Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Nasıl Silinir? Şartları ve Süreleri

Adli sicile kaydedilen başlıca bilgiler şunlardır:

• Kesinleşmiş hapis ve adli para cezası mahkûmiyetleri,
• Cezanın ertelenmesi ve buna bağlı denetim süresi bilgileri,
• Hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesine ilişkin kararlar,
• Güvenlik tedbirlerine ilişkin kararlar,
• Koşullu salıverilme ve bunun geri alınmasına ilişkin kararlar,
• Ceza mahkûmiyetini kaldıran veya ortadan kaldıran kararlar,
• Yabancı mahkemelerce verilip Türk mahkemelerince tanınan mahkûmiyet kararları,
• Türk vatandaşları hakkında yabancı mahkemelerce verilen ve kesinleşen mahkûmiyet hükümleri.

Buna karşılık şunlar adli sicile kaydedilmez:

• Disiplin cezaları ve tazyik hapsi kararları,
• İdari para cezaları ve idari yaptırım kararları,
• Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar,
• Beraat kararları,
• Devam eden soruşturma ve davalar.

Bu son nokta önemlidir: Hakkında soruşturma veya dava bulunan bir kişinin adli sicil kaydı temiz görünebilir. Devam eden dosyalar, adli sicil belgesinde değil, ilgili savcılık ve mahkeme kayıtlarında yer alır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında hüküm açıklanmadığı için genel adli sicil kaydı doğmaz. Bu kararlar, yalnız ilgili kanunda gösterilen amaçlarla kullanılmak üzere tutulan özel bir sisteme kaydedilir. Sıradan bir adli sicil belgesi talebinde bu kayıt görünmez.

Denetim süresi sorunsuz geçirilir ve davanın düşmesine karar verilirse kayıt bu özel sistemden de silinir. Denetim süresi ihlal edilir ve hüküm açıklanırsa, kesinleşen mahkûmiyet normal adli sicil kaydına dönüşür.

Adli sicil kaydı, aşağıdaki hâllerde adli sicilden çıkarılarak arşiv kaydına alınır:

• Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
• Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık,
• Ceza zamanaşımının dolması,
• Genel af.

Bu nedenle silme sürecinin ilk adımı, cezanın infazının tamamlanmasıdır. Adli para cezası ödenmemişse, hapis cezası infaz edilmemişse veya denetim süresi devam ediyorsa kayıt arşive alınmaz ve silinme süresi işlemeye başlamaz.

Arşiv kaydı, sıradan adli sicil belgesinde görünmez. Ancak kamu görevine atama, silah ruhsatı, bazı meslek gruplarına giriş gibi işlemlerde "arşiv kaydı dâhil" belge istenir ve kayıt bu belgede yer alır.

5352 sayılı Kanun m. 12, arşiv bilgilerinin silinmesini üç ihtimale bağlar:

1. İlgilinin ölümü üzerine arşiv kaydı silinir.
2. Hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde (Anayasa m. 76 ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetler), kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren: - Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl geçmesiyle, - Böyle bir karar alınmasa dahi otuz yıl geçmesiyle silinir.
3. Diğer mahkûmiyetlerde, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle silinir.

Süreler, mahkûmiyet tarihinden değil, infazın tamamlandığı ve kaydın arşive alındığı tarihten itibaren işler. Uygulamadaki en yaygın yanılgı budur.

Bazı durumlarda süre beklenmeksizin kayıt tamamen silinir:

• Fiilin suç olmaktan çıkarılması: Kanun değişikliğiyle bir fiil artık suç sayılmıyorsa, bu suça ilişkin adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın tamamen silinir.
• Genel af: Genel af hâlinde kayıtlar arşive alınır ve ilgili düzenleme uyarınca işlem yapılır.
• Kanun yolu sonucunda mahkûmiyetin ortadan kalkması: Yargılamanın yenilenmesi veya kanun yararına bozma sonucunda mahkûmiyet ortadan kalkarsa kayıt silinir.

Bazı mahkûmiyetler, cezanın infazı tamamlansa dahi kişiye belirli hak yoksunlukları yaşatır: Seçilme hakkı, kamu görevine girme, belirli meslekleri icra etme, vasi veya kayyım olma gibi. Bu yoksunlukların kaldırılması için 5352 sayılı Kanun m. 13/A'da düzenlenen yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumuna başvurulur.

Başlıca şartlar şunlardır:

• Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlanmasından itibaren kanunda öngörülen sürenin geçmiş olması,
• Bu süre içinde yeni bir suç işlenmemiş olması ve kişinin hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması,
• Varsa mahkûmiyete bağlı olarak ödenmesi gereken adli para cezasının ve yargılama giderlerinin ödenmiş olması.

Karar, hükmü veren mahkemeden veya hükümlünün yerleşim yeri ceza mahkemesinden istenir. Karar, kesinleşmiş mahkûmiyet hükmünün yer aldığı adli sicil arşiv kaydına işlenir ve arşiv kaydının on beş yılda silinmesinin yolunu açar. Ret kararına karşı itiraz yolu açıktır.

Kanuni şartlar oluştuğunda kayıtlar kural olarak kendiliğinden silinir. Ancak uygulamada gecikmeler yaşandığı için başvuru yapmak yararlıdır.

Başvuru şu yollarla yapılabilir:

• Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne doğrudan dilekçe,
• Bulunulan yerdeki adliyenin adli sicil şefliği aracılığıyla dilekçe,
• Elektronik başvuru sistemleri üzerinden talep.

Dilekçede kimlik bilgileri, mahkûmiyete ilişkin mahkeme ve karar bilgileri, infazın tamamlandığına dair belgeler ve talep açıkça yazılmalıdır. İnfazın tamamlandığını gösteren infaz savcılığı yazısı en önemli ektir.

Talebin reddi hâlinde işlem idari nitelikte olduğundan, ret işlemine karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Süre, ret kararının tebliğinden itibaren işler.

• Adli sicil kaydı: Aktif kayıtları gösterir; infazı tamamlanmış mahkûmiyetler burada görünmez.
• Adli sicil ve arşiv kaydı: Arşive alınmış kayıtları da içerir; kamu kurumları çoğunlukla bunu ister.
• Resmî kuruma verilmek üzere alınan belge: Hangi kuruma verileceği belirtilir ve kapsam buna göre düzenlenir.

Belge talep edilirken hangi türün istendiğinin doğru belirtilmesi gerekir.

• Silme süresinin mahkûmiyet tarihinden başladığını sanmak,
• adli para cezasını ödemeden kaydın arşive alınmasını beklemek,
• denetim süresi devam ederken silme başvurusu yapmak,
• devam eden soruşturmanın adli sicilde görüneceğini düşünmek,
• HAGB kaydı ile mahkûmiyet kaydını karıştırmak,
• hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı almadan on beş yıl beklemek,
• başvuruya infazın tamamlandığına dair belge eklememek,
• ret işlemine karşı idari dava süresini kaçırmak.

Adli sicil ve arşiv kaydı, mahkûmiyetin cezaevinden sonra da süren en somut sonucudur. Silme sürecinin tamamı tek bir eşiğe bağlıdır: cezanın infazının tamamlanması. Ödenmemiş bir adli para cezası veya tamamlanmamış bir denetim süresi, kaydın yıllarca arşive alınmamasına yol açar.

Hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde ise yalnız beklemek yeterli değildir; yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmadıkça süre otuz yıla uzar. Kaydınızın hangi aşamada olduğunun tespiti, silme başvurusunun hazırlanması, yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi ve ret işlemine karşı dava açılması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.