Tazminat Hukuku

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, meydana gelen zararı gidermekle yükümlüdür. Bununla birlikte sorumluluk her zaman yalnızca kusurlu davranışa dayanmaz. Araç işletenin sorumluluğu, işverenin sorumluluğu, yapı malikinin sorumluluğu, sigorta sözleşmesi veya idarenin hizmet kusuru gibi farklı hukuki sebepler de gündeme gelebilir.

Dosyanın değerlendirilmesinde özellikle şu sorulara cevap aranır:

• Hukuken korunması gereken bir zarar meydana gelmiş midir?
• Zarardan hangi kişi, kurum veya sigorta şirketi sorumludur?
• Olay ile ileri sürülen zarar arasında uygun bağlantı bulunmakta mıdır?
• Zarar görenin veya üçüncü bir kişinin kusuru tazminatı etkiler mi?
• Talep hangi belge, kayıt, rapor veya tanık anlatımıyla ispatlanabilir?
• Dava öncesinde başvuru, arabuluculuk veya başka bir usulün tamamlanması gerekir mi?
• Talep zamanaşımı süresi içinde midir ve faiz hangi tarihten başlatılabilir?

Bu sorular cevaplanmadan yalnızca yaklaşık hesaplamalara dayanılarak işlem yapılması, gerçek zararın eksik talep edilmesine veya usul nedeniyle sonuç alınamamasına yol açabilir.

Trafik kazalarında yalnızca araçta oluşan hasar değil, kazanın kişinin sağlığına, çalışma gücüne, gelirine ve günlük hayatına etkisi de değerlendirilir. Kazanın niteliğine göre sürücü, araç işleteni, araç sahibi, işveren ve sigorta şirketi farklı hukuki sebeplerle sorumlu olabilir.

Trafik kazalarından sonra gündeme gelebilecek başlıca talepler şunlardır:

• Geçici veya sürekli iş göremezlik zararı
• Tedavi, bakım ve bakıcı giderleri
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zarar
• Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı
• Cenaze ve ölüm öncesi tedavi giderleri
• Araç değer kaybı ve onarım bedeli
• Araçtan yararlanılamayan döneme ilişkin mahrumiyet zararı
• Olayın ağırlığına göre manevi tazminat

Kaza tespit tutanağındaki kusur oranı tek başına dosyanın sonucunu belirlemez. Olay yeri görüntüleri, kamera kayıtları, araç hasarları, tanık anlatımları, ceza soruşturması, bilirkişi incelemesi ve diğer teknik veriler kusurun yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Bedensel zarar dosyalarında epikrizler, ameliyat kayıtları, reçeteler, istirahat raporları, sağlık kurulu belgeleri ve çalışma kayıtları eksiksiz biçimde toplanmalıdır. Sigorta şirketince yapılan ödemenin bulunması da dosyanın kapandığı anlamına gelmez; ödemenin hangi zarar kalemini karşıladığı ve gerçek zarara göre yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.

İş kazası dosyalarında olayın yalnızca işyerinde meydana gelip gelmediğine bakılmaz. İşverenin risk değerlendirmesi yapıp yapmadığı, gerekli eğitimi verip vermediği, koruyucu ekipman sağlayıp sağlamadığı, iş organizasyonu ve denetim yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği araştırılır.

SGK kayıtları, iş kazası bildirimi, müfettiş incelemeleri, işyeri tutanakları, sağlık belgeleri, iş güvenliği kayıtları ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilir. Çalışanın kusuru bulunması, her durumda işverenin sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz; kusurun zararın oluşumuna etkisi somut olay üzerinden belirlenir.

Geçici iş göremezlik, sürekli çalışma gücü kaybı, bakıcı ihtiyacı, tedavi giderleri ve gelir kaybı maddi tazminat hesabında gündeme gelebilir. Olayın kişinin bedensel ve ruhsal bütünlüğünde bıraktığı etkiye göre ayrıca manevi tazminat talep edilmesi de mümkün olabilir.

Bir kişinin ölümü nedeniyle onun düzenli desteğini kaybeden kişiler, belirli koşullarda destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Bu talep yalnızca mirasçılık sıfatına dayanmaz. Ölen kişinin hayattayken fiilen veya hayatın olağan akışı içinde destek sağladığı kişiler de somut koşullara göre talepte bulunabilir.

Hesaplamada ölen kişinin yaşı, geliri, çalışma durumu, yaşam beklentisi, destek ilişkisinin niteliği ve destek gören kişinin durumu dikkate alınır. Gelir kayıtlarının eksik olduğu dosyalarda meslek, çalışma geçmişi, ücret araştırmaları ve sosyal-ekonomik veriler önem kazanır.

Her olumsuz tedavi sonucu tıbbi hata anlamına gelmez. Tıbbi müdahalenin bilimsel standartlara uygun yürütülüp yürütülmediği, gerekli tetkiklerin zamanında yapılıp yapılmadığı, hastanın yeterli biçimde bilgilendirilip bilgilendirilmediği ve ortaya çıkan sonucun komplikasyon mu yoksa kusurlu uygulama mı olduğu tıbbi kayıtlar üzerinden değerlendirilir.

Hasta dosyası, aydınlatılmış onam belgeleri, ameliyat notları, tetkikler, görüntülemeler, ilaç kayıtları ve sonraki tedavi süreci incelenmeden sağlıklı bir hukuki değerlendirme yapılamaz. Tedavinin kamu hastanesinde, özel hastanede veya bağımsız çalışan bir sağlık kuruluşunda gerçekleştirilmesi, başvuru yolu ile görevli yargı merciini değiştirebilir.

Tazminat sorumluluğu yalnızca kaza veya bedensel zarar nedeniyle doğmaz. Çalışma alanımız kapsamında ayrıca şu uyuşmazlıkları değerlendiriyoruz:

• Sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zararlar
• Kişilik haklarına ve ticari itibara yönelik saldırılar
• Haksız şikâyet ve gerçeğe aykırı isnatlar
• Haksız haciz veya haksız ihtiyati tedbir nedeniyle oluşan zararlar
• Yapı, ürün veya hizmetten kaynaklanan sorumluluk
• İdarenin işlem veya eylemleri nedeniyle meydana gelen zararlar
• Sigorta şirketlerinin eksik ödeme veya ödeme yapmamasından doğan uyuşmazlıklar

Her uyuşmazlıkta aynı mahkeme, aynı zamanaşımı süresi veya aynı dava öncesi başvuru yolu geçerli değildir. Talebin hukuki niteliğinin başlangıçta doğru kurulması bu nedenle önem taşır.

Haksız fiilden doğan tazminat talepleri bakımından genel zamanaşımı, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıldır. Fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. Özel kanunlarda farklı süreler öngörülebilir.

Sürenin hesabında yalnızca olay tarihi esas alınmaz. Zararın öğrenilme tarihi, sağlık durumunun gelişimi, sorumlunun tespit edildiği tarih, yapılan başvurular ve uyuşmazlığın hukuki niteliği birlikte incelenmelidir. Bu nedenle "dava açmak için hâlâ zaman vardır" düşüncesiyle delillerin toplanmasının ertelenmesi güvenli değildir. Kamera kayıtları silinebilir, tanıklara ulaşılamayabilir ve sağlık belgeleri zaman içinde dağılabilir.

İlk incelemede olayın kronolojisi çıkarılır; zarar doğuran olay, tedavi süreci, yapılan ödemeler ve önceki başvurular tarih sırasıyla belirlenir. Ardından sorumlu kişiler, sigorta kapsamı, talep edilebilecek zarar kalemleri ve uygulanacak süreler tespit edilir.

Eksik sağlık kayıtları, gelir belgeleri, poliçeler, kaza evrakı, fotoğraf ve yazışmalar belirlenerek delil planı hazırlanır. Gerektiğinde sigorta şirketine, sorumlu tarafa, sağlık kuruluşuna veya ilgili idareye başvuru yapılır. Sigorta uyuşmazlıklarında mahkeme ve Sigorta Tahkim Komisyonu seçenekleri; süre, masraf, ispat imkânı ve uyuşmazlığın niteliği bakımından karşılaştırılır.

Dava açılması hâlinde kusur, maluliyet ve aktüerya raporları yalnızca dosyaya sunulmuş olmalarıyla kabul edilmez; kullanılan veriler, hesaplama yöntemi, gelir kabulü, kusur indirimi ve zarar dönemleri yönünden incelenir. Eksik veya hatalı değerlendirmelere süresi içinde itiraz edilir. Karar sonrasında ödeme ve gerektiğinde icra aşaması ayrıca takip edilir.

Günser + Partners, Ankara Çankaya'daki ofisinden Türkiye genelinde yürütülen hukuki süreçlerde hizmet vermekte; çalışma anlayışını doğrudan iletişim, dosyaya ayrılan gerçek zaman ve açık bilgilendirme üzerine kurmaktadır.

Tazminat dosyalarında erken değerlendirme, yalnızca dava süresinin kontrolü için değil, kaybolabilecek delillerin belirlenmesi ve yanlış bir ödeme ya da ibra işlemiyle hak kaybına uğranmaması için de önemlidir.

Olay tutanağı, sağlık belgeleri, poliçe, ödeme kayıtları, fotoğraflar ve mevcut yazışmalar incelenerek sorumlular, başvuru yolları ve talep edilebilecek zarar kalemleri hakkında ilk hukuki çerçeve oluşturulabilir. Dosyanın dava, tahkim, müzakere veya başka bir başvuru yoluyla ilerletilmesine bu inceleme sonucunda karar verilir.