Arabuluculuk

• Dava şartı arabuluculuk başvurularının hazırlanması ve takibi
• İhtiyari arabuluculuk teklifleri ve başvuru süreçleri
• İşçi ve işveren uyuşmazlıklarında taraf vekilliği
• Ticari alacaklar ve sözleşme uyuşmazlıklarında müzakere
• Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk görüşmeleri
• Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları
• Arabuluculuğa elverişli aile ve miras hukuku uyuşmazlıkları
• Alacak, tazminat, tahliye, teslim ve ödeme planı görüşmeleri
• Anlaşma belgesi, ibra, protokol ve teminat hükümlerinin hazırlanması
• İcra edilebilirlik şerhi gerektiren işlemlerin takibi
• Anlaşamama sonrasında dava veya icra yolunun planlanması

Bazı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması kanuni bir dava şartıdır. İşçi veya işveren alacakları ve tazminatları ile işe iade talepleri, belirli ticari davalar ve kanunda belirtilen tüketici uyuşmazlıkları bu kapsamdadır. Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda da kanuni istisnalar saklı kalmak üzere dava öncesinde arabuluculuğa başvurulması gerekir.

Dava şartı olan, tarafların anlaşması değil; arabuluculuk sürecinin usulüne uygun şekilde tamamlanmasıdır. Taraflar görüşme sonunda anlaşmayı kabul edip etmemekte serbesttir. Bununla birlikte, arabuluculuğa başvurulmadan doğrudan dava açılması dava şartı eksikliği nedeniyle usuli sonuç doğurabilir. Başvuru konusu ile daha sonra açılacak davadaki talebin birbiriyle uyumlu olması ve son tutanağın dava dilekçesine uygun şekilde yansıtılması gerekir.

Uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığı her zaman yalnızca tarafların veya sözleşmenin adına bakılarak belirlenemez. Talebin hukuki niteliği, tarafların sıfatı, uyuşmazlığın ticari işletmeyle bağlantısı, tüketici işlemi bulunup bulunmadığı ve talep sonucunun ne olduğu birlikte incelenmelidir.

Arabuluculukta taraflar, kendilerine sunulan teklifi kabul etmeye zorlanamaz. Arabulucu uyuşmazlık hakkında hüküm kurmaz, kimin haklı olduğuna karar vermez ve taraflardan biri adına hukuki strateji geliştirmez. Taraflar anlaşamadığında süreç son tutanakla tamamlanır ve dava ya da icra yoluna geçilebilir.

Bununla birlikte, görüşmeye yalnızca "nasıl olsa anlaşmayacağım" düşüncesiyle katılmak doğru bir yaklaşım değildir. Karşı tarafın ödeme gücü, delillerin kuvveti, yargılamanın muhtemel süresi, dava giderleri, ticari ilişkinin devam edip etmeyeceği ve kararın fiilen tahsil edilip edilemeyeceği değerlendirildiğinde, mahkeme kararından farklı fakat daha uygulanabilir bir çözüm ortaya çıkabilir.

Geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmamak ise daha sonra açılacak davada yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından önemli sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle toplantı davetinin, görüşme tarihinin ve temsil yetkisinin zamanında kontrol edilmesi gerekir.

Arabuluculuk, kural olarak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanabilir. Tarafların kendi iradeleriyle kararlaştıramayacağı, kamu düzenini doğrudan ilgilendiren veya yalnızca mahkeme kararıyla sonuçlandırılabilecek konular arabuluculukla çözülemez.

Aile hukukunda malvarlığına ilişkin ve tarafların serbestçe tasarruf edebildiği bazı talepler arabuluculuğa konu olabilir. Buna karşılık boşanma kararının verilmesi, velayetin belirlenmesi ve aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar aynı kapsamda değildir. Aile içi şiddet iddiası bulunan uyuşmazlıkların arabuluculuğa elverişli olmadığı kanunda açıkça düzenlenmiştir.

Ceza muhakemesindeki uzlaştırma da hukuk uyuşmazlıklarındaki arabuluculukla aynı kurum değildir. Uzlaştırma, Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında ve yalnızca kanunda belirtilen suçlar yönünden yürütülen ayrı bir süreçtir. Ceza soruşturması veya kovuşturması bulunan dosyalar, Ceza Hukuku çalışma alanı kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Ulusal ve milletlerarası tahkim, yatırım tahkimi, yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizi ile uyuşmazlık çözüm kurulları da arabuluculuktan farklı usul ve sonuçlara tabidir. Bu konular, kapsamları gereği Uluslararası Ticaret ve Tahkim çalışma alanında ele alınmaktadır.

Arabuluculuk görüşmesinin verimli yürütülmesi, toplantıdan önce yapılan hukuki hazırlığa bağlıdır. Dosyanın niteliğine göre şu belgeler incelenir:

• Sözleşmeler, ek protokoller ve genel işlem koşulları
• Fatura, cari hesap, banka hareketi ve ödeme kayıtları
• Bordro, özlük dosyası, puantaj ve ücret belgeleri
• İhtarname, fesih bildirimi ve elektronik yazışmalar
• Kira sözleşmesi, tahliye taahhüdü ve ödeme çizelgesi
• Tapu kayıtları, mirasçılık belgeleri ve pay oranları
• Yönetim planı, kurul kararları ve aidat hesapları
• Teslim, servis, ayıp, ekspertiz ve bilirkişi raporları
• İcra dosyası, dava evrakı ve önceki başvuru tutanakları

Belgelerin yalnızca mevcut olması yeterli değildir. Hangi belgenin hangi iddiayı ispatladığı, karşı tarafın muhtemel itirazı, zamanaşımı veya hak düşürücü süre ve talebin nasıl hesaplandığı da belirlenmelidir.

İşçilik alacaklarında ücretin gerçek miktarı, çalışma süresi, fesih nedeni ve alacak kalemleri; ticari uyuşmazlıklarda sözleşmenin ifası, teslim kayıtları, faturalar ve temerrüt tarihi; kira uyuşmazlıklarında ödeme durumu, tahliye nedeni ve taşınmazın hukuki niteliği ayrı ayrı değerlendirilir.

Arabuluculukta sağlıklı bir müzakere için yalnızca talep edilen toplam tutarın bilinmesi yeterli değildir. Müvekkilin öncelikleri ve kabul sınırları önceden belirlenmelidir.

Bir para alacağı bakımından ana para, işlemiş faiz, yargılama gideri, vekâlet ücreti ve tahsil riski birlikte hesaplanır. Taksitli ödeme önerisinde taksit tarihleri, temerrüt faizi, bir taksidin ödenmemesinin diğer taksitlere etkisi ve alınabilecek teminatlar değerlendirilir.

Tahliye veya teslim içeren anlaşmalarda taşınmazın boşaltılacağı tarih, anahtar teslimi, kullanım bedeli, hasar, abonelikler, depozito ve icra yöntemi açıkça düzenlenmelidir. Ticari ilişkilerde ise mevcut borcun yanında sözleşmenin devamı, yeni siparişler, gizlilik, rekabet, garanti ve karşılıklı ibra hükümleri gündeme gelebilir.

Günser + Partners, görüşme öncesinde talebin hukuki ve mali çerçevesini çıkarır; muhtemel dava sonucunu, delil riskini ve karşı tarafın teklifini birlikte değerlendirir. Müzakere sırasında verilen her tavizin hangi hakkı etkilediği müvekkile açıklanır.

Arabuluculuk görüşmesinin olumlu sonuçlanması tek başına yeterli değildir. Varılan çözümün açık, uygulanabilir ve gerektiğinde icra edilebilir bir metne dönüştürülmesi gerekir.

Anlaşma belgesinde en azından şu hususlar tereddüde yer vermeyecek şekilde düzenlenmelidir:

• Ödenecek tutar ve ödeme tarihleri
• Faiz, taksit ve temerrüt koşulları
• Tahliye, teslim veya devir yükümlülükleri
• Masraf, vergi ve harçların hangi tarafa ait olduğu
• Teminatlar ve ödeme yapılmamasının sonuçları
• İbra ve feragat hükümlerinin kapsamı
• Anlaşmanın hangi uyuşmazlıkları sona erdirdiği

Özellikle "tarafların birbirlerinden hiçbir hak ve alacağı kalmamıştır" gibi geniş ibareler, görüşme konusu olmayan başka hakları da etkileyebilir. Bu nedenle ibra ve feragat hükümlerinin somut alacak kalemleriyle sınırlandırılması gerekebilir.

Kanunda belirtilen imza düzenine sahip bazı anlaşma belgeleri ayrıca icra edilebilirlik şerhi alınmadan ilam niteliğinde belge sayılabilir. Buna karşılık kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı gibi 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi kapsamındaki anlaşma belgelerinde icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Taşınmaz devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda da özel şekil ve mahkeme denetimi kuralları bulunmaktadır.

Arabuluculuk görüşmeleri kural olarak gizlidir. Görüşme sırasında uyuşmazlığı çözmek amacıyla yapılan teklifler, kabuller ve yalnızca arabuluculuk için hazırlanan belgeler daha sonra açılan davada delil olarak kullanılamaz.

Buna karşılık arabuluculuk öncesinde mevcut olan sözleşme, fatura, banka kaydı, yazışma veya diğer deliller, yalnızca görüşmede sunuldukları için delil olma niteliğini kaybetmez. Bu ayrım, müzakere sırasında hangi bilginin ve belgenin ne şekilde paylaşılacağının belirlenmesi bakımından önemlidir.

### İlk hukuki değerlendirme

Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olup olmadığı, dava şartı kapsamında bulunup bulunmadığı ve görevli başvuru bürosu değerlendirilir. Talep, deliller ve kritik tarihler belirlenir.

### Başvuru ve hazırlık

Başvuru konusu, taraf bilgileri ve talep çerçevesi hazırlanır. Görüşme öncesinde alacak hesabı, dava ihtimali, karşı tarafın muhtemel savunmaları ve müzakere sınırları çıkarılır.

Dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bununla birlikte, son tutanağın ardından uygulanacak özel dava veya başvuru süreleri ayrıca takip edilmelidir.

### Görüşme ve tekliflerin değerlendirilmesi

Müvekkil toplantıda temsil edilir. Karşı tarafın teklifleri yalnızca tutar bakımından değil; ödeme tarihi, teminat, tahsil kabiliyeti, ibra kapsamı ve dava seçeneğiyle karşılaştırılarak değerlendirilir.

### Anlaşma veya son tutanak

Anlaşma sağlanırsa üzerinde uzlaşılan hükümler açık bir metne dönüştürülür. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın kapsamı kontrol edilir ve dava, icra takibi, ihtiyati tedbir veya diğer hukuki yollar değerlendirilir.

Arabuluculuğun hızlı sonuçlanabilmesi, her teklifin avantajlı olduğu anlamına gelmez. Uygulamada en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• Talep kalemleri hesaplanmadan toplu bir bedelin kabul edilmesi
• Faiz, vekâlet ücreti ve yan alacakların gözden kaçırılması
• Ödeme planına temerrüt ve teminat hükmü konulmaması
• Kapsamı belirsiz veya aşırı geniş ibra metni imzalanması
• Şirket temsilcisinin veya vekilin imza yetkisinin kontrol edilmemesi
• Tahliye ve teslim koşullarının yalnızca tarih belirtilerek bırakılması
• Anlaşmanın vergi, harç ve icra sonuçlarının değerlendirilmemesi
• Son tutanak ile daha sonra açılacak dava taleplerinin uyumsuz olması

Arabuluculukta amaç her koşulda anlaşma sağlamak değildir. Amaç; müvekkilin hukuki konumunu bilerek, dava seçeneğiyle karşılaştırılmış ve gerçekten uygulanabilir bir sonuca ulaşmaktır.

Arabuluculuk daveti aldıysanız, başvuru yapmanız gerekiyorsa veya karşı taraftan bir anlaşma teklifi geldiyse; görüşme tarihinden önce temel belgelerin, talep hesabının ve sürelerin incelenmesi sürecin yönünü değiştirebilir.

Günser + Partners, Ankara Çankaya'daki ofisinden Türkiye genelinde yürütülen arabuluculuk süreçlerinde taraf vekilliği sağlar. İlk değerlendirmede uyuşmazlığın dava şartına tabi olup olmadığı, hangi belgelerin gerekli olduğu, tekliflerin hukuki sonucu ve anlaşma sağlanamaması hâlinde izlenecek yol belirlenir.