Yoksulluk Nafakası: Şartları, Süresi ve Kaldırılması

TMK 175’e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak şartıyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. TMK 176, ödeme biçimi, artırım, azaltma ve sona erme hâllerini; TMK 177 bağımsız davada yetkiyi; TMK 178 boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin bir yıllık zamanaşımı süresini düzenler.

“Süresiz olarak isteyebilir” ifadesi, nafakanın her dosyada ömür boyu değişmeden devam edeceği anlamına gelmez. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle irat biçimindeki nafaka kendiliğinden sona erer. Alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılabilir. Tarafların mali durumundaki değişiklikle artırım veya azaltım istenebilir.

Yoksulluk, yalnız açlık sınırı veya gelirsizlik değildir. Barınma, sağlık, ulaşım ve zorunlu yaşam giderleri; kişinin yaşı, eğitimi, çalışma imkânı, sağlık durumu ve malvarlığı birlikte incelenir. Düzenli gelir bulunması nafakayı otomatik olarak engellemez; gelirin kişiyi yoksulluktan çıkarıp çıkarmadığı önemlidir.

Talep eden eşin diğer eşten daha ağır kusurlu olmaması gerekir. Eşit kusur veya daha az kusur, diğer şartlar varsa nafakaya engel değildir. Nafaka borçlusunun boşanmada kusursuz olması ise tek başına talebi ortadan kaldırmaz.

Yargıtay uygulamasında yoksulluk ve mali güç, güncel sosyal-ekonomik araştırma ve resmî kayıtlarla belirlenir. Asgari ücret düzeyinde çalışma veya düşük sosyal yardım geliri her olayda yoksulluğu ortadan kaldırmaz. Mahkeme talep olmadan yoksulluk nafakasına karar veremez ve talep miktarını aşamaz.

İçtihat notu: Kaynak PDF’de yer alan karar künyeleri, resmî karar veri tabanında bağımsız olarak teyit edilemeyenler yönünden metne alınmamıştır. Somut dosyada kullanılacak kararların güncelliği ve olaya uygunluğu ayrıca araştırılmalıdır.

Yoksulluk nafakasının amacı, boşanma öncesi yaşam standardını aynen sürdürmek değil boşanma nedeniyle ortaya çıkan asgari geçim yetersizliğini diğer eşin mali gücü ölçüsünde gidermektir. Süre tartışmaları devam etmekle birlikte yürürlükteki metin “süresiz olarak isteyebilir” şeklindedir; hâkim somut olayda sona erme ve uyarlama mekanizmalarını uygular.

Boşanma davasında nafaka talebi açık, miktarlı ve mümkünse yıllık artış ölçütüyle kurulmalıdır. Bağımsız dava açılacaksa boşanma kararının kesinleşme tarihi hesaplanmalı; gelir, gider, kira, sağlık, bakım, iş arama ve malvarlığı belgeleri hazırlanmalıdır.

Yoksulluk nafakası boşanma davasıyla birlikte aile mahkemesinden istenebilir. Boşanma kesinleştikten sonra bağımsız talep, TMK 178 uyarınca kesinleşmeden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Bağımsız davada nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

SGK hizmet dökümü, maaş bordrosu, vergi kayıtları, banka hareketleri, tapu ve araç kayıtları, kira sözleşmesi, sağlık raporu, eğitim ve bakım giderleri, sosyal-ekonomik durum araştırması ve tanık beyanı kullanılabilir. Gelirin gizlendiği iddiasında kurum kayıtlarının mahkemece getirtilmesi istenebilir.

• Boşanma kesinleşme tarihinden itibaren bir yıllık süreyi kaçırmak
• Yoksulluğu yalnız işsiz olmakla açıklamak
• Kusur şartını yanlış değerlendirmek
• Güncel gelir ve gider belgelerini sunmamak
• Süresiz nafakayı değişmez ve otomatik ömür boyu ödeme sanmak

Yoksulluk nafakasında sabit formül yoktur. Mahkeme, talep edenin gerçek geçim ihtiyacını ve borçlunun gerçek ödeme gücünü aynı anda inceler. Güncel ve doğrulanabilir mali veri sunulmayan dosyalarda sonuç öngörülemez hâle gelir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.