Yardım Nafakası Nedir? Anne, Baba ve Kardeşten Nafaka İstenebilir mi?

TMK m. 364 uyarınca herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoyu, üstsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Kardeşlerin nafaka yükümlülüğü, refah içinde bulunmaları hâline bağlıdır.

TMK m. 365, nafaka davasının mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılacağını düzenler. TMK m. 366 ise korunmaya muhtaç kişilerin bakımına ilişkin kamusal yükümlülükleri saklı tutar.

Yardım nafakası, boşanmadan doğan yoksulluk nafakasından ve çocuk için ödenen iştirak nafakasından tamamen farklıdır. Kaynağı boşanma değil, soybağı ve kardeşlik bağıdır.

Yardım nafakası şu kişilerden istenebilir:

• Altsoy: Çocuklar, torunlar.
• Üstsoy: Anne, baba, büyükanne, büyükbaba.
• Kardeşler: Yalnız refah içinde bulunmaları hâlinde.

Bu sayım sınırlıdır. Amca, dayı, hala, teyze, yeğen, kayınvalide, kayınpeder, damat, gelin veya eski eş yardım nafakası yükümlüsü değildir. Eşler arasındaki bakım yükümlülüğü ise evlilik birliğine ilişkin hükümlere tabidir, yardım nafakası kapsamında değildir.

TMK m. 365 uyarınca dava, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır. Bunun pratik anlamı şudur: nafaka isteyen kişi, doğrudan istediği yakınına dava açamaz; önce daha yakın derecede bulunan yükümlülere yönelmesi gerekir.

Sıralamada önce altsoy, sonra üstsoy, en son kardeşler gelir. Örneğin geliri olmayan bir kişinin çocukları varsa ve bu çocukların ödeme gücü bulunuyorsa, kardeşinden nafaka isteyemez.

Aynı derecede birden fazla yükümlü varsa, örneğin birden çok çocuk bulunuyorsa, her birinin mali gücü ayrı ayrı değerlendirilir. Uygulamada bu kişilerin tamamına birlikte dava açılması, sorumluluğun paylaştırılması bakımından daha güvenli bir yoldur. Yükümlülük müteselsil değildir; her yükümlü kendi gücü oranında sorumlu olur.

Yardım nafakasına hükmedilebilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Nafaka isteyen yardım edilmezse yoksulluğa düşecek olmalıdır

Yoksulluk, mutlak yoksunluk anlamına gelmez. Kişinin yeme, barınma, giyinme, sağlık, ulaşım ve zorunlu eğitim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılayamaması yeterlidir. Değerlendirmede kişinin yaşı, sağlık durumu, eğitim düzeyi, çalışma gücü, sosyal güvencesi ve malvarlığı birlikte incelenir.

Çalışma gücü bulunduğu hâlde çalışmaktan kaçınan kişinin talebi kabul edilmeyebilir. Buna karşılık hastalık, engellilik, ileri yaş veya eğitimin devam etmesi gibi nedenlerle çalışamayan kişi bakımından koşul gerçekleşmiş sayılır.

Nafaka yükümlüsünün ödeme gücü bulunmalıdır

Yükümlünün kendi geçimini ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini tehlikeye düşürmeden nafaka ödeyebilecek durumda olması gerekir. Kendisi de zor durumda olan kişi yardım nafakasıyla yükümlü tutulmaz.

Talep dürüstlük kuralına aykırı olmamalıdır

Yardım nafakası, aile dayanışmasının hukuki ifadesidir. Yıllarca ilgilenmemiş, yükümlülüklerini hiç yerine getirmemiş bir kişinin sonradan nafaka istemesi hâlinde hâkim, TMK m. 4'teki hakkaniyet ve dürüstlük kuralı çerçevesinde nafakayı azaltabilir veya talebi reddedebilir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadında bu değerlendirme somut olayın özelliklerine göre yapılmaktadır.

Evet. Erginlikle birlikte iştirak nafakası kendiliğinden sona erer; ancak eğitimi devam eden ergin çocuk, kendi adına dava açarak nafaka isteyebilir. Bu talep, TMK m. 328/2'deki eğitim süresince süren bakım yükümlülüğüne veya TMK m. 364'teki yardım nafakasına dayandırılır.

Kabul için aranan başlıca noktalar şunlardır:

• eğitimin fiilen ve düzenli biçimde sürüyor olması,
• eğitimin makul süre içinde tamamlanmasının beklenebilir olması,
• çocuğun kendi geliriyle eğitim ve geçim giderlerini karşılayamaması,
• ana ve babanın durum ve koşullarına göre bu katkının kendilerinden beklenebilir olması.

Sürekli sınıf tekrarlayan, eğitimi fiilen bırakmış veya düzenli geliri bulunan ergin çocuğun talebi reddedilebilir.

Yardım nafakasında da yasal bir tarife yoktur. Hâkim, nafaka isteyenin zorunlu ihtiyaçları ile yükümlünün ödeme gücünü karşılaştırarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler.

Dikkate alınan başlıca ölçütler:

• talep edenin barınma, beslenme, sağlık, ulaşım ve eğitim giderleri,
• talep edenin varsa emekli aylığı, kira geliri, sosyal yardımı,
• yükümlünün geliri, malvarlığı ve düzenli giderleri,
• yükümlünün bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler,
• tarafların yaşadığı yerin ekonomik koşulları,
• aynı derecedeki diğer yükümlülerin sayısı ve durumu.

Nafaka, talep edenin eski yaşam standardını aynen sürdürmesini değil, yoksulluğa düşmesini engellemeyi amaçlar. Bu nedenle belirlenen tutar genellikle zorunlu ihtiyaçlarla sınırlı kalır.

Yardım nafakası kural olarak dava tarihinden itibaren hükmedilir. Geçmiş dönem için talep edilemez. Bu nedenle ihtiyacın doğduğu dönemde davanın geciktirilmeden açılması önemlidir.

Nafaka, koşulların değişmesi hâlinde artırılabilir, azaltılabilir veya kaldırılabilir. Yükümlünün gelirinin düşmesi, talep edenin işe girmesi, evlenmesi ya da eğitiminin sona ermesi bu değişikliklere örnek gösterilebilir.

Yardım nafakası şu hâllerde sona erer:

• taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden,
• nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan kalkmasıyla, mahkeme kararıyla,
• yükümlünün ödeme gücünü kaybetmesiyle, mahkeme kararıyla,
• eğitim nedeniyle bağlanan nafakalarda eğitimin sona ermesiyle, mahkeme kararıyla.

Kendiliğinden sona ermeyen hâllerde ödeme yapmayı tek taraflı olarak kesmek doğru değildir. Aile mahkemesinden kaldırma kararı alınmadan yapılan kesinti, birikmiş nafaka nedeniyle icra takibiyle karşılaşma riski doğurur.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetki bakımından genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Uygulamada nafaka davalarının niteliği gereği tarafların yerleşim yeri mahkemelerinin yetkisi tartışılabildiğinden, dava açılmadan önce güncel adres kayıtlarının kontrol edilmesi ve yetki itirazı riskinin değerlendirilmesi gerekir.

Yardım nafakası davası aile hukukundan kaynaklandığı için dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Ayrıca bu tür uyuşmazlıklar tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri işlerden sayılmadığından ihtiyari arabuluculuğa da kural olarak elverişli değildir.

Nafaka isteyen, yardım edilmezse yoksulluğa düşeceğini; yükümlü ise ödeme gücünün bulunmadığını ispatlamalıdır. Mahkeme ayrıca tarafların sosyal ve ekonomik durumunu resen araştırır.

Kullanılabilecek başlıca deliller:

• sosyal ve ekonomik durum araştırma tutanakları,
• SGK hizmet dökümü ve emeklilik kayıtları,
• banka hesap hareketleri ve kredi kayıtları,
• tapu, araç ve vergi kayıtları,
• kira sözleşmesi ve fatura dökümleri,
• sağlık kurulu raporu ve tedavi belgeleri,
• öğrenci belgesi, transkript ve öğrenim harcı belgeleri,
• tanık beyanları.

• Mirasçılık sırasını atlayarak doğrudan uzak dereceli yükümlüye dava açmak,
• birden çok yükümlü bulunduğu hâlde yalnız birine dava açıp diğerlerinin durumunu göstermemek,
• kardeşten nafaka isterken refah içinde bulunma koşulunu ispat etmemek,
• ergin çocuk adına, artık taraf sıfatı bulunmayan anne veya baba tarafından dava açmak,
• öğrenci belgesi ve eğitim giderlerini belgelendirmemek,
• geçmiş dönem için nafaka istenebileceğini sanmak,
• koşullar değiştiğinde kaldırma davası açmadan ödemeyi kesmek,
• yükümlünün kendi bakmakla yükümlü olduğu kişileri dikkate almamak.

Yardım nafakası davalarında sonuç, çoğu kez hukuki tartışmadan çok belgelendirmeye bağlıdır. Talep edenin gerçek ihtiyacı ile yükümlünün gerçek ödeme gücünün somut kayıtlarla ortaya konması, hem miktarı hem de davanın kabul edilip edilmeyeceğini belirler.

Mirasçılık sırasının atlanması, yanlış kişiye dava açılması veya eğitim durumunun belgelenmemesi nedeniyle reddedilen davalar uygulamada sık görülür. Yardım nafakası talebinizin doğru kurulması ve delillendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.