Denetimli Serbestlik Nedir? Cezanın Kalanı Dışarıda Nasıl İnfaz Edilir?

Türk hukukunda "denetimli serbestlik" ifadesi birbirinden farklı üç durumu anlatır:

1. İnfazın son bölümünde uygulanan denetimli serbestlik: Koşullu salıverilmesine belirli süre kalan hükümlünün cezasının kalanını dışarıda çekmesi. Bu, halk arasında bilinen ve en çok başvurulan hâldir.
2. Ceza mahkemesi kararına bağlı tedbirler: Hapis cezasının ertelenmesinde denetim süresi yükümlülükleri, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında denetim süresi, seçenek yaptırımlar ve çocuklar hakkındaki tedbirler.
3. Koşullu salıverilme sonrası denetim süresi: Koşullu salıverilen hükümlünün, bakiye ceza süresi boyunca denetim altında tutulması.

Bu yazıda ağırlıklı olarak birinci hâl ele alınmaktadır.

Kanun üç temel şart arar:

Açık ceza infaz kurumunda bulunmak veya bu şartları taşımak

Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda bulunuyor olması ya da açık kuruma ayrılma şartlarını taşıması gerekir. Kapalı kurumdan açık kuruma ayrılma, 5275 sayılı Kanun ve buna dayalı yönetmelikte gösterilen kriterlere göre idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilir. Firar, disiplin cezası, suç türü ve infaz edilmesi gereken ceza miktarı bu değerlendirmede rol oynar.

İyi hâlli olmak

Hükümlünün ceza infaz kurumundaki tutum ve davranışları, katıldığı iyileştirme programları ve disiplin durumu, idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilir. Olumsuz karar verilirse denetimli serbestlik talebi reddedilir.

Koşullu salıverilmeye kalan sürenin kanuni sınır içinde olması

Hükümlünün koşullu salıverilmesine kanunda gösterilen süreden az kalmış olması gerekir. Bu süre genel kural olarak bir yıldır; kanunda öngörülen geçici hükümler nedeniyle belirli tarihlerden önce işlenen suçlar bakımından daha uzun bir süre uygulanabilmektedir. Bu nedenle her dosyada suç tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Talep şartı

Denetimli serbestlik kendiliğinden uygulanmaz. Hükümlünün ceza infaz kurumu idaresine yazılı talepte bulunması gerekir.

Evet. Kanun, belirli hükümlüler için daha uzun süreli denetimli serbestlik imkânı tanır. Bu kapsamda özellikle şunlar sayılabilir:

• Sıfır ile altı yaş arasında çocuğu bulunan kadın hükümlüler,
• Maruz kaldıkları ağır bir hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatlarını yalnız idame ettiremeyen hükümlüler.

Bu hâllerde ağır hastalık, engellilik veya kocama durumunun tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenen raporla belgelendirilmesi aranır.

Denetimli serbestlik müdürlüğü, hükümlü hakkında bir denetim planı hazırlar. Uygulanabilecek başlıca yükümlülükler şunlardır:

• Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılma,
• Belirlenen bir konutta geceleri bulunma zorunluluğu,
• Belirli yerlere gitmekten veya belirli kişilerle görüşmekten yasaklanma,
• Belirli aralıklarla denetimli serbestlik müdürlüğüne imza vermek üzere gitme,
• Eğitim veya iyileştirme programlarına katılma,
• Bağımlılık tedavisine devam etme,
• Elektronik cihazla izlenme,
• Yurt dışına çıkış yasağı.

Yükümlülükler, hükümlünün suçu, kişisel durumu, çalışma hayatı ve aile bağları dikkate alınarak belirlenir. Çalışan hükümlülerde imza ve programa katılım saatleri mesai düzenine göre ayarlanabilir.

Denetimli serbestlik, kendisine yüklenen yükümlülüklere uyulmaması hâlinde sona erdirilir. Başlıca ihlal hâlleri şunlardır:

• Ceza infaz kurumundan ayrıldıktan sonra belirlenen sürede denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmamak,
• Hazırlanan denetim planına uymamak, programa devamsızlık yapmak,
• Belirlenen konutu terk etmek veya adres değişikliğini bildirmemek,
• Elektronik izleme cihazına müdahale etmek,
• Uyarılara rağmen yükümlülükleri ihlal etmeye devam etmek,
• Kasıtlı yeni bir suç işlemek.

İhlal hâlinde infaz hâkimliğinin kararıyla hükümlünün açık veya kapalı ceza infaz kurumuna iadesine karar verilir. Denetimli serbestlikte geçirilen süre, cezadan mahsup edilir. Ancak ihlal nedeniyle iade edilen hükümlünün koşullu salıverilme değerlendirmesi de olumsuz etkilenir.

Denetimli serbestlik talebinin reddine, idare ve gözlem kurulunun olumsuz kararına ve ihlal nedeniyle kuruma iade kararına karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir. İnfaz hâkimliği kararlarına karşı ise ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır.

İtiraz süresi kanunda gösterilen süredir ve kısadır. Bu nedenle karar tebliğ edildiğinde derhâl değerlendirilmelidir. İtiraz dilekçesinde iyi hâl değerlendirmesinin hangi somut verilere aykırı olduğu, disiplin kayıtlarının durumu ve hükümlünün infaz süresince katıldığı programlar gösterilmelidir.

Denetimli serbestlik, koşullu salıverilmenin öncesinde yer alan bir aşamadır. Denetimli serbestlikteki süre tamamlandığında hükümlü koşullu salıverilir ve bakiye ceza süresince denetim devam eder.

Denetimli serbestlikle infaz, mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz. Adli sicil kaydı, hüküm kesinleştiğinde doğmuştur. Cezanın infazı tamamlandığında kayıt adli sicilden çıkarılarak arşiv kaydına alınır; arşiv kaydı da kanunda öngörülen sürelerin geçmesiyle silinebilir.

• Denetimli serbestliğin kendiliğinden uygulanacağını sanıp talepte bulunmamak,
• kurumdan ayrıldıktan sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne süresinde başvurmamak,
• adres ve iş değişikliğini bildirmemek,
• imza yükümlülüğünü aksatıp bunun ihlal sayılmayacağını düşünmek,
• ağır hastalık veya engellilik iddiasını usulüne uygun sağlık kurulu raporuyla belgelendirmemek,
• iyi hâl değerlendirmesi olumsuz sonuçlandığında infaz hâkimliğine itiraz süresini kaçırmak,
• birden fazla ilamı bulunan hükümlünün toplama kararı alınmadan hesap yapması,
• suç tarihine göre değişen geçici hükümleri dikkate almamak.

Denetimli serbestlik, infaz hukukunun hükümlü açısından en belirleyici kurumudur. Uygulamada sonucu belirleyen üç unsur; açık kuruma ayrılma şartlarının doğru değerlendirilmesi, idare ve gözlem kurulunun iyi hâl kararı ve suç tarihine göre uygulanacak sürenin doğru hesaplanmasıdır.

Birden fazla ilamı bulunan, farklı tarihlerde işlenmiş suçlardan hüküm giyen veya tekerrür hükümleri uygulanan hükümlülerde hesaplama karmaşıklaşır ve infaz hataları sık görülür. İnfaz hesabının kontrolü, denetimli serbestlik talebinin hazırlanması ve olumsuz kararlara karşı infaz hâkimliği nezdinde itiraz için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.