Cezanın Ertelenmesi Nedir? Şartları, Denetim Süresi ve Sonuçları

Erteleme yalnız hapis cezası için mümkündür. Doğrudan hükmedilen adli para cezası ertelenemez. Hapis cezasından çevrilen adli para cezası da niteliği gereği erteleme konusu olmaz; bu durumda TCK m. 50 kapsamında seçenek yaptırıma çevirme kurumu devreye girer.

Süre bakımından kural şudur: İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sınır, fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üç yıldır.

Buradaki süre, mahkemenin sonuç olarak belirlediği cezadır. İndirimler, artırımlar ve takdiri indirim uygulandıktan sonra ortaya çıkan nihai hapis cezası iki yılı aşmıyorsa erteleme değerlendirilir.

TCK m. 51 iki grup şart arar.

Objektif şart: Önceki mahkûmiyet engeli

Kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması gerekir. Bu şartın değerlendirilmesinde şu noktalar önemlidir:

• Taksirli suçlardan verilen cezalar, süresi ne olursa olsun erteleme engeli oluşturmaz.
• Adli para cezasına mahkûmiyet erteleme engeli değildir.
• Üç ay ve daha az süreli kasıtlı suç mahkûmiyeti de engel sayılmaz.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş bir dosya, açıklanmış bir mahkûmiyet hükmü içermediği için kural olarak engel oluşturmaz.

Subjektif şart: Yeniden suç işlemeyeceği kanaati

Mahkemede, kişinin suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği yönünde bir kanaat oluşmalıdır. Bu değerlendirme sanığın duruşmadaki tutumu, zararı gidermeye yönelik davranışları, sosyal ve ailevi durumu ile geçmişi birlikte ele alınarak yapılır.

Uygulamada en çok tartışılan nokta budur. Mahkeme, ertelemeyi reddederken soyut kalıplarla yetinemez; hangi somut verilere dayanarak olumsuz kanaate ulaştığını gerekçelendirmelidir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre gerekçesiz ret, hükmün bozulmasını gerektiren bir hukuka aykırılıktır.

Evet. Mahkeme, cezanın ertelenmesini, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi koşuluna bağlayabilir.

Bu durumda ceza, zarar tamamen giderilinceye kadar infaz kurumunda çektirilir. Zarar giderildiğinde hükümlü, infaz hâkiminin kararıyla derhâl salıverilir. Bu ihtimal, uygulamada özellikle mala zarar verme, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi malvarlığına yönelik suçlarda gündeme gelir.

Erteleme kararında mahkeme, bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirler. Denetim süresinin alt sınırı, mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz. Örneğin bir yıl altı ay hapis cezası ertelenmişse denetim süresi en az bir yıl altı ay olarak belirlenir.

Denetim süresi, hükmün kesinleşmesiyle işlemeye başlar.

Mahkeme, denetim süresi içinde hükümlüye şu yükümlülüklerden birini yükleyebilir:

• Bir meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün, bu amaçla bir eğitim programına devam etmesi,
• Bir meslek veya sanat sahibi olan hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek ya da sanatı icra eden başkasının gözetiminde ücret karşılığı çalıştırılması,
• Onsekiz yaşından küçük olan hükümlünün, bir meslek veya sanat edinmesini sağlamak amacıyla gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesi.

Mahkeme, hükümlünün kişiliğini ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak denetim süresinin yükümlülük belirlenmeden veya uzman kişi görevlendirilmeden geçirilmesine de karar verebilir. Uygulamada sıklıkla bu yol tercih edilir.

Ayrıca mahkeme, hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişi görevlendirebilir. Uzman kişi, kötü alışkanlıklardan kurtulmak ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmek konusunda hükümlüye öğütte bulunur, eğitim ve iş bulma konusunda yol gösterir. Bu kişi, belirli aralıklarla mahkemeye rapor verir.

Hükümlü, denetim süresini yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirirse ceza infaz edilmiş sayılır. Ortada hâlâ kesinleşmiş bir mahkûmiyet bulunduğu için adli sicil kaydı doğar; ancak infaz tamamlandığından bu kayıt, koşulları oluştuğunda arşiv kaydına alınır ve süresi içinde silinebilir.

İki temel sebep vardır:

1. Yükümlülüklere aykırılık: Hükümlünün, kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uzman kişinin uyarılarına uymamakta ısrar etmesi.
2. Denetim süresinde kasıtlı suç işlemek: Hükümlünün denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi.

Bu hâllerde mahkeme, ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine karar verir. Kararı, hükmü veren mahkeme verir. Denetim süresi içinde işlenen taksirli bir suç, kural olarak ertelemenin düşmesine yol açmaz.

Denetim süresi içinde işlenen suçun kasıtlı olup olmadığı ve bu suça ilişkin hükmün kesinleşip kesinleşmediği ayrıca değerlendirilir. Uygulamada, sonraki dosya kesinleşmeden ertelemenin geri alınması yönünde karar verilmesi sık rastlanan bir usul hatasıdır.

İki kurum sıkça karıştırılır ancak hukuki sonuçları farklıdır:

Kısaca erteleme, sonuçları hafifletilmiş bir mahkûmiyettir; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında ise ortada açıklanmış bir hüküm bulunmaz.

Hayır. TCK m. 50 uyarınca kısa süreli hapis cezası; adli para cezasına, kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya, belirli yerlere gitmekten yasaklanmaya veya benzeri seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Bu, cezanın türünün değişmesidir.

Ertelemede ise ceza hapis cezası olarak kalır, yalnız infazı denetim süresine bağlanır. Somut olayda mahkeme önce seçenek yaptırıma çevirmeyi, sonra ertelemeyi değerlendirir. Ceza adli para cezasına çevrilmişse artık erteleme gündeme gelmez.

Erteleme, mahkemenin kendiliğinden değerlendirmesi gereken bir kurumdur; talep şartı yoktur. Buna karşılık savunmanın bunu açıkça ileri sürmesi ve dayanaklarını dosyaya koyması sonucu doğrudan etkiler.

Uygulamada sunulması yararlı olan belgeler şunlardır:

• adli sicil kaydı ve varsa önceki kayıtların ayrıntısı,
• zararın giderildiğini gösteren ödeme veya ibra belgeleri,
• çalışma durumunu, öğrenim veya aile durumunu gösteren belgeler,
• sağlık raporları,
• uzlaşma ya da barışma sürecine ilişkin tutanaklar.

Erteleme talebi reddedilmişse bu, hükme karşı istinaf başvurusunda ayrı bir aykırılık sebebi olarak ileri sürülmelidir.

• Ertelemeyi beraat ya da hükmün açıklanmamasıyla karıştırmak,
• adli para cezasının da ertelenebileceğini sanmak,
• taksirli suçtan verilen önceki cezanın engel oluşturduğunu düşünmek,
• denetim süresinde işlenen kasıtlı suçun sonucunu hafife almak,
• zararın giderilmesi koşuluna bağlı ertelemede ödemeyi geciktirmek,
• yükümlülük belirlenmişse denetimli serbestlik müdürlüğüne başvuru sürelerini kaçırmak,
• ertelemenin reddine ilişkin gerekçesizliği kanun yolu dilekçesinde ileri sürmemek.

Cezanın ertelenmesi, iki yılı aşmayan hapis cezalarında sonucu kökten değiştiren bir kurumdur. Kararın kendiliğinden verilmesi gerekse de uygulamada sonucu belirleyen şey, savunmanın subjektif şartı somut delillerle desteklemesidir. Zararın giderilmesi, sanığın sosyal durumu ve yargılama boyunca gösterdiği tutum dosyaya yansıtılmadığında mahkemeler çoğu kez soyut gerekçelerle ret yoluna gitmektedir.

Erteleme kararından sonra denetim süresi de hafife alınmamalıdır. Bu sürede işlenen kasıtlı bir suç, daha önce infaz kurumu dışında geçirilmesi öngörülen cezanın tamamen çektirilmesine yol açabilir. Erteleme talebinin hazırlanması, denetim süresi yükümlülüklerinin yönetilmesi ve ertelemenin geri alınması taleplerine karşı savunma için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.