Kötü Niyetli Marka Başvurusu Nedir? Hükümsüzlük Davasının Şartları

Kötü niyet, başvuru sahibinin tescil talebini dürüstlük kuralına aykırı bir amaçla yapmasını ifade eder. Kanunda kötü niyetin tanımı yapılmamış; bunun yerine somut olayın koşullarına göre değerlendirilmesi öngörülmüştür. Uygulamada kötü niyet göstergesi sayılabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• başvuru sahibinin, başkasına ait tanınmış veya bilinen bir işaretten haberdar olduğunun anlaşılması,
• taraflar arasında önceden var olan ticari, sözleşmesel veya çalışan ilişkisi,
• işaretin gerçek kullanım niyeti olmaksızın, yalnızca gerçek hak sahibini engellemek amacıyla tescil ettirilmesi,
• aynı kişinin sistematik biçimde çok sayıda tanınmış işareti kendi adına tescil ettirmesi,
• tescilden kısa süre sonra gerçek hak sahibinden yüksek bedelle marka satın alınmasının teklif edilmesi.

Bu göstergelerin tek başına her biri kötü niyeti otomatik olarak ispatlamaz; mahkeme, dosyadaki tüm delilleri birlikte değerlendirerek sonuca ulaşır.

SMK m. 6 uyarınca kötü niyetle yapılan marka başvuruları, itiraz üzerine reddedilebilir. Bu nedenle gerçek hak sahibi, henüz tescil tamamlanmadan başvurunun yayımı sırasında itiraz yoluna başvurarak kötü niyet iddiasını ileri sürebilir. Yayıma itiraz süreci, dava açmaktan daha hızlı ve daha az maliyetli bir yol olabilir.

İtirazda, taraflar arasındaki önceki ilişkiyi, işaretin öncelikli kullanımını ve başvuru sahibinin bilgi sahibi olduğunu gösteren yazışma, sözleşme, fatura ve tanıtım materyalleri gibi somut deliller sunulmalıdır.

Marka tescil edildikten sonra da kötü niyet iddiasıyla hükümsüzlük davası açılabilir. SMK m. 25 uyarınca, kanunda öngörülen ret nedenlerinin bulunduğu markanın hükümsüzlüğüne mahkemece karar verilir; kötü niyetle yapılan başvuru da bu nedenler arasında değerlendirilir.

Hükümsüzlük davasında davacı, kötü niyetin varlığını ispatla yükümlüdür. Kötü niyet iddiasının ciddi ve somut delillerle desteklenmesi, davanın başarı ihtimalini doğrudan etkiler. Yalnızca “markayı ondan önce biz kullanıyorduk” beyanı, tek başına kötü niyeti ispatlamaya yetmeyebilir; başvuru sahibinin bu kullanımdan haberdar olduğu ve buna rağmen tescili engelleme veya haksız yarar sağlama amacıyla hareket ettiği gösterilmelidir.

Kötü niyet nedeniyle hükümsüzlük davası, kural olarak zarar gören veya menfaati bulunan gerçek hak sahibi tarafından açılır. Uygulamada davacı sıfatı genellikle;

• işareti önceden fiilen kullanan ancak tescil ettirmemiş girişimci,
• yurt dışında tescilli markasının Türkiye’de kötü niyetle tescil ettirildiğini tespit eden yabancı marka sahibi,
• sona eren bayilik, distribütörlük veya ortaklık ilişkisi sonrasında eski iş ortağının markayı tescil ettirdiğini öğrenen taraf

tarafından taşınır.

Hükümsüzlük davası kural olarak beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir; ancak kötü niyetle yapılan tescillerde bu süre sınırı uygulanmaz. Bu istisna, kötü niyetle tescil ettirilen markaların yalnızca zamanın geçmesiyle korunamayacağı ilkesine dayanır.

Buna karşılık davacının, kötü niyeti öğrenmesine rağmen makul olmayan bir süre sessiz kalması ve bu süre içinde marka sahibinin markayı ciddi biçimde tanıtıp yatırım yapması hâlinde, dürüstlük kuralı çerçevesinde hak kaybı iddiası ayrıca gündeme gelebilir. Bu nedenle kötü niyeti öğrenir öğrenmez harekete geçilmesi önerilir.

Marka hükümsüzlüğü davaları, ihtisas mahkemesi olarak görevlendirilmiş fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemelerinde görülür. Bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde görevli mahkeme, ilgili bölge adliye mahkemesi kararnamesine göre belirlenir. Yetki bakımından kural olarak davalının yerleşim yeri esas alınır; davanın niteliğine göre özel yetki kuralları da gündeme gelebilir.

Kötü niyet iddiasında ispat yükü davacıdadır. Başlıca deliller şunlardır:

• taraflar arasındaki önceki sözleşme, yazışma veya bayilik ilişkisine dair belgeler,
• işaretin davacı tarafından önceden kullanıldığını gösteren fatura, katalog ve reklam materyalleri,
• başvuru sahibinin işaretten haberdar olduğunu gösteren e-posta ve mesaj yazışmaları,
• başvuru sahibinin sistematik tescil politikasını gösteren sicil kayıtları,
• tanık beyanları ve bilirkişi incelemesi.

Kötü niyet iddiası, uygulamada belirli tekrarlayan senaryolar etrafında şekillenir. Bunlardan ilki, yurt dışında üretilen ve henüz Türkiye pazarına girmemiş bir markanın, yerel bir girişimci tarafından erkenden tescil ettirilmesidir. Yabancı marka sahibi Türkiye’ye girmeye karar verdiğinde, kendi markasının yerel bir üçüncü kişi adına tescilli olduğunu ve bu kişinin markayı ya yüksek bedelle satmayı teklif ettiğini ya da distribütörlük dayattığını fark edebilir.

İkinci sık görülen senaryo, distribütörlük veya bayilik ilişkisinin sona ermesinden sonra eski bayinin, sözleşme süresince tanıtımına katkı sağladığı markayı kendi adına tescil ettirmesidir. Bu durumda gerçek marka sahibi, hem sözleşmesel ilişkiyi hem de bayinin markadan haberdar olduğunu gösteren belgeleri bir araya getirerek hükümsüzlük davası açabilir.

Üçüncü senaryo ise “marka troll” olarak adlandırılan, sistematik biçimde çok sayıda tanınmış veya yeni piyasaya çıkan markayı önceden tescil ettirip gerçek hak sahiplerinden bedel talep eden kişilerdir. Bu tür başvuru sahiplerinin geçmiş tescil geçmişi, kötü niyetin ispatında güçlü bir gösterge olarak kullanılabilir.

Kötü niyetle tescil ettirdiği iddia edilen taraf da kendi savunmasını hazırlarken belirli noktalara dikkat etmelidir. Başvuru sahibinin markayı gerçekten kullanma niyetiyle tescil ettirdiğini, davacı ile önceden herhangi bir ilişkisinin bulunmadığını veya davacının işaretinden habersiz olduğunu gösteren deliller, kötü niyet iddiasını zayıflatabilir. Ayrıca başvuru sahibinin markayı tescilden sonra fiilen ve ciddi biçimde kullanmaya başlamış olması, kötü niyet iddiasına karşı güçlü bir karşı delil oluşturabilir.

Türkiye’ye henüz girmemiş yabancı marka sahiplerinin kötü niyetli tescillerle karşılaşması sıkça görülen bir durumdur. Bu tür olaylarda yabancı hak sahibi, öncelikle Türkiye’deki marka sicilini düzenli olarak izlemeli ve kendi markasına benzer başvuruların yayımlanması hâlinde süresi içinde itiraz etmelidir. Sicil izleme hizmeti almayan şirketler, çoğu zaman kötü niyetli tescilden ancak Türkiye’ye giriş hazırlıkları sırasında haberdar olur; bu noktada tescil çoktan kesinleşmiş olabilir ve hükümsüzlük davası açmaktan başka seçenek kalmayabilir. Bu nedenle uluslararası büyüme planı olan markaların, hedef pazarlara girmeden önce ilgili ülkelerde erken tescil ve sicil izleme stratejisi benimsemesi önerilir.

Kötü niyetle tescil edilmiş bir markanın hükümsüzlüğüne karar verilmesi, tek başına geçmişe dönük tazminat hakkı doğurmaz; ancak kötü niyetli tescil sahibinin bu markayı kullanarak gerçek hak sahibinin ticari faaliyetine zarar verdiği veya haksız kazanç sağladığı durumlarda, hükümsüzlük davasıyla birlikte ayrıca haksız rekabete veya haksız fiile dayalı tazminat talebi de ileri sürülebilir. Bu iki talebin birlikte değerlendirilmesi, davanın kapsamının ve delil ihtiyacının baştan doğru planlanmasını gerektirir.

• Kötü niyet iddiasını somut delil sunmadan yalnızca genel ifadelerle ileri sürmek,
• itiraz süresini kaçırıp doğrudan hükümsüzlük davasına yönelmek ve süreci uzatmak,
• kötü niyeti öğrendikten sonra uzun süre harekete geçmemek,
• taraflar arasındaki ticari ilişkiyi gösteren belgeleri saklamamak,
• yurt dışı tescilin Türkiye’de otomatik koruma sağladığını düşünmek.

Kötü niyetli marka başvurusu iddiası, hem gerçek hak sahibinin korunması hem de marka sisteminin güvenilirliği açısından önemli bir denetim mekanizmasıdır. Bu iddianın başarıya ulaşması, somut ve ikna edici delillerin zamanında toplanmasına bağlıdır. Öğrenildiği andan itibaren gecikmeden harekete geçilmesi, hem itiraz hem de dava aşamasında hak kaybının önlenmesi bakımından belirleyicidir.

Kötü niyetli bir marka başvurusuyla karşılaşılması veya kendi işaretinizin başkası adına tescil ettirildiğinin tespit edilmesi hâlinde Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.