Ticaret Unvanı Nedir? Seçimi, Tescili ve Korunması

Ticaret unvanı, çekirdek ve ek olmak üzere iki bölümden oluşur.

Çekirdek, kanunun zorunlu tuttuğu bölümdür ve tacirin türüne göre değişir:

• Gerçek kişi tacirde: Tacirin kısaltılmadan yazılan adı ve soyadı çekirdeği oluşturur.
• Kollektif şirkette: Bütün ortakların veya en az bir ortağın adı ve soyadı ile şirket türünü gösteren ibare bulunur.
• Komandit şirkette: Komandite ortaklardan en az birinin adı ve soyadı ile şirket türünü gösteren ibare yer alır; komanditer ortağın adı unvana konulamaz.
• Anonim, limited ve kooperatif şirketlerde: İşletme konusunu gösteren ibare ile şirket türünü belirten ifade zorunludur.

Ek ise unvanı diğerlerinden ayırmaya, işletmenin özelliklerini belirtmeye veya kimlikleri göstermeye yarayan serbest bölümdür. Ekler kural olarak serbestçe seçilebilir; ancak yanıltıcı olamaz, kamu düzenine ve üçüncü kişilerin haklarına aykırı olamaz. "Türk", "Türkiye", "Cumhuriyet" ve "Millî" gibi ibarelerin unvanda kullanılması özel izne bağlıdır.

Unvan seçimi sadece bir pazarlama kararı değildir; hukuki sonuçları vardır.

1. Ayırt edicilik: Daha önce tescil edilmiş bir unvanla karıştırılmaya yol açacak benzerlikten kaçınılmalıdır. Sicilde yapılacak bir ön inceleme, ileride açılacak davaları önleyebilir.
2. Yanıltıcı olmama: Unvan; işletmenin kimliği, kapsamı, önemi veya mali durumu hakkında yanlış bir izlenim yaratmamalıdır. Fiilen inşaat işi yapmayan bir şirketin unvanında bu işi yaptığı izlenimi veren ibare bulunması sorun doğurur.
3. Üçüncü kişi haklarının incelenmesi: Seçilen ibarenin başkasına ait tescilli marka, tanınmış işletme adı veya kişilik hakkı kapsamındaki bir isimle çakışıp çakışmadığı araştırılmalıdır.
4. Alan adı ve marka bütünlüğü: Unvan, marka ve alan adının uyumlu seçilmesi hem ticari hem hukuki koruma sağlar.

Tacir, seçtiği ticaret unvanını ticaret siciline tescil ettirmekle yükümlüdür. Tescil, işletmenin merkezinin bulunduğu yer ticaret sicili müdürlüğünde yapılır. Şube açılması hâlinde şube de ayrıca tescil edilir ve unvanda şube olduğu belirtilir.

TTK m. 39 uyarınca tacir, işletmesiyle ilgili olarak kullandığı her türlü kâğıt ve belgede ticaret unvanını, ticaret sicili numarasını, işletmenin merkezini ve varsa internet sitesinin adresini göstermek zorundadır. Şirketlerde ayrıca sermaye bilgileri gibi ek unsurlar aranabilir. Bu yükümlülüğe aykırılık idari yaptırıma bağlanmıştır; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenir.

TTK m. 40 uyarınca tacir, ticari işletmenin açıldığı günden itibaren kanunda öngörülen süre içinde tescil ve ilan talebinde bulunmalı, ayrıca unvanının altına atacağı imzayı sicil müdürlüğüne vermelidir.

TTK m. 49 uyarınca ticaret unvanı, işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez. Unvan işletmeye bağlıdır; ancak işletme ile birlikte devredilebilir.

İşletmenin devri hâlinde, aksi açıkça kararlaştırılmadıkça ticaret unvanının da devredildiği kabul edilir ve devralan unvanı aynen kullanabilir. Devreden tarafın unvanın devir dışında kalmasını istemesi hâlinde bu irade sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Gerçek kişinin adını taşıyan unvanların devrinde, kişilik hakları ve yanıltıcılık yasağı bakımından ek değerlendirme gerekir.

Usulüne uygun biçimde tescil ve ilan edilmiş ticaret unvanını kullanma hakkı sahibine aittir. Unvanın başkası tarafından haksız biçimde kullanılması hâlinde hak sahibi şu talepleri ileri sürebilir:

• Tespit: Kullanımın hukuka aykırı olduğunun tespiti,
• Men ve önleme: Haksız kullanımın yasaklanması ve tekrarının önlenmesi,
• Düzeltme ve terkin: Sicildeki kaydın değiştirilmesi veya silinmesi, tabela, ambalaj ve tanıtım materyallerindeki kullanımın kaldırılması,
• Maddi tazminat: Yoksun kalınan kazanç dâhil zararların giderilmesi,
• Manevi tazminat: Koşulları varsa ayrıca istenebilir,
• Hükmün ilanı: Kararın gazetede veya uygun mecrada yayımlanması.

Bu talepler, koşulları varsa haksız rekabet hükümleriyle birlikte de ileri sürülebilir. TTK m. 54 ve devamındaki haksız rekabet düzenlemesi, başkasının unvanı ile karıştırılmaya yol açan davranışları da kapsar; TTK m. 56 uyarınca açılacak davalarda tespit, men, düzeltme, tazminat ve ilan talepleri birlikte istenebilir.

Ayrıca uyuşmazlığın niteliğine göre marka hukuku, kişilik haklarının korunmasına ilişkin TMK hükümleri ve alan adı uyuşmazlıklarına ilişkin usuller birlikte değerlendirilebilir.

Ticaret unvanına tecavüz iddiasında, yargılamanın sonuçlanması beklenirken zararın büyümesi riski bulunur. Bu nedenle HMK m. 389 ve devamındaki genel şartlar ile haksız rekabete ilişkin özel hükümler çerçevesinde ihtiyati tedbir talep edilebilir. Tedbirle;

• haksız unvan kullanımının durdurulması,
• tanıtım materyallerinin toplatılması,
• internet sitesindeki kullanımın kaldırılması

istenebilir. Talebin kabulü için hakkın varlığının yaklaşık olarak ispatı gerekir.

Ticaret unvanının korunmasına ilişkin davalar Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen hususlardan doğduğu için mutlak ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Tarafların tacir olup olmaması sonucu değiştirmez.

Yetkide HMK m. 6'daki davalının yerleşim yeri kuralı esastır. Haksız rekabet niteliğindeki fiiller bakımından HMK m. 16 uyarınca haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkili olabilir.

Yalnız tazminat istenen ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan davalarda TTK m. 5/A uyarınca arabulucuya başvuru dava şartıdır. Buna karşılık men, tespit ve terkin gibi eda dışı taleplerde bu dava şartı aranmaz; talepler birlikte ileri sürülüyorsa para talebi yönünden başvuru yapılmalıdır.

Haksız rekabet hükümlerine dayanılan hâllerde TTK m. 60 uyarınca dava hakkı, davaya hakkı olan tarafın bunların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumlarından itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanununda daha uzun zamanaşımı öngörülmüşse, bu süre tazminat davası için de geçerli olur.

Devam eden bir tecavüzde zamanaşımının başlangıcı, fiilin sona erdiği ana göre değerlendirilir. Bu nedenle sürekli kullanım hâllerinde hakkın kaybolduğu sonucuna kolayca varılmamalıdır.

• Unvanı yalnızca ticari kaygıyla seçip sicil ve marka araştırması yapmamak,
• Unvanın tescilini yaptırdıktan sonra markayı tescil ettirmemek,
• Belgelerde ticaret unvanını, sicil numarasını ve merkez bilgisini göstermemek,
• Şube açılışında unvana şube ibaresi eklemeyi unutmak,
• İşletme devrinde unvanın akıbetini sözleşmede düzenlememek,
• Haksız kullanımı fark ettikten sonra bir yıllık süreyi geçirmek,
• Yalnız tazminat isteyip men ve terkin taleplerini ileri sürmemek,
• Ticaret unvanı ile işletme adını birbirine karıştırmak.

Ticaret unvanı, işletmenin hukuki kimliği ve ticari itibarının taşıyıcısıdır. Yanlış seçilmiş bir unvan, yıllar sonra terkin davasıyla karşılaşmaya; korunmayan bir unvan ise müşteri kaybına ve itibar zararına yol açar.

Unvan seçiminde sicil ve marka araştırmasının birlikte yapılması, unvanın işletme adı ve marka ile uyumlu kurgulanması ve tecavüz hâlinde tespit, men ve tazminat taleplerinin süresinde ileri sürülmesi gerekir. Ticaret unvanınızın seçimi, tescili veya korunması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.