Boşanma Sürecinde ve Sonrasında Mirasçılık Hakkı Ne Zaman Kaybedilir?

Eşin miras hakkı, evliliğin hukuken geçerli ve devam ediyor olmasına bağlıdır. Evlilik birliği devam ettiği sürece eşler birbirlerinin yasal mirasçısıdır ve TMK m. 499'daki oranlar üzerinden mirasa katılır.

Hayır. Boşanma kararının kesinleşmesiyle evlilik hukuken sona erer ve taraflar birbirinin yasal mirasçısı olmaktan çıkar. Boşanmış eşler, sonradan gerçekleşen ölüm hâlinde birbirlerine mirasçı olamaz.

Bu, uygulamada en çok karışıklığa yol açan durumdur. Kural olarak, boşanma kararı kesinleşmeden önce eşlerden biri ölürse, evlilik ölümle sona erer ve dava konusuz kalır; boşanma davası bu nedenle kural olarak düşer. Sağ kalan eş, evlilik hâlâ hukuken geçerli olduğu için mirasçılık hakkını korur.

Ancak kanun, bu genel kuralın adaletsiz sonuçlar doğurabileceği özel bir durumu ayrıca düzenlemiştir: TMK m. 181 uyarınca boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz ve boşanmadan önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça kaybeder. Bu hüküm, boşanma kararı kesinleşmiş olan eski eşler bakımından uygulanır; kararın kesinleşmesinden önceki ölümlerde ise davanın somut aşaması ve mahkemenin ölüm anına kadar ulaştığı değerlendirme önem kazanır.

Belirli boşanma sebeplerine (örneğin evlilik birliğinin sarsılması) dayalı davalarda, davacı taraf ölürse mirasçıları davaya devam edebilir. Bu durumda mahkeme, ölen davacının haklı olup olmadığını, yani boşanma sebebinin gerçekten var olup olmadığını inceleyebilir. Davacının haklı bulunması hâlinde, sağ kalan eşin mirasçılık hakkı ve ölüme bağlı tasarruflardan elde edeceği menfaatler bu sonuçtan etkilenebilir. Bu, boşanma davasının ölümle birlikte tamamen anlamsız hâle gelmediğini gösteren istisnai bir düzenlemedir.

Anlaşmalı boşanmada da sonuç, boşanma kararının kesinleşip kesinleşmediğine bağlıdır. Protokol imzalanmış ancak karar henüz kesinleşmemişken eşlerden biri ölürse, evlilik ölümle sona erer ve sağ kalan eş kural olarak mirasçılık hakkını korur; çünkü hukuken geçerli bir boşanma kararı henüz mevcut değildir.

Eşler birbirini lehine vasiyetname düzenlemiş olabilir. Boşanma kesinleştikten sonra, TMK m. 181 gereği bu tasarruflarla eski eşe sağlanan haklar, aksi mirasbırakanın iradesinden açıkça anlaşılmadıkça kendiliğinden ortadan kalkar. Bu nedenle boşanan kişilerin, önceki vasiyetnamelerini gözden geçirmesi büyük önem taşır.

Boşanma davası sırasında verilebilen geçici tedbirler veya ayrılık kararları, evliliği sona erdirmez. Evlilik hukuken devam ettiği sürece eşler birbirinin mirasçısı olmaya devam eder. Mirasçılık hakkının sona ermesi için kesinleşmiş bir boşanma kararı gerekir.

Boşanma davası devam ederken ölüm gerçekleşirse, mal rejimi ölümle sona erer ve tasfiye, ölüm hâline ilişkin hükümlere göre yapılır; devam eden boşanma davasındaki mal rejimi talepleri bu durumda miras hukuku çerçevesinde yeniden değerlendirilir.

Yurt dışında verilmiş bir boşanma kararının Türkiye'de mirasçılık hakkını etkileyebilmesi için, bu kararın Türk hukuku bakımından tanınması veya tenfizi gerekir. Tanıma ve tenfiz işlemi tamamlanmadan yurt dışında boşanmış olan eşler, Türk hukuku bakımından hâlâ evli sayılabilir ve dolayısıyla mirasçılık ilişkisi kural olarak devam edebilir. Bu nedenle yurt dışında boşanan kişilerin, mirasçılık ilişkisinin netleşmesi için tanıma-tenfiz sürecini de tamamlaması büyük önem taşır.

Boşanma kesinleştikten sonra taraflardan biri başka biriyle evlenirse, yeni eş TMK m. 499'daki oranlarla mirasçı olur; eski eş ile aradaki mirasçılık ilişkisi zaten sona ermiş durumdadır. Bu noktada dikkat edilmesi gereken, boşanmadan önce düzenlenmiş ve eski eşi lehine hükümler içeren vasiyetnamelerin, yeniden gözden geçirilmemesi hâlinde istenmeyen yorum sorunlarına yol açabilmesidir.

Boşanma davasının ölümle nasıl sonuçlanacağına ilişkin uyuşmazlıklar, davanın görüldüğü aile mahkemesinde değerlendirilir. Mirasçılık hakkının varlığına ilişkin uyuşmazlıklar ise mirasçılık belgesi başvurusu veya bu belgenin iptali davası kapsamında sulh hukuk veya asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Mirasçılık hakkının bulunmadığının tespiti veya mirasçılık belgesinin iptali için özel bir süre öngörülmemiştir; ancak bu tür taleplerin gecikmeden ileri sürülmesi, terekenin fiilen paylaştırılmasından önce sorunun çözülmesini sağlar.

Boşanma ile ölüm anının iç içe geçtiği dosyalar, hem aile hukuku hem miras hukuku kurallarının birlikte ve doğru sırayla uygulanmasını gerektirir. Davanın hangi aşamada olduğu, kararın kesinleşip kesinleşmediği, varsa istisnai devam hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı ve eski tarihli vasiyetnamelerin durumu birbirinden bağımsız değil, birbirine bağlı sorulardır. Bu sorulardan birinin yanlış cevaplanması, miras paylaşımının tamamının yeniden gözden geçirilmesini gerektirebilir.

• Boşanma davası açılmış olmasının tek başına mirasçılık hakkını sona erdirdiğini düşünmek,
• boşanma kararının kesinleşme tarihini dikkate almadan mirasçılık hesabı yapmak,
• anlaşmalı boşanma protokolünün imzalanmasını kararın kesinleşmesiyle karıştırmak,
• boşanma sonrası eski eşe yönelik vasiyetnamenin otomatik olarak geçersiz kaldığını her durumda kesin kabul etmek,
• davacının ölümüyle boşanma davasının her zaman ve kayıtsız şartsız düştüğünü düşünmek.

Boşanma süreciyle ölüm anının çakıştığı durumlar, mirasçılık hakkının varlığı bakımından dikkatli bir hukuki değerlendirme gerektirir. Davanın hangi aşamada olduğu, kararın kesinleşip kesinleşmediği ve varsa vasiyetnamenin içeriği birlikte incelenmelidir. Somut olayınızda mirasçılık hakkının belirlenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.