Hakaret Suçu Nedir? Sosyal Medyada Hakaret, Şikâyet Süresi ve Ceza

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125'e göre hakaret, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığına saldırmaktır. Ceza, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır.

Kanun iki ayrı hareket biçimi öngörmüştür:

• Somut fiil veya olgu isnadı: kişiye belirli bir davranışın veya durumun yüklenmesi. Örneğin bir kişiye hırsızlık yaptığının söylenmesi.
• Sövme: somut bir olgu belirtmeden, doğrudan küçük düşürücü ifadeler kullanılması.

Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de aynı ceza uygulanır. Bu nedenle telefon mesajı, elektronik posta, sesli mesaj veya doğrudan mesaj yoluyla söylenen sözler de suç oluşturur.

Mağdurun bulunmadığı bir ortamda hakaret edilmesi hâlinde suçun oluşması için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi aranır. Yani söz, en az üç kişinin öğrenebileceği biçimde söylenmelidir.

Bu koşul özellikle iş yeri ortamında veya kapalı gruplarda yapılan konuşmalarda tartışma yaratır. Mesaj gruplarında yapılan paylaşımlarda grup üyelerinin sayısı ve mesajın kimlere ulaştığı incelenir.

TCK m. 125/3 uyarınca hakaret suçunun;

• kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
• dinî, siyasî, sosyal, felsefî inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
• kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle

işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

TCK m. 125/4 uyarınca hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza belirli oranda artırılır. Sosyal medyada herkese açık biçimde yapılan paylaşımlar kural olarak aleni sayılır.

Sosyal medya paylaşımlarında suçun oluşup oluşmadığı değerlendirilirken şu noktalar öne çıkar:

• Paylaşımın belirli bir kişiyi hedef alıp almadığı: mağdurun ismi açıkça yazılmasa bile TCK m. 126 uyarınca kimin kastedildiği duraksamaya yer bırakmayacak şekilde anlaşılıyorsa suç oluşur.
• Paylaşımın herkese açık olup olmadığı: aleniyet unsuru bu noktada belirlenir.
• İfadenin eleştiri sınırında kalıp kalmadığı.
• Hesabın gerçekten şüpheliye ait olup olmadığı.

Anonim veya sahte hesaplardan yapılan paylaşımlarda öncelikle hesabın kime ait olduğunun tespiti gerekir. Bu tespit için erişim kayıtlarının istenmesi ve teknik inceleme yapılması söz konusu olur. Bu nedenle içeriğin silinmesi ihtimaline karşı paylaşımın bağlantısı, tarihi ve içeriği vakit geçirmeden belgelenmeli, mümkünse noter tespiti yaptırılmalıdır.

Kişilik hakkı ihlali oluşturan içerikler bakımından ayrıca içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi talebiyle sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

İfade özgürlüğü, rahatsız edici, şoke edici ve sert ifadeleri de kapsar. Yargıtay'ın ve Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik yaklaşımına göre, bir ifadenin suç oluşturup oluşmadığı belirlenirken sözün söylendiği bağlam, tarafların sıfatı, konunun kamuoyunu ilgilendirip ilgilendirmediği ve ifadenin somut olgu iddiası mı yoksa değer yargısı mı olduğu birlikte değerlendirilir.

Kamusal tartışmalara katılan kişilerin, özellikle siyasetçilerin ve kamu görevlilerinin eleştiriye katlanma eşiği daha yüksektir. Buna karşılık ifade, tartışmanın konusuyla hiçbir ilgisi bulunmayan ve yalnız kişiyi aşağılamaya yönelik nitelikteyse hakaret kabul edilir.

TCK m. 127 uyarınca isnat edilen fiilin ispatı, sınırlı hâllerde mümkündür. İsnat edilen olgu suç oluşturuyorsa ve bu konuda kesinleşmiş mahkûmiyet kararı varsa fail cezalandırılmaz. Ayrıca isnadın ispatlanmasında kamu yararı bulunması ya da şikâyetçinin ispata razı olması hâlinde ispat hakkı kullanılabilir.

TCK m. 128 ise iddia ve savunma dokunulmazlığını düzenler: yargı mercileri veya idari makamlar nezdinde yapılan yazılı veya sözlü başvuru, iddia ve savunmalar kapsamında, uyuşmazlıkla bağlantılı olmak koşuluyla kişilerle ilgili somut isnatlarda bulunulması hâlinde ceza verilmez. Bu koruma sınırsız değildir; dava konusuyla ilgisi bulunmayan ve yalnız aşağılamaya yönelik ifadeler kapsam dışındadır.

TCK m. 129 iki önemli düzenleme içerir:

• Hakaret suçu haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse verilecek ceza indirilebileceği gibi ceza verilmesinden de vazgeçilebilir. Bu haksız fiil kasten yaralama suçuna tepki niteliğindeyse ceza verilmez.
• Hakaret suçunun karşılıklı işlenmesi hâlinde, olayın niteliğine göre taraflardan her ikisi veya biri hakkında ceza verilmeyebilir.

Bu nedenle karşılıklı tartışmalarda kimin başlattığı ve sözlerin sırası dosyada ayrıntılı biçimde belirlenmelidir.

TCK m. 131 uyarınca hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret ise re'sen soruşturulur.

Şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır. Sosyal medya paylaşımlarında sürenin başlangıcı, mağdurun paylaşımdan haberdar olduğu tarihtir; ancak bu tarihin ispatı gerekebilir.

Şikâyete bağlı olması nedeniyle hakaret, CMK m. 253 kapsamında uzlaştırmaya tabidir. Uzlaşma sağlanırsa soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise davanın düşmesine karar verilir.

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Cezanın üst sınırı iki yılı aşmadığından CMK m. 251 kapsamında basit yargılama usulü uygulanabilir. Yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir; elektronik ortamda işlenen fiillerde paylaşımın yapıldığı ve sonucun doğduğu yer birlikte değerlendirilir.

Dava zamanaşımı TCK m. 66'ya göre sekiz yıldır.

Hakaret aynı zamanda kişilik haklarına saldırı oluşturur. Bu nedenle ceza şikâyetinden bağımsız olarak hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açılabilir; ayrıca saldırının önlenmesi, durdurulması ve hukuka aykırılığın tespiti istenebilir.

Ceza yargılamasında verilen beraat kararı, hukuk mahkemesini her durumda bağlamaz. Kişilik hakkı ihlali, ceza hukukundaki suç tanımından daha geniş bir alanı kapsar.

• Altı aylık şikâyet süresini kaçırmak.
• Paylaşımı belgelemeden ihbar etmek ve içerik silindiğinde delilsiz kalmak.
• Anonim hesaplarda tespit talebini şikâyet dilekçesine yazmamak.
• Karşılıklı tartışmalarda kendi sözleri bakımından savunma hazırlamamak.
• İddia ve savunma dokunulmazlığının sınırsız olduğunu sanmak.
• Manevi tazminat yolunu hiç değerlendirmemek.
• Uzlaşma teklifini içeriğini incelemeden reddetmek.

Hakaret dosyalarında sonucu belirleyen üç unsur vardır: sözün gerçekten sarf edildiğinin ispatı, ifadenin eleştiri sınırını aşıp aşmadığı ve şikâyet süresinin korunması. Dijital ortamda işlenen fiillerde bunlara delilin zamanında kayıt altına alınması eklenir.

Mağdur açısından hızlı belgeleme ve ceza yolu ile tazminat yolunun birlikte planlanması gerekir. Şüpheli açısından ise bağlam, haksız tahrik ve karşılıklılık savunmalarının doğru kurulması belirleyicidir. Somut olayınız için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.