Evlat Edinmenin Sonuçları ve Evlat Edinmenin İptali Davası

Velayet ve ana babaya ait hak ve yükümlülükler

Evlat edinme ile ana babaya ait hak ve yükümlülükler evlat edinene geçer. Küçük evlatlık, evlat edinenin velayeti altına girer. Bakım, eğitim, korunma, temsil ve malvarlığının yönetimi bakımından evlat edinen, ana baba gibi sorumludur.

Soyadı ve ad

Küçük olan evlatlık, evlat edinenin soyadını alır. Evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verilmesini de isteyebilir. Ergin bir kişi evlat edinildiğinde, evlat edinilme sırasında dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.

Miras hukuku bakımından sonuçlar

Miras hukukundaki düzen, evlat edinmenin en çok merak edilen yönüdür:

• Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur.
• Evlatlığın kendi biyolojik ailesindeki mirasçılığı devam eder.
• Buna karşılık evlat edinen ve hısımları, evlatlığa mirasçı olmaz.

Yani ilişki miras bakımından tek yönlüdür: Evlatlık evlat edinenden miras alır; evlat edinen evlatlıktan miras almaz.

Hısımlık ve evlenme engeli

Evlat edinme, evlenme engeli doğurur. Evlat edinen ile evlatlık ve altsoyu arasında, ayrıca evlatlık ile evlat edinenin eşi arasında evlenme yasağı bulunur. Bu engel, evlat edinme ilişkisi sona erse bile varlığını sürdürür.

Biyolojik aile ile ilişki

Evlatlığın biyolojik ana babası ile arasındaki soybağı, velayet ve bakım yükümlülükleri bakımından sona erer. Ancak yukarıda belirtildiği üzere biyolojik aile içindeki mirasçılığı devam eder. Bu ikili yapı, uygulamada en sık yanlış anlaşılan noktadır.

Evlat edinmeye ilişkin bilgiler, evlat edinen veya evlatlığın rızası olmadıkça açıklanamaz. Nüfus kayıtlarında evlat edinme ilişkisi özel biçimde işlenir ve kayıtlara erişim sınırlıdır.

Buna karşılık evlatlığın kendi kökenini öğrenme hakkı korunur. Ergin olan evlatlık, soybağına ilişkin kayıtlara ulaşma hakkına sahiptir. Bu hak, kişinin kimliğine ilişkin temel bir hak olarak kabul edilmektedir.

Evlat edinme kararı, kanunda sayılan sakatlıklar bulunuyorsa iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir. İptal sebepleri iki başlık altında toplanır.

Rızanın bulunmaması

Küçüğün ya da ana babanın rızası alınmadan veya rıza geçerli biçimde alınmadan verilen evlat edinme kararının iptali istenebilir. Rızası alınması gereken kişi;

• rızası hiç alınmamışsa,
• rızası kanunun öngördüğü şekle uyulmadan alınmışsa,
• rıza haklı sebep olmaksızın aranmamışsa

iptal talebinde bulunabilir. Ancak çocuğun yararı ağır biçimde zedelenecekse mahkeme, iptal talebini reddedebilir.

Diğer noksanlıklar

Evlat edinme, kanunda öngörülen diğer koşullardan birinin bulunmaması hâlinde de iptal edilebilir. Örneğin yaş farkı şartının sağlanmaması, bakım süresinin gerçekleşmemiş olması ya da eşin rızasının alınmamış olması bu kapsamda değerlendirilir.

Noksanlık bu arada ortadan kalkmış veya yalnız usule ilişkin ve çocuğun yararını etkilemeyen bir eksiklikse iptal kararı verilmeyebilir.

İptal davası;

• rızası alınması gerekirken alınmayan kişiler,
• menfaati bulunan ilgililer,
• Cumhuriyet savcısı

tarafından açılabilir. Dava, evlat edinene karşı açılır. Yargılamada çocuğun yararı öncelikle gözetilir.

İptal davası hak düşürücü süreye tabidir. Dava hakkı, iptal sebebinin öğrenilmesinden başlayarak kısa bir süre içinde kullanılmalıdır. Kanun ayrıca evlat edinme işleminin üzerinden geçen süreye bağlı bir üst sınır da öngörmüştür.

Süre geçtikten sonra açılan dava, esasa girilmeden reddedilir. Bu nedenle iptal sebebini öğrenen kişinin öğrenme tarihini belgelemesi ve gecikmeden hareket etmesi gerekir.

Kural olarak hayır. Evlat edinme, tarafların anlaşmasıyla, tek taraflı beyanla veya nüfus müdürlüğüne başvuruyla sona erdirilemez. İlişki;

• iptal davasının kabulü,
• evlatlığın veya evlat edinenin ölümü

hâllerinde etkisini kaybeder. Ölüm hâlinde dahi kurulmuş olan miras ve hısımlık sonuçları kendiliğinden geriye dönmez.

Evlat edinenin yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde ise ilişki sona erdirilmez; velayetin kaldırılması ve çocuğun korunmasına yönelik önlemler gündeme gelir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla görev yapar.

Yetkili mahkeme, kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Evlat edinme kamu düzenine ilişkin olduğundan dava şartı arabuluculuk uygulanmaz; taraflar sonucu aralarında kararlaştıramaz ve davanın kabulü tek başına hüküm doğurmaz.

• Evlat edinmenin taraflarca anlaşarak sona erdirilebileceğini sanmak,
• evlatlığın biyolojik ailesine mirasçılığının sona erdiğini düşünmek,
• evlat edinenin evlatlığa mirasçı olacağını varsaymak,
• iptal sebebini öğrendikten sonra dava açmayı ertelemek,
• rızanın şekle uygun alınıp alınmadığını incelememek,
• evlat edinme kayıtlarını üçüncü kişilerle paylaşmak,
• ergin evlatlıkta altsoyun muvafakati konusunu göz ardı etmek,
• iptal davasında çocuğun yararının belirleyici olduğunu dikkate almamak.

Evlat edinme, kurulduktan sonra geri alınması son derece güç bir hukuki ilişkidir. Bu nedenle sürecin başında şartların eksiksiz sağlanması, rızaların usulüne uygun alınması ve tüm sonuçların önceden değerlendirilmesi gerekir.

Miras, soyadı, velayet ve hısımlık bakımından doğan sonuçlar, aile içindeki diğer bireyleri de etkiler. Evlat edinme başvurusu, evlat edinmenin iptali ve buna bağlı miras uyuşmazlıkları hakkında Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.