Atığın lisanslı bir firmaya teslim edilmiş olması da atık üreticisinin bütün sorumluluğunu her durumda sona erdirmez. Atığın sınıflandırılması, geçici depolanması, taşınması, teslim kayıtları, geri kazanımı ve bertaraf zinciri belgelerle izlenebilmelidir.

Atık ve çevre hizmet sözleşmelerinde:

• Atığın kodu ve niteliği,
• Teslim ve taşıma sorumluluğu,
• Kayıt ve bildirim yükümlülükleri,
• Lisansların kontrolü,
• Numune ve analiz yöntemi,
• Kaza ve sızıntıya müdahale,
• Temizleme giderleri,
• Üçüncü kişi talepleri,
• Sigorta ve tazminat hükümleri

açıkça düzenlenmelidir.

Toprak, su, hava veya deniz kirliliği olaylarında ilk saatlerde yapılacak işlemler hukuki sürecin yönünü belirleyebilir. Kirliliğin kaynağının tespit edilememesi, numunenin usulüne uygun alınmaması veya olay yerinin zamanında belgelenmemesi hem idari savunmayı hem de tazminat taleplerini güçleştirir.

Bu tür olaylarda:

• Olay yeri ve tesis kayıtlarının korunması,
• Fotoğraf ve kamera kayıtlarının alınması,
• Numune alma sürecinin belgelenmesi,
• Yetkili kurum bildirimlerinin yapılması,
• Üretim ve bakım kayıtlarının saklanması,
• Taşıyıcı ve yüklenici belgelerinin incelenmesi,
• Temizleme çalışmalarının kayıt altına alınması

önem taşır.

Aynı olay idari para cezası, faaliyet durdurma, temizleme yükümlülüğü, özel hukuk tazminatı ve ceza soruşturmasını birlikte doğurabilir. Bu nedenle her sürecin ayrı süre ve ispat kuralları dikkate alınarak koordine edilmesi gerekir.

Sanayi ve enerji işletmeleri bakımından yükümlülükler yalnızca çevre izinleriyle sınırlı değildir. Emisyon verilerinin izlenmesi, raporlanması ve doğrulanması; tedarik zincirindeki karbon maliyetleri, sözleşmelere yansıtılacak düzenleme değişikliği hükümleri ve ihracatta karşılaşılabilecek sınırda karbon yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Enerji satış, tedarik, üretim, finansman ve uzun vadeli proje sözleşmelerinde karbon maliyetinin hangi tarafa ait olduğu açık bırakıldığında, sonradan önemli fiyat ve uyarlama uyuşmazlıkları doğabilir.

EPDK, MAPEG, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, il müdürlükleri ve diğer yetkili idareler tarafından verilen kararlar; para cezası, lisans veya ruhsat iptali, faaliyetin durdurulması, teminatın gelir kaydedilmesi ya da düzeltici yükümlülük uygulanması sonucunu doğurabilir.

İdari yaptırım dosyasında yalnızca karar metni incelenmez. Denetim tutanağı, tebligat, savunma istemi, teknik raporlar, ölçüm ve numune kayıtları, kurum yazışmaları ile yaptırımın dayandığı mevzuat birlikte değerlendirilir.

İşleme karşı dava açılmadan önce:

• İşlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu olup olmadığı,
• Tebliğ tarihi,
• Özel bir idari başvuru yolunun bulunup bulunmadığı,
• Dava açma süresi,
• Görevli ve yetkili mahkeme,
• Yürütmenin durdurulması ihtiyacı,
• Teknik bilirkişi incelemesine elverişli deliller

belirlenmelidir.

Projeden etkilenen kişiler tarafından açılacak davalarda ise dava ehliyeti, projeyle kurulan menfaat bağlantısı, çevresel etkinin niteliği ve telafisi güç zarar ihtimali somutlaştırılmalıdır.

Enerji, maden ve çevre dosyalarında hukuki inceleme yalnızca mevzuat listesi çıkarılarak tamamlanamaz. Projenin teknik ve ticari yapısını anlayan bir çalışma düzeni kurulmalıdır.

İlk değerlendirmede genellikle:

1. Mevcut lisans, ruhsat, izin ve kararlar incelenir. 2. Projenin şirket ve sözleşme yapısı belirlenir. 3. Arazi hakları ve tapu kayıtları kontrol edilir. 4. Eksik veya süresi yaklaşan izinler tespit edilir. 5. Teknik raporlarla hukuki beyanların uyumu değerlendirilir. 6. İdari ve sözleşmesel riskler ayrı ayrı sınıflandırılır. 7. Kritik işlemler ve başvuru süreleri tek takvimde gösterilir. 8. Uyuşmazlık varsa delil durumu ve ihtiyati koruma ihtiyacı incelenir.

Günser + Partners, başvuru ve dava sürecini teknik danışmanlardan bağımsız bir hat üzerinde yürütmek yerine; mühendislik, çevre, finans ve proje yönetimi çalışmalarının hukuki sonuçlarını birlikte değerlendirir.

Enerji, maden ve çevre projelerinde sıklıkla karşılaşılan yanlış varsayımlar şunlardır:

• Lisans veya ruhsat alındığında bütün izinlerin tamamlandığını düşünmek,
• Arazi kira sözleşmesini tek başına yeterli kullanım hakkı kabul etmek,
• Teknik danışmanın hazırladığı dosyanın hukuki açıdan ayrıca kontrol edilmesine gerek olmadığını varsaymak,
• Proje kapasitesi veya alanı değiştiği hâlde eski çevresel kararla devam etmek,
• Yükleniciyle çalışılmasının ruhsat veya izin sahibinin sorumluluğunu ortadan kaldırdığını düşünmek,
• Atığın lisanslı firmaya teslim edilmesiyle bütün sorumluluğun sona erdiğini kabul etmek,
• İdari para cezasının ödenmesinin diğer yaptırımları kendiliğinden kaldıracağını varsaymak,
• Denetim tutanağına veya idari karara karşı süreyi tebliğ tarihinden itibaren takip etmemek,
• Üretim kaybını teknik ve mali kayıtlarla belgelememek.

Bu hataların önemli bir kısmı, yatırım başlamadan önce hazırlanacak izin ve sözleşme matrisiyle önlenebilir.

Enerji, maden ve çevre süreçlerinde gecikme çoğu zaman tek bir büyük hatadan değil, birbirine bağlı izinlerin farklı takvimlerde takip edilmesinden kaynaklanır. İdari karar tebliğ edilmişse dava süresi; yatırım aşamasındaki bir projede ise lisans, arazi, çevre ve sözleşme yükümlülükleri öncelikle kontrol edilmelidir.

Günser + Partners, Ankara'daki ofisinden Türkiye genelinde yürütülen hukuki süreçlere destek vermektedir. İlk görüşmede mevcut belgeler, kritik tarihler, eksik izinler ve izlenebilecek hukuki yol değerlendirilerek sürecin hangi adımlarla ilerletilebileceği belirlenir.