Nafaka Ödenmezse Ne Olur? İcra Takibi, Maaş Haczi ve Tazyik Hapsi

Nafaka kararı, mahkeme ilamına dayandığı için ilamlı icra yoluyla takip edilir. Nafaka kararlarının icraya konulabilmesi için kesinleşmesi gerekmez; boşanma hükmünün eklentisi olan nafaka bakımından da nafaka kalemi bakımından takip yapılabilir.

Takip için gerekli belgeler:

• nafakaya ilişkin mahkeme kararı örneği,
• kararın tebliğine ilişkin belge,
• borçlunun kimlik ve adres bilgileri,
• işlemiş nafaka dönemi ile aylık nafaka miktarını gösteren hesap tablosu.

Takip talebinde işlemiş (birikmiş) nafaka ile işleyecek aylık nafaka ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. Kararda gelecek yıllar için artış yöntemi belirlenmişse artış hesabı da dökümlü biçimde sunulur.

Takip talebinde alacağın nafaka olduğunun açıkça yazılması zorunludur. Nafaka alacağı, birikmiş diğer alacaklarla veya yargılama gideri, vekâlet ücreti gibi kalemlerle karıştırılırsa, ilerideki tazyik hapsi şikâyeti sonuçsuz kalabilir.

İİK m. 83 uyarınca maaş ve ücretler kural olarak ancak belirli bir oranda haczedilebilir; borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli kısım haczedilemez ve haciz oranı dörtte birden az olamaz.

Ancak aynı maddede nafaka alacakları için açık bir istisna öngörülmüştür: nafaka borçlarına ilişkin haciz bu sınırlamaya tabi değildir. Bunun pratik sonucu, nafaka alacağı için maaşın dörtte birlik sınırın üzerinde haczedilebilmesidir. Uygulamada icra müdürlüğü, borçlunun geçimi için gerekli asgari tutarı gözeterek oranı belirler.

Ayrıca aynı maaş üzerinde birden çok haciz varsa, nafaka alacağı sıra bakımından da korunur. İİK m. 206 uyarınca son bir yıllık nafaka alacakları, sıra cetvelinde imtiyazlı sırada yer alır.

İİK m. 344 uyarınca, nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir.

Tazyik hapsi bir ceza değil, borcun ödenmesini sağlamaya yönelik bir zorlama tedbiridir. Bu nedenle:

• adli sicile işlemez,
• borç ödendiğinde hapis kararı kalkar,
• para cezasına çevrilemez, ertelenemez, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına konu olmaz.

Borç ödenirse borçlu tahliye edilir. Kısmen ödeme yapılması hâlinde ise kararın akıbeti, ödenen miktarın takibe konu nafakayı karşılayıp karşılamadığına göre belirlenir.

1. Geçerli ve kesinleşmiş bir nafaka takibi bulunmalıdır. İcra emri borçluya usulüne uygun tebliğ edilmiş olmalıdır.
2. Şikâyete konu alacak nafaka niteliğinde olmalıdır. Birikmiş nafakanın tahsili için tazyik hapsi istenemeyeceği yönündeki uygulama tartışmalıdır; güvenli olan, şikâyetin takip sırasında işleyen ve ödenmeyen aylara dayandırılmasıdır.
3. Şikâyet süresinde yapılmış olmalıdır.
4. Borçlu ödeme yapmamış olmalıdır.

İİK m. 347 uyarınca icra ceza mahkemesine yapılacak şikâyet, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

Bu süreler hak düşürücüdür. Nafaka ödenmeyen her ay için ayrı bir fiil söz konusu olduğundan, süre her ay yeniden işlemeye başlar. Uygulamada en sık görülen hata, ödenmeyen ayların birikmesini bekleyip yıllar sonra topluca şikâyette bulunmaktır; bu durumda eski aylar bakımından şikâyet hakkı düşer.

Şikâyet, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra ceza mahkemesine yapılır.

Borçlu şikâyet üzerine şu savunmaları ileri sürebilir:

• Ödeme yapıldığı: Banka dekontu, icra dosyasına yatırılan tutarlar, elden ödeme belgeleri.
• Ödeme gücünün bulunmadığı: İİK m. 344, borçlunun ödeme gücünün bulunmaması hâlini gözetir. Ancak bu savunmanın kabulü için işsizlik, hastalık veya benzeri durumun somut belgelerle ispatlanması gerekir; soyut beyan yeterli değildir.
• Nafakanın kaldırılmış veya azaltılmış olduğu: Sonradan alınan mahkeme kararının sunulması.
• Nafakanın kendiliğinden sona erdiği: Çocuğun ergin olması, alacaklının yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü.
• Takibin usulsüz olduğu: İcra emrinin tebliğ edilmemesi, alacağın nafaka niteliğinde gösterilmemesi.
• Şikâyet süresinin geçtiği.

Ödeme gücü savunmasında yalnız gelir değil, borçlunun malvarlığı ve yaşam düzeyi de incelenir. Düzenli geliri olmamakla birlikte taşınmazı, aracı veya ticari faaliyeti bulunan borçlunun savunması kabul edilmeyebilir.

Türkiye'de verilen nafaka kararının yabancı ülkede icra edilebilmesi için, o ülkede tanıma ve tenfiz sürecinin işletilmesi gerekir. Türkiye'nin taraf olduğu nafaka alacaklarının tahsiline ilişkin uluslararası sözleşmeler ve karşılıklılık esası bu süreçte belirleyicidir.

Borçlunun Türkiye'de malvarlığı, banka hesabı, kira geliri veya emekli aylığı varsa, tenfiz beklenmeden bunlar üzerinden haciz yoluyla tahsil mümkündür.

Nafaka kararı bir ilam niteliğindedir. İlama dayalı alacaklar bakımından on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Ancak her aylık nafaka, muaccel olduğu tarihten itibaren kendi süresine tabidir. Uzun süre takip edilmeyen eski aylar bakımından zamanaşımı savunmasıyla karşılaşılabilir.

Bu nedenle nafakanın ödenmediği fark edildiğinde takibin geciktirilmeden başlatılması gerekir.

• Takip talebinde alacağın nafaka olduğunu açıkça belirtmemek,
• işlemiş ve işleyecek nafakayı tek kalem hâlinde göstermek,
• nafaka alacağını vekâlet ücreti ve yargılama gideriyle aynı kalemde birleştirmek,
• şikâyet için üç aylık süreyi kaçırmak,
• ödenmeyen ayları yıllarca biriktirip topluca şikâyette bulunmak,
• artış kaydı bulunduğu hâlde artışı hesaba yansıtmamak,
• borçlu tarafta, nafakayı kesmeden önce azaltma veya kaldırma davası açmamak,
• borçlu tarafta, ödemeleri banka yerine elden yapıp belgelendirmemek,
• nafaka kararı değiştiği hâlde icra dosyasını güncellememek.

Nafaka alacağı, hukukumuzda en güçlü korumaya sahip alacak türlerinden biridir. Ancak bu koruma kendiliğinden işlemez: takibin doğru kurulması, alacağın nafaka niteliğinin açıkça gösterilmesi ve şikâyet sürelerine uyulması gerekir.

Borçlu tarafında ise en yaygın hata, ödeme güçlüğüne düşüldüğünde dava yoluna gitmeden ödemeyi kesmektir. Bu tercih, hem birikmiş borç hem de tazyik hapsi riski doğurur. Nafaka alacağının tahsili veya nafaka nedeniyle başlatılan takibe karşı savunma için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.