Nafakanın Azaltılması (İndirim) Davası Hangi Hâllerde Kabul Edilir?

• TMK m. 176/4: Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.
• TMK m. 331: Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine çocuk için verilen nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.
• TMK m. 4: Hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir; nafakanın yeniden belirlenmesinde bu takdir yetkisi belirleyicidir.

Değişiklik nafaka kararından sonra ortaya çıkmalıdır

Nafaka belirlenirken zaten bilinen ve dikkate alınmış bir durum, sonradan indirim sebebi yapılamaz. Örneğin boşanma sırasında hâlihazırda çalışmayan borçlunun işsizliği, kararda değerlendirilmiş sayılır.

Değişiklik önemli ve sürekli olmalıdır

Geçici dalgalanmalar indirim sebebi değildir. Birkaç aylık prim kaybı, kısa süreli iş değişikliği veya mevsimlik gelir azalması genellikle yeterli görülmez. Aranan, ödeme gücünü kalıcı biçimde etkileyen bir değişikliktir.

Değişiklik nafaka dengesini bozmuş olmalıdır

Hâkim yalnız borçlunun değil, alacaklının da güncel durumunu inceler. Borçlunun geliri azalmış olsa bile alacaklının ihtiyacı çok daha fazla artmışsa, indirim talebi reddedilebilir veya sınırlı ölçüde kabul edilebilir.

• Gelirde kalıcı düşüş: İşten çıkarılma, işyerinin kapanması, ticari faaliyetin sona ermesi.
• Emeklilik: Aktif çalışma gelirinin emekli aylığına düşmesi.
• Sağlık sorunları: Çalışma gücünü azaltan hastalık, engellilik, sürekli tedavi gideri.
• Yeni bakım yükümlülükleri: Borçlunun yeniden evlenmesi ve yeni çocuklarının doğması; bakmakla yükümlü olduğu üstsoyun bakımını üstlenmesi.
• Alacaklının ekonomik durumunun iyileşmesi: Düzenli işe girme, miras kalması, kira geliri elde etmeye başlama.
• Çocuğun fiilen borçlunun yanına geçmesi: İştirak nafakasında çocuğun bakımının fiilen borçlu tarafından üstlenilmesi.
• Aynı borçlunun birden çok nafaka yükümlülüğünün doğması: Toplam yükün ödeme gücünü aşması.

Bu durumların hiçbiri kendiliğinden indirim sonucu doğurmaz. Her biri belgeyle ispatlanmalı ve ödeme gücüne etkisi somut biçimde gösterilmelidir.

• Borçlunun kendi iradesiyle daha düşük gelirli bir işe geçmesi,
• işten kendi isteğiyle ayrılması ve çalışma gücü bulunduğu hâlde çalışmaması,
• lüks harcamalar, kredi ve taksit yükleri nedeniyle gelirin yetmediği iddiası,
• alacaklının nafakayı yerinde harcamadığı yönündeki soyut iddialar,
• çocukla kişisel ilişkinin kurulamaması veya görüşmelerin aksaması,
• nafakanın yüksek olduğuna ilişkin, koşullardaki bir değişikliğe dayanmayan genel itiraz.

Özellikle son madde önemlidir: nafakanın başlangıçta yüksek belirlendiği düşüncesi, indirim davasının konusu değildir. Bu iddia, nafakanın hükmedildiği davada kanun yoluna başvurularak ileri sürülmeliydi.

Hayır. İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim ihtiyacına dayanır. Kişisel ilişkinin engellenmesi ayrı bir hukuki sorundur ve kendi yollarıyla çözülür: kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi, icra yoluyla teslim veya velayetin değiştirilmesi talebi gündeme gelebilir.

Nafakanın kesilmesi veya azaltılması bu duruma karşı bir yaptırım aracı olarak kullanılamaz. Ödemenin tek taraflı durdurulması, borçlu bakımından icra takibi ve tazyik hapsi riski doğurur.

Azaltma kararı kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Geçmişe dönük olarak, örneğin işsiz kalınan tarihten itibaren indirim yapılmaz.

Bu nedenle koşullar değiştiği anda dava açılması gerekir. Dava açılmadan geçen süre için eski miktar üzerinden borç doğmaya devam eder.

Hayır. Azaltma davasının açılması, mevcut nafaka kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz. Karar verilinceye kadar eski miktar üzerinden ödeme yükümlülüğü devam eder.

Ödemenin durdurulması yalnız, koşulları varsa mahkemeden alınacak bir tedbir kararı ya da icra takibinde İİK hükümleri çerçevesinde alınacak bir icranın geri bırakılması kararıyla mümkün olabilir. Dava açtığı için ödemeyi kesen borçlu, birikmiş nafaka nedeniyle takiple ve tazyik hapsi şikâyetiyle karşılaşabilir.

Karar kesinleştikten sonra fazladan ödenen tutarların iadesi ayrıca değerlendirilir; bu konuda otomatik bir mahsup mekanizması bulunmaz.

Protokolde kararlaştırılan ve mahkemece onaylanan nafaka da azaltılabilir. Ancak burada hâkim daha temkinli davranır; tarafların iradesiyle belirlenmiş bir dengeye müdahale edildiği için değişikliğin gerçekten esaslı ve öngörülemez nitelikte olması aranır.

Protokolde nafakanın hiç azaltılamayacağına ilişkin kayıt bulunması, özellikle çocuk yönünden mutlak bir engel oluşturmaz. Çocuğun yararı ile borçlunun ödeme gücü birlikte değerlendirilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.

Yetkide TMK m. 177 uygulanır: boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bu kural indirim davasında borçlu aleyhine sonuç doğurur; borçlunun davayı alacaklının bulunduğu yerde açması gerekebilir. Somut dosyada güncel adres kayıtlarının kontrol edilmesi yerinde olur.

Aile hukukundan kaynaklanan bu dava, dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.

İspat yükü, koşulların değiştiğini iddia eden davacıdadır. Kullanılabilecek başlıca deliller:

• SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi,
• işsizlik ödeneği kayıtları,
• maaş bordroları ve banka hesap hareketleri,
• vergi levhası, ticari defterler, işletmenin kapanış kayıtları,
• emeklilik ve aylık bağlama belgeleri,
• sağlık kurulu raporu, tedavi ve ilaç giderleri,
• yeni evlilik ve doğum kayıtları, diğer nafaka kararları,
• karşı tarafın gelir durumuna ilişkin SGK, tapu, araç ve vergi kaydı talepleri,
• güncel sosyal ve ekonomik durum araştırması.

Mahkeme her iki tarafın durumunu resen araştırır. Bu nedenle davacı, yalnız kendi gelirinin azaldığını değil, alacaklının durumunun da iyileştiğini gösterebiliyorsa bunu ayrıca ileri sürmelidir.

• Dava açmadan ödemeyi tek taraflı azaltmak veya kesmek,
• geçici bir gelir kaybını kalıcı gibi sunmak,
• gelirin azaldığını belgelendirmeden yalnız beyanla yetinmek,
• işten kendi isteğiyle ayrılıp bunu indirim sebebi saymak,
• çocukla görüşememeyi nafakaya bağlamak,
• kaldırma ve azaltma taleplerini terditli biçimde kurmamak,
• kararı icra dosyasına ibraz etmeyip eski miktar üzerinden takibin sürmesine izin vermek,
• yetki kuralını gözden kaçırıp yanlış yerde dava açmak.

Nafakanın azaltılması davasında başarı, değişikliğin gerçekten esaslı ve kalıcı olduğunun belgeyle ortaya konmasına bağlıdır. Beyan düzeyinde kalan gelir kaybı iddiaları, kendi iradesiyle yaratılmış gelir düşüşleri ve nafakanın başlangıçta yüksek belirlendiği yönündeki itirazlar sonuç vermez.

Dava süresince ödemeye devam edilmesi, borçlu bakımından en önemli koruma tedbiridir. Nafaka indirimi talebinizin kurulması ve dosyanın delillendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.