Boşanma Tazminatı Toptan mı, Taksitle mi Ödenir? Faiz ve Tahsil Nasıl İşler?

TMK m. 176 uyarınca maddi tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. İrat, belirli aralıklarla ödenen düzenli tutar anlamına gelir.

Buna karşılık aynı maddede açık bir yasak vardır: manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. Manevi tazminat, kişilik hakkına yapılan saldırının doğurduğu elem ve üzüntüyü bir ölçüde gidermeye yönelik olduğundan tek seferde ödenir.

Bu ayrım pratikte şu tabloyu doğurur:

Hangi biçimin seçileceği tarafların ekonomik durumuna göre belirlenir. Borçlunun toptan ödeme gücü yoksa irat biçiminde ödemeye karar verilmesi, alacaklının fiilen tahsil şansını artırabilir. Buna karşılık toptan ödeme, ileride ortaya çıkacak sona erme sebeplerinden etkilenmemesi bakımından alacaklı lehinedir.

İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat, TMK m. 176/3 uyarınca:

• alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar;
• alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.

Bu ayrım önemlidir. Kendiliğinden sona eren hâllerde ayrıca dava açmaya gerek yoktur; ancak icra dosyasında işlem yapılması gerekir. Mahkeme kararıyla kaldırılan hâllerde ise aile mahkemesinden karar alınmadan ödemenin kesilmesi, birikmiş alacak ve icra takibi riski doğurur.

Toptan ödenmesine karar verilen tazminat bakımından bu sona erme sebepleri uygulanmaz. Ödeme yapıldıktan sonra alacaklının yeniden evlenmesi, ödenen tutarın iadesini gerektirmez.

Evet. TMK m. 176/4 uyarınca tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. Bu, irat biçiminde ödenen maddi tazminat için de geçerlidir.

Ayrıca TMK m. 176/5 uyarınca hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Bu, uygulamada her yıl yeniden dava açma yükünü ortadan kaldıran çok değerli bir imkândır; ancak talep edilmedikçe hâkim resen karar veremez.

Dilekçede bu talebin açıkça yazılması gerekir.

Boşanmanın eklentisi niteliğindeki maddi ve manevi tazminat, boşanma hükmüne bağlı olarak doğar. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre bu alacaklara, boşanma hükmünün kesinleştiği tarihten itibaren yasal faiz yürütülür.

Faiz kendiliğinden hükmedilmez; talep edilmesi gerekir. Dava dilekçesinde faiz istenmemişse, karar sonrası bu eksiklik kural olarak giderilemez. Bu nedenle dilekçede faiz talebinin ve faiz türünün açıkça belirtilmesi önemlidir.

Bağımsız olarak açılan tazminat davalarında ise faiz başlangıcı, talebe ve temerrüdün gerçekleştiği tarihe göre değerlendirilir.

Tazminat, mahkeme ilamına dayandığı için ilamlı icra yoluyla takip edilir. Boşanmanın eklentisi olan tazminat kalemleri bakımından, uygulamada boşanma hükmünün kesinleşmesi aranır. Bu nedenle kesinleşme şerhli karar örneğinin alınması gerekir.

Takip talebinde şu kalemlerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir:

• maddi tazminat asıl alacağı,
• manevi tazminat asıl alacağı,
• işlemiş faiz,
• yargılama giderleri ve vekâlet ücreti,
• irat biçiminde ödemeye karar verilmişse işlemiş ve işleyecek taksitler.

Nafaka alacaklarından farklı olarak tazminat alacağı için tazyik hapsi uygulanmaz. Tazminat sıradan bir para alacağı gibi haciz yoluyla tahsil edilir; maaş haczinde nafakaya tanınan oran ayrıcalığından da yararlanamaz.

Bu fark, uygulamada çok önemlidir: aynı ilamda hem nafaka hem tazminat bulunduğunda, takip talebinde kalemler karıştırılırsa nafakaya özgü korumalardan yararlanılamaz.

Toptan ödenmesine karar verilen tazminatı bir defada ödeyemeyecek durumda olan borçlu için iki yol vardır:

1. Yargılama aşamasında talep: Borçlu, ödeme gücünü belgeleyerek tazminatın irat biçiminde ödenmesini isteyebilir. Bu, yalnız maddi tazminat için mümkündür.
2. İcra aşamasında taahhüt: Takip başladıktan sonra alacaklının kabulüyle icra dairesinde taksitle ödeme taahhüdünde bulunulabilir. Bu taahhüde uyulmaması ayrı hukuki sonuçlar doğurur.

Tarafların kendi aralarında bir ödeme planı üzerinde anlaşmaları da mümkündür. Ancak TBK m. 84 uyarınca borçlu, kısmi ifada bulunabilmek için alacaklının rızasını almak zorundadır; bu nedenle taksit anlaşmasının yazılı yapılması ve icra dosyasına yansıtılması gerekir.

TMK m. 178 uyarınca evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Bu süre, boşanma davasında istenmeyen tazminatın sonradan bağımsız dava ile talep edilmesi hâlinde uygulanır. Boşanma davası içinde usulüne uygun talep edilmiş tazminat bakımından bu süre işlemez.

Bir yıllık süre zamanaşımı süresidir; hâkim tarafından resen dikkate alınmaz, karşı tarafın def'i olarak ileri sürmesi gerekir.

Buna karşılık hükmedilmiş bir tazminatın icraya konulması bakımından bu bir yıllık süre uygulanmaz; ilama dayalı alacaklar için on yıllık süre söz konusudur.

Protokolde kararlaştırılan tazminat, mahkemenin onayıyla hüküm hâline gelir. Bu nedenle protokolde şu noktaların açıkça düzenlenmesi gerekir:

• tazminatın maddi mi manevi mi olduğu,
• tutarı ve para birimi,
• ödeme biçimi ve tarihleri,
• gecikme hâlinde uygulanacak sonuçlar,
• tarafların birbirlerini bu kalem yönünden ibra edip etmediği.

“Taraflar birbirinden maddi ve manevi tazminat talep etmemektedir” biçimindeki bir kayıt, ileride bağımsız tazminat davası açılmasını büyük ölçüde engeller. Buna karşılık çocuğa ilişkin haklardan bu şekilde vazgeçilemez.

• Dava dilekçesinde faiz talebini yazmamak,
• irat biçiminde ödeme istenirken gelecek yıllar için artış yöntemi talep etmemek,
• manevi tazminatın taksitle ödenmesini istemek,
• takip talebinde nafaka ve tazminat kalemlerini birleştirmek,
• kesinleşme şerhi almadan takip başlatmak,
• boşanma davasında tazminat istemeyip bir yıllık süreyi kaçırmak,
• protokolde ibra kaydının kapsamını okumadan imzalamak,
• irat biçiminde tazminatın kendiliğinden sona erdiği hâllerde icra dosyasını kapatmamak.

Boşanma tazminatında hükmedilen rakam kadar, o rakamın nasıl ödeneceği ve nasıl tahsil edileceği de önemlidir. Faiz talebinin unutulması, ödeme biçiminin yanlış seçilmesi veya takip talebinde kalemlerin karıştırılması, kâğıt üzerinde kazanılmış bir hakkın fiilen tahsil edilememesine yol açabilir.

Talep dilekçesinin ödeme biçimi, faiz ve gelecek yıllara ilişkin artış yönünden eksiksiz kurulması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.