Alan Adı Uyuşmazlıklarında İzlenebilecek Hukuki Yollar Nelerdir?

Alan adı, internette bir web sitesine erişimi sağlayan adrestir; marka ise mal veya hizmetleri ayırt etmeye yarayan işarettir. Bir alan adının tescilli olması, kendiliğinden marka hakkı doğurmaz; aynı şekilde tescilli bir markanın sahibi olmak da otomatik olarak o markayla aynı alan adının kendisine ait olacağı anlamına gelmez.

Uygulamada iki farklı senaryo sıkça görülür:

• bir kişinin, başkasına ait tanınmış veya bilinen bir markayla aynı ya da karıştırılabilecek kadar benzer bir alan adını, gerçek bir ticari faaliyet yürütme niyeti olmaksızın, marka sahibine yüksek bedelle satmak veya marka sahibinin faaliyetini engellemek amacıyla tescil ettirmesi,
• bir alan adı sahibinin, alan adını gerçek bir işletme adı olarak uzun süredir kullanmasına rağmen sonradan aynı ibareyi başka bir kişinin marka olarak tescil ettirmesi.

Her iki senaryoda da öncelik, yalnızca tescil tarihine değil; tarafların kötü niyetine, fiilî kullanıma ve karıştırılma ihtimaline göre değerlendirilir.

Türkiye’ye özgü “.tr” uzantılı alan adlarının tahsisi ve yönetimi, ilgili mevzuat çerçevesinde yetkilendirilmiş kurum tarafından yürütülür. Bu alanda alan adı uyuşmazlıklarının çözümü için idari nitelikte bir uyuşmazlık çözüm mekanizması öngörülmüştür. Hak sahibi, dava açmadan önce veya dava ile birlikte bu idari mekanizmaya başvurarak alan adının iptalini veya kendisine devrini talep edebilir.

İdari başvuruda genellikle şu unsurların gösterilmesi beklenir:

• başvuranın alan adı üzerinde marka, ticaret unvanı veya benzeri bir hakka sahip olduğu,
• alan adı sahibinin bu alan adı üzerinde meşru bir hak veya menfaatinin bulunmadığı,
• alan adının kötü niyetle tescil edildiği veya kullanıldığı.

Bu üç unsurun birlikte ispatlanması, idari başvurunun kabulü için genellikle aranan asgari şarttır.

“.tr” dışındaki jenerik üst düzey alan adlarında (“.com”, “.net”, “.org” gibi) uluslararası düzeyde uygulanan ayrı bir idari uyuşmazlık çözüm politikası bulunmaktadır. Bu mekanizma, ilgili uluslararası tahkim ve arabuluculuk kuruluşları nezdinde yürütülür ve benzer şekilde marka hakkı, meşru menfaat yokluğu ve kötü niyet unsurlarının birlikte ispatlanmasını arar. Türkiye merkezli şirketlerin yurt dışı uzantılı alan adlarıyla ilgili uyuşmazlıklarında bu uluslararası mekanizmaya başvurulması gerekebilir.

İdari uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvurmak yerine veya bu başvuruyla birlikte, marka sahibi doğrudan mahkemeye başvurarak marka hakkına tecavüzün tespiti, önlenmesi ve tazminat taleplerini ileri sürebilir. SMK m. 7 uyarınca marka sahibi, izni olmaksızın işaretin internet ortamında alan adı, yönlendirici kod veya benzer bir biçimde ticari etki doğuracak şekilde kullanılmasını önleme yetkisine sahip olabilir.

Alan adının kullanım biçimi, yalnızca pasif biçimde tutulması ile üzerinde aktif ticari faaliyet yürütülmesi arasında önemli farklar yaratabilir. Alan adının aktif olarak marka sahibiyle karıştırılacak şekilde kullanılması, tecavüz iddiasını güçlendirir.

Alan adı uyuşmazlıkları, çoğu zaman yalnızca marka hukuku değil, aynı zamanda TTK’daki haksız rekabet hükümleri çerçevesinde de değerlendirilir. TTK m. 54 uyarınca dürüstlük kuralına aykırı, yanıltıcı veya başkalarının emeğinden haksız yararlanma niteliğindeki davranışlar haksız rekabet sayılır. Bir alan adının, marka sahibinin ürünlerini taklit eden veya tüketiciyi yanıltan bir içerikle kullanılması, haksız rekabet hükümleri çerçevesinde de dava konusu edilebilir.

İdari uyuşmazlık çözüm mekanizması, genellikle mahkeme sürecine kıyasla daha hızlı sonuçlanır ve doğrudan alan adının iptali veya devrini sağlayabilir. Ancak bu mekanizma, tazminat talebi gibi parasal sonuçlar doğurmaz; yalnızca alan adının akıbetine ilişkin karar verir. Tazminat talep edilmek isteniyorsa, mahkemeye başvurulması gerekir.

Bazı durumlarda taraflar, önce idari mekanizmayla alan adının hızlıca iptalini veya devrini sağlamayı, ardından zarar varsa ayrıca tazminat davası açmayı tercih eder.

Alan adı uyuşmazlıklarında başlıca deliller şunlardır:

• marka tescil belgesi veya ticaret unvanı kaydı,
• alan adının tescil tarihi ve sahiplik geçmişini gösteren whois kayıtları,
• alan adı üzerindeki web sitesinin içeriğini gösteren arşiv kayıtları,
• alan adı sahibinin kötü niyetini gösteren yazışmalar (örneğin yüksek bedelle satış teklifleri),
• tüketici nezdinde karıştırılmayı gösteren şikâyet veya geri bildirimler.

Uygulamada birçok şirket, marka tescil sürecine odaklanırken alan adı rezervasyonunu geri planda bırakır. Oysa yeni bir marka belirlenirken ilgili alan adının (kendi uzantısı, ana jenerik uzantılar ve stratejik olarak önemli ülke uzantıları dâhil) da eş zamanlı biçimde rezerve edilmesi, ileride bir uyuşmazlıkla karşılaşma riskini önemli ölçüde azaltır. Alan adı rezervasyonu, marka başvurusundan bağımsız ve genellikle çok daha düşük maliyetli bir işlemdir; bu nedenle erken aşamada yapılması, ileride idari başvuru veya dava masrafına kıyasla önemli bir tasarruf sağlar.

Alan adı uyuşmazlıklarına benzer bir sorun, sosyal medya platformlarındaki kullanıcı adlarının (handle) başkaları tarafından önceden alınmasında da ortaya çıkar. Bu platformların çoğu, kendi iç politikaları çerçevesinde marka hakkına dayalı şikâyet mekanizmaları sunar; ancak bu mekanizmalar devlet mahkemelerinden veya ulusal idari uyuşmazlık çözüm sistemlerinden bağımsız, platforma özgü kurallara tabidir. Marka sahiplerinin dijital itibar yönetimi stratejisini yalnızca alan adlarıyla sınırlı tutmaması, önemli sosyal medya platformlarındaki kullanıcı adlarını da erken aşamada güvence altına alması önerilir.

Marka hakkına dayalı alan adı uyuşmazlıklarında görevli mahkeme, fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemeleridir. Yalnızca haksız rekabete dayalı taleplerde asliye ticaret mahkemesi görevli olabilir. İdari uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvuru ise ilgili kurumun kendi usul kurallarına tabidir ve mahkeme sürecinden ayrı yürütülür.

• Alan adının tescilli olmasının otomatik olarak marka hakkı doğurduğunu düşünmek,
• kötü niyet iddiasını somut delil sunmadan yalnızca genel ifadelerle ileri sürmek,
• idari mekanizmanın tazminat da sağlayacağını sanmak,
• alan adı sahibinin pasif kullanımı ile aktif ticari kullanımı arasındaki farkı gözden kaçırmak,
• yeni bir marka veya ticari isim belirlerken alan adı sicilinde araştırma yapmamak.

Alan adı uyuşmazlıkları, hızlı hareket edilmesi gereken ve doğru hukuki yolun seçilmesine bağlı olarak sonuç alınabilen bir alandır. Marka sahiplerinin, marka tescili sırasında ilgili alan adlarını da erken aşamada güvence altına alması; kötü niyetli tescillerle karşılaşıldığında idari mekanizma ile dava yolu arasında somut olaya en uygun stratejiyi belirlemesi önerilir.

Alan adı uyuşmazlığınızın değerlendirilmesi veya idari başvuru ile dava sürecinin yürütülmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.