Nafaka Artırım Davası Nasıl Açılır? Şartları ve Süreci Nedir?

Artırım talebinin başlıca dayanakları şunlardır:

• TMK m. 176/4: Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.
• TMK m. 331: Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine çocuk için verilen nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.
• TMK m. 330: Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir.
• TMK m. 177: Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında yetkiye ilişkin özel kural.

Önceden hükmedilmiş bir nafaka bulunmalıdır

Artırım davası, mevcut bir nafaka kararının veya mahkemece onaylanmış anlaşmalı boşanma protokolündeki nafaka hükmünün miktarını değiştirir. Hiç nafaka bağlanmamışsa artırım değil, koşulları varsa yeni bir nafaka davası açılması gerekir.

Koşullarda önemli bir değişiklik olmalıdır

Değişikliğin nafaka kararından sonra ortaya çıkmış ve önemli düzeyde olması gerekir. Uygulamada kabul edilen başlıca değişiklikler:

• çocuğun büyümesi, okul çağına gelmesi, eğitim düzeyinin yükselmesi,
• çocuğun sağlık giderlerinin artması,
• barınma, ulaşım ve beslenme giderlerindeki belirgin artış,
• nafaka yükümlüsünün gelirinin veya malvarlığının artması,
• nafaka alacaklısının gelirinin azalması veya çalışamaz duruma gelmesi,
• paranın alım gücündeki kayıp.

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında, tarafların ekonomik durumunda somut bir değişiklik ispatlanamasa bile, aradan uzun süre geçmiş ve paranın alım gücü belirgin biçimde düşmüşse hakkaniyet gereği artırıma karar verilebilmektedir. Bu, artırım davalarının en sık dayanılan gerekçesidir.

Yükümlünün ödeme gücü bulunmalıdır

Artırım, alacaklının ihtiyacı kadar borçlunun gücüyle de sınırlıdır. Yükümlünün gelirinin tamamına yakınını nafakaya ayıran, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişilerin geçimini imkânsız kılan bir artırıma karar verilmez.

Kanunda bekleme süresi öngörülmemiştir. Teorik olarak koşullar değişir değişmez dava açılabilir.

Ancak uygulamada, kararda gelecek yıllar için artış oranı belirlenmişse ve aradan çok kısa süre geçmişse, koşulların önemli ölçüde değiştiğini ispat etmek güçleşir. Nafakanın belirlendiği tarihten itibaren en az bir yıllık bir sürenin geçmiş olması, değişikliğin somut biçimde gösterilebilmesi bakımından pratikte kolaylık sağlar. Bu bir kanuni süre değil, ispat kolaylığına ilişkin bir uygulama eğilimidir.

Nafaka artırım davası açmak için hak düşürücü süre veya zamanaşımı yoktur. Nafaka devam ettiği sürece her zaman açılabilir.

Artırım kararı kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Geçmişe dönük, örneğin iki yıl öncesinden geçerli olacak biçimde artırım yapılamaz.

Bu nedenle koşullar değiştiğinde davanın geciktirilmemesi doğrudan parasal sonuç doğurur. Beklenen her ay, eski miktar üzerinden tahsil edilmiş olur.

Karar kesinleşmeden de artırılan miktar üzerinden icra takibi yapılabilir; nafaka kararlarının icrası için kesinleşme aranmaz.

Evet ve uygulamada bu, en çok tavsiye edilen taleptir. Mahkemeden, hükmedilen nafakanın gelecek yıllarda belirli bir yönteme göre kendiliğinden artmasına karar verilmesi istenebilir. Uygulamada en sık kullanılan ölçüt, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan tüketici fiyat endeksindeki yıllık değişim oranıdır.

Böyle bir kayıt bulunduğunda her yıl yeniden dava açmaya gerek kalmaz; artış icra dosyasında hesaplanır. Buna karşılık endeks artışı, ihtiyaçlardaki gerçek büyümeyi karşılamayabilir. Çocuğun okula başlaması gibi nitelik değiştiren durumlarda, otomatik artış kaydı bulunsa dahi ayrıca artırım davası açılabilir.

Artış kaydı istenmemişse mahkeme kendiliğinden bu yönde karar veremez; talep gerekir.

Evet. Protokolde “nafaka hiçbir şekilde artırılmayacaktır” gibi bir kayıt bulunması, artırım davasını kesin olarak engellemez. Nafaka, özellikle çocuk yönünden kamu düzenine ilişkin sonuçlar doğurur ve çocuğun üstün yararı, tarafların anlaşmasıyla ortadan kaldırılamaz.

Yoksulluk nafakası bakımından ise tarafların iradesine daha fazla ağırlık verilir; ancak koşullarda esaslı değişiklik hâlinde burada da artırım istenebilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar.

Yetkide TMK m. 177 önem taşır: boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bu, nafaka alacaklısı için önemli bir kolaylıktır; artırım davasının kendi yerleşim yerinde açılmasına imkân verir.

Nafaka artırım davası aile hukukundan kaynaklandığından dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir.

Nafaka artırım davasında dava değeri, istenen aylık artış tutarının yıllık toplamı üzerinden belirlenir. Harç ve gider avansı tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; güncel tarife dava açılmadan önce kontrol edilmelidir.

Talep miktarı aşılamaz. Bu nedenle dava dilekçesinde artırım tutarı gerçekçi belirlenmeli, gerekiyorsa yargılama sırasında HMK m. 176 uyarınca ıslah yoluna gidilmelidir. Islah, tahkikat bitinceye kadar ve bir kez yapılabilir.

Davacı, koşulların değiştiğini ve artırımın hakkaniyete uygun olduğunu ispatlamalıdır. Kullanılabilecek başlıca deliller:

• önceki nafaka kararı ve kesinleşme şerhi,
• güncel sosyal ve ekonomik durum araştırması talebi,
• okul kayıt ve harç belgeleri, servis ücreti, kurs ve kırtasiye giderleri,
• sağlık raporları, tedavi ve ilaç giderleri,
• kira sözleşmesi, fatura ve market harcama dökümleri,
• karşı tarafın SGK hizmet dökümü, maaş bordrosu, tapu, araç ve vergi kayıtları talebi,
• karşı tarafın yaşam düzeyine ilişkin tanık beyanları,
• enflasyon ve ücret verilerine ilişkin resmî istatistikler.

Karşı taraf, gelirinin azaldığını, sağlık sorunları nedeniyle çalışamadığını veya yeni bakmakla yükümlü olduğu kişiler bulunduğunu ispatlayarak artırıma karşı çıkabilir.

• Koşullar değiştiği hâlde davayı yıllarca açmayıp geçmiş dönemi kaybetmek,
• artırım tutarını gerçekçi belirlemeden çok düşük veya çok yüksek istemek,
• gider kalemlerini belgelendirmeden yalnız genel iddialarla yetinmek,
• karşı tarafın kayıt dışı gelirini gösteren delilleri sunmamak,
• kararda gelecek yıllar için artış kaydı talep etmeyi unutmak,
• protokolde artırım yasağı bulunduğu için dava açılamayacağını sanmak,
• yetki bakımından TMK m. 177'deki kolaylıktan yararlanmamak,
• artırım kararını icra dosyasına yansıtmamak.

Nafaka artırım davasında sonucu belirleyen üç unsur vardır: davanın zamanında açılması, talep tutarının doğru belirlenmesi ve değişikliğin belgeyle ortaya konması. Gecikilen her ay geri kazanılamaz; eksik istenen tutar ise ıslah edilmediği sürece hükmü sınırlar.

Kararda gelecek yıllar için artış yöntemi belirlenmesini istemek, uzun vadede tekrar tekrar dava açma yükünü ortadan kaldırır. Nafaka artırım talebinizin hazırlanması ve delillendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.