Marka Devri ve Marka Üzerinde Rehin Tesisi: Sicile Tescilin Şartları Nelerdir?

Marka devri, tescilli markanın sahipliğinin bir hukuki işlemle başka bir kişiye geçirilmesidir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, markanın işletmeden bağımsız olarak da devredilebileceğini kabul eder. Yani marka, onu taşıyan işletme devredilmeden de tek başına başka bir kişiye devredilebilir.

Devir, markanın tescilli olduğu tüm mal ve hizmetler için yapılabileceği gibi, yalnızca bir kısım sınıf için de yapılabilir. Bu durumda aynı işaret üzerinde farklı sınıflarda farklı hak sahipleri ortaya çıkabilir; bu ihtimal, işaretin gelecekte karıştırılma ve tüketiciyi yanıltma riskini artırabileceğinden dikkatle planlanmalıdır.

Marka devri sözleşmesinin geçerli olması yazılı şekle ve tarafların imzasına bağlıdır. Sözlü anlaşma veya zımni davranışlarla marka devrinin kurulduğunu ileri sürmek, uygulamada büyük ölçüde ispat güçlüğüyle karşılaşır.

Devir sözleşmesinde asgari olarak şunların açıkça yer alması önerilir:

• devredilen markanın tescil numarası ve görseli,
• devrin kapsadığı mal ve hizmet sınıfları,
• devir bedeli veya bedelsiz oluşu,
• devir tarihi,
• tarafların marka üzerindeki önceki hak ve yükümlülükleri,
• varsa lisans, rehin veya haciz gibi üçüncü kişi haklarının durumu.

Marka devri, taraflar arasında geçerli sözleşmenin kurulmasıyla hüküm doğurur. Ancak devrin TÜRKPATENT nezdindeki marka siciline işlenmesi, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik bakımından belirleyicidir. Sicile tescil edilmemiş bir devir, durumu bilmeyen ve bilmesi de gerekmeyen üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Bu nedenle marka devralan kişi, yalnızca özel sözleşmeyle yetinmemeli; devri gecikmeksizin sicile bildirmeli ve tescil ettirmelidir. Aksi hâlde aynı markayı başka bir kişiden devraldığını iddia eden ya da marka üzerinde önceden lisans veya rehin hakkı bulunduğunu ileri süren üçüncü kişilerle ihtilafa düşülmesi riski doğar.

Marka, taşınır rehnine konu olabilecek bir malvarlığı değeridir. Uygulamada özellikle finansman sağlanırken markanın teminat olarak gösterilmesi tercih edilebilir. Marka üzerinde rehin kurulabilmesi için de yazılı sözleşme ve TÜRKPATENT siciline tescil aranır.

Rehnin sicile işlenmesi, rehinli alacaklının hakkını sonraki devir, lisans veya haciz işlemlerine karşı koruyabilmesi açısından önemlidir. Sicilde görünmeyen bir rehin hakkının, iyi niyetli sonraki hak sahiplerine karşı ileri sürülmesi güçleşir.

Rehinli markanın devri mümkündür; ancak devir, rehinli alacaklının hakkını kural olarak ortadan kaldırmaz. Rehin hakkı markayı takip eder. Bu nedenle marka devralan kişi, devir öncesinde sicil kaydını dikkatle incelemeli; üzerinde rehin, haciz veya lisans şerhi bulunup bulunmadığını araştırmalıdır.

Marka, sahibinin diğer malvarlığı değerleri gibi haczedilebilir. İcra takibinde markanın haczi hâlinde bu husus da sicile işlenir. Haciz şerhinden sonra marka sahibinin markayı devretmesi, haczin sonuçlarını iyi niyetli üçüncü kişiye karşı bertaraf edemez.

Markanın haczedilmesi ve satışı, işletmenin ticari itibarını doğrudan etkileyebileceğinden, alacaklı ve borçlu bakımından özenli bir değerlendirme ve gerektiğinde kıymet takdiri gerektirir.

Devirde marka sahipliği tamamen el değiştirir; devreden, devrettiği kapsamda artık marka üzerinde hak sahibi değildir. Lisansta ise marka sahipliği değişmez; lisans veren, belirli koşullarla markayı kullanma yetkisini lisans alana tanır.

Uygulamada “devir” başlıklı bir sözleşmenin içeriği incelendiğinde aslında yalnızca kullanım izni (lisans) verildiği; ya da “lisans” başlıklı bir sözleşmenin ekonomik olarak devir niteliği taşıdığı görülebilir. Sözleşmenin başlığı değil, tarafların gerçek iradesi ve sözleşmenin içeriği belirleyicidir.

Marka devredildiğinde, devirden önce doğmuş tecavüz iddiaları ve tazminat talepleri kural olarak devreden ile ilgilidir; taraflar sözleşmede aksini kararlaştırabilir. Devam eden bir marka hükümsüzlüğü veya tecavüz davasında devir gerçekleşirse, davanın taraf sıfatı ve husumetin nasıl yürütüleceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Aynı şekilde lisans sözleşmesi devam ederken marka devredilirse, lisans alanın hakları kural olarak devam eder; ancak bunun sonuçları sözleşme hükümlerine ve sicildeki şerhe göre belirlenir.

Şirket birleşmelerinde, bölünmelerinde ve tür değiştirme işlemlerinde marka portföyünün akıbeti ayrıca planlanmalıdır. Bir şirketin tüm aktif ve pasifinin külli halefiyet yoluyla devralan şirkete geçtiği birleşme işlemlerinde markalar da kural olarak otomatik olarak geçebilir; ancak bu geçişin sicile işlenmesi genellikle ayrı bir bildirim ve belge sunma sürecini gerektirir. Bölünme işlemlerinde ise hangi markanın hangi şirkete bölüneceğinin bölünme planında açıkça gösterilmesi önemlidir; aksi hâlde markanın hangi şirkete ait olduğu konusunda tereddüt doğabilir.

Pay devirlerinde ise durum farklıdır: şirketin paylarının el değiştirmesi, şirketin tüzel kişiliğini ve dolayısıyla marka sahipliğini değiştirmez. Marka, şirketin malvarlığında kalmaya devam eder; yalnızca şirketin ortaklık yapısı değişir. Bu ayrımın karıştırılması, özellikle şirket satın alma işlemlerinde durum tespiti (due diligence) sürecinde önemli bir kontrol noktasıdır. Alıcı taraf, hedef şirketin marka portföyünün güncel, üzerinde rehin veya haciz bulunmayan ve gerçekten şirket adına tescilli olduğunu satın alma öncesinde teyit etmelidir.

Bir markanın yalnızca Türkiye’de değil, yurt dışında da tescilli olduğu durumlarda devir işlemi her ülkenin kendi mevzuatına göre ayrıca yürütülmelidir. Uluslararası tescil sistemleri kapsamında yapılmış başvurularda devrin merkezi olarak bildirilmesi mümkün olabilir; ancak bazı ülkelerde devrin o ülkenin kendi sicil kurumuna ayrıca ve yerel usule uygun biçimde bildirilmesi gerekebilir. Bu nedenle uluslararası marka portföyü bulunan şirketlerin devir işlemlerinde her ülke için ayrı bir kontrol listesi oluşturması önerilir.

• Marka devrini yalnızca sözlü anlaşmaya veya faturaya dayandırmak,
• devir sözleşmesini imzalamakla yetinip sicile bildirmeyi ihmal etmek,
• devraldığı markanın sicil kaydını devir öncesinde incelememek,
• rehin veya haciz şerhi bulunan markayı bu durumdan habersiz devralmak,
• devir ile lisansı sözleşme başlığına bakarak birbirine karıştırmak,
• şirket birleşme ve bölünmelerinde marka portföyünün ayrıca devredilmesi gerektiğini gözden kaçırmak,
• yalnızca bir kısım mal ve hizmet sınıfının devredildiği durumlarda kalan sınıflar bakımından karıştırılma riskini değerlendirmemek.

Marka portföyü, birçok şirket için işletme değerinin önemli bir parçasıdır. Devir, rehin ve lisans işlemlerinin yalnızca ticari anlaşma düzeyinde bırakılması; sicile tescilin ihmal edilmesi hâlinde ciddi hak kayıplarına yol açabilir.

Marka devri, rehni veya haczi ile ilgili bir işlem planlanıyorsa, sicil kaydının güncel durumu, sözleşmenin kapsamı ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik koşulları önceden değerlendirilmelidir. Somut markanın devri, rehni veya sicil işlemleri için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.