Tedbir Nafakası Nedir? Dava Süresince Nafaka Nasıl Alınır?

Tedbir nafakasının başlıca dayanakları şunlardır:

• TMK m. 169: Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır.
• TMK m. 195: Evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya birlik konusunda önemli bir uyuşmazlık çıkması hâlinde eşler hâkimin müdahalesini isteyebilir.
• TMK m. 197: Birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır.
• 6284 sayılı Kanun m. 5: Şiddet mağduru ve varsa birlikte yaşadığı çocuklar lehine, korunma tedbirlerinin yanında tedbir nafakasına da hükmedilebilir.

Bu dayanaklar birbirinin alternatifidir. Hangi maddeye dayanılacağı, ortada açılmış bir boşanma davası bulunup bulunmadığına ve tarafların fiilen ayrı yaşayıp yaşamadığına göre belirlenir.

Tedbir nafakası iki ayrı ihtiyaç grubu için hükmedilir:

1. Eş lehine tedbir nafakası: Geçimini kendi geliriyle karşılayamayan eş için.
2. Çocuklar lehine tedbir nafakası: Fiilen kendisine bakan tarafın yanında bulunan çocuklar için.

Mahkeme kararında bu iki kalem ayrı ayrı gösterilir. Uygulamada tek bir rakam yazılması, ileride nafakanın türüne göre yapılacak değerlendirmeyi ve çocuğun ergin olması hâlindeki sonucu güçleştirir. Bu nedenle talep dilekçesinde eş ve her çocuk için ayrı tutar istenmesi doğru olur.

Evet. Evlilik devam ederken de tedbir nafakası istenebilir. Eşler fiilen ayrı yaşıyorsa ve ayrı yaşama haklı bir sebebe dayanıyorsa, TMK m. 197 uyarınca aile mahkemesinden bağımsız bir dava ile parasal katkı istenebilir. Ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen koruyucu tedbir kararlarıyla birlikte de tedbir nafakasına hükmedilebilir.

Birlikte yaşarken eşlerden birinin ailenin geçimine hiç katkı yapmaması hâlinde ise TMK m. 195 ve m. 185 çerçevesinde hâkimin müdahalesi istenebilir.

Hayır. Tedbir nafakası kusura değil, ihtiyaca ve ödeme gücüne dayanır. Bu, tedbir nafakasını yoksulluk nafakasından ayıran en önemli noktadır. Boşanmaya sebep olan olaylarda daha ağır kusurlu olduğu iddia edilen eş de, yargılama süresince geçimini sağlayamıyorsa tedbir nafakası alabilir.

Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre, tedbir nafakası talebi kusur tartışmasına sokularak reddedilemez. Kusurun etkisi yargılamanın sonunda, yoksulluk nafakası ve tazminat yönünden ortaya çıkar.

Bununla birlikte kendi geliri, malvarlığı veya düzenli kazancı geçimini sağlamaya yeten eş lehine tedbir nafakasına hükmedilmemesi mümkündür. Burada ölçüt kusur değil, fiilî ihtiyaçtır.

Boşanma veya ayrılık davasında çocukların bakım ve korunmasına ilişkin önlemler yönünden hâkim TMK m. 169 uyarınca kendiliğinden hareket eder. Çocuk lehine tedbir nafakası için ayrıca talep şart değildir.

Eş lehine tedbir nafakasında ise uygulamada talep aranması yönünde ağırlıklı bir eğilim vardır. Bu nedenle dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde açıkça “yargılama süresince eş yararına aylık tedbir nafakasına hükmedilmesi” istenmelidir. Talep dava sırasında da ileri sürülebilir.

Kanunda oran veya tarife yoktur. Hâkim şu unsurları birlikte değerlendirir:

• nafaka yükümlüsünün geliri, malvarlığı ve çalışma gücü,
• nafaka alacaklısının geliri, malvarlığı ve çalışma imkânı,
• çocukların yaşı, eğitim düzeyi ve sağlık durumu,
• tarafların yaşadığı yerin ekonomik koşulları,
• evlilik süresince sürdürülen yaşam düzeyi,
• yükümlünün bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler.

Tedbir nafakası, geçici nitelikte olduğu için genellikle kısa bir inceleme sonunda, sosyal ve ekonomik durum araştırması beklenmeden ara kararla hükmedilir. Araştırma sonuçları geldikten sonra miktarın artırılması veya azaltılması istenebilir.

Talep miktarı aşılamaz. Eş lehine 5.000 TL istenmişse mahkeme daha yüksek bir tutara hükmedemez. Bu nedenle talebin başlangıçta gerçekçi ve ihtiyaca uygun belirlenmesi önemlidir.

Kural olarak tedbir nafakası dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Karar sonradan verilmiş olsa bile, aksi belirtilmedikçe dava tarihinden itibaren işlemiş nafaka istenebilir. Bu nedenle kararda başlangıç tarihinin açıkça yazılması gerekir.

Geçmişe dönük olarak dava tarihinden önceki dönem için tedbir nafakası istenemez. Dava açılmadan önceki dönemde yapılan harcamalar, koşulları varsa ayrı hukuki temellere dayanılarak talep edilebilir.

Tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer. Kesinleşmeden sonraki dönem için artık:

• eş yönünden yoksulluk nafakası,
• çocuk yönünden iştirak nafakası

söz konusu olur. Boşanma davası reddedilir veya feragat, sulh gibi nedenlerle sona ererse tedbir nafakası da kararın kesinleşmesiyle biter.

Ayrıca tarafların yeniden bir araya gelmesi, nafaka alacaklısının ekonomik durumunun esaslı biçimde değişmesi veya çocuğun fiilen diğer ebeveynin yanına geçmesi hâlinde mahkemeden tedbirin kaldırılması ya da değiştirilmesi istenebilir.

Tedbir nafakası, boşanma davası içinde verildiğinde kural olarak ara karar niteliğindedir ve davanın esasıyla birlikte kanun yoluna götürülür. Bağımsız olarak istinaf edilip edilemeyeceği tartışmalıdır.

Uygulamada en etkili yol, koşulların değiştiğini gösteren yeni belgelerle mahkemeye başvurup tedbir nafakasının artırılmasını, azaltılmasını veya kaldırılmasını istemektir. Hâkim, yargılama sürerken verdiği geçici önlemi her aşamada yeniden değerlendirebilir.

TMK m. 197 kapsamında bağımsız bir davada verilen tedbir nafakası kararı ise nihai karardır ve genel kurallara göre istinafa tabidir.

Tedbir nafakası kararı kesinleşmeden icraya konulabilir. Ödenmemesi hâlinde:

• ilamlı icra takibi başlatılabilir,
• borçlunun maaşına haciz konulabilir; nafaka alacakları bakımından maaş haczindeki genel oran sınırlaması uygulanmaz,
• ödenmeyen aylar için icra ceza mahkemesinde şikâyet yoluyla tazyik hapsi istenebilir.

Tazyik hapsi yalnız nafaka niteliğindeki alacaklar için mümkündür. Bu nedenle icra takibinde nafaka alacağı ile birikmiş diğer alacakların ayrı kalemler hâlinde gösterilmesi gerekir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetki, talebin dayanağına göre değişir:

• Boşanma davası içinde istenen tedbir nafakasında, boşanma davasının görüldüğü mahkeme yetkilidir.
• TMK m. 197 kapsamında bağımsız dava açılacaksa genel yetki kuralları uygulanır.
• 6284 sayılı Kanun kapsamındaki talepler, korunan kişinin bulunduğu yer aile mahkemesine yapılabilir.

Aile hukukundan doğan bu talepler dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir; arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılır.

• Eş lehine tedbir nafakasını dilekçede açıkça talep etmemek,
• eş ve çocuklar için tek bir toplam rakam istemek,
• talep miktarını gerçekçi olmayan biçimde düşük tutmak ve sonradan artıramamak,
• karşı tarafın gerçek gelirini araştırmadan yalnız bordroya dayanmak,
• kayıt dışı geliri gösteren delilleri (yaşam düzeyi, taşınmaz, araç, ticari faaliyet) sunmamak,
• kararda başlangıç tarihinin yazılıp yazılmadığını kontrol etmemek,
• boşanma kesinleştikten sonra tedbir nafakasının kendiliğinden devam edeceğini sanmak,
• ödenmeyen nafakayı yıllarca takibe koymayıp birikmesini beklemek.

Tedbir nafakası, boşanma sürecinin en erken aşamasında sonuç doğuran ve çoğu kez yargılamanın tamamına yayılan bir korumadır. Dilekçelerin ilk hâlinde talebin doğru kurulması, eş ve çocuklar için ayrı kalemler istenmesi ve karşı tarafın gerçek ekonomik durumunu gösteren delillerin erken sunulması, aylar hatta yıllar boyunca ödenecek tutarı doğrudan etkiler.

Tedbir nafakasının başlangıç tarihi, miktarı ve tahsili konusundaki hak kayıpları çoğunlukla geri alınamaz niteliktedir. Somut dosyanızda tedbir nafakası talebinin kurulması, artırılması veya kaldırılması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.