Boşanmada Eşlerin Eşit Kusuru: Tazminat ve Nafakaya Etkisi

Eşit kusur, tarafların davranışlarının sayısal olarak aynı olması anlamına gelmez. Mahkeme, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına yol açan vakıaların ağırlığını, sürekliliğini ve ortak hayata etkisini birlikte değerlendirir. Farklı nitelikteki davranışlar hukuki önemleri bakımından denk görülebilir.

Örneğin bir eşin sürekli ilgisiz davranması ile diğer eşin hakaret etmesi, olayın bütününe göre eşit kusur kabul edilebilir. Ancak aynı davranışlar başka bir dosyada, süreklilik veya ağırlık farkı nedeniyle farklı kusur dağılımına yol açabilir.

Mahkeme yalnızca tarafların kullandığı “kusurlu”, “ağır kusurlu” gibi nitelendirmelerle bağlı değildir. Dilekçelerde ileri sürülen somut vakıalar, zamanında bildirilen delillerle ispatlanır ve hâkim hukuki nitelendirmeyi yapar.

Kusur değerlendirmesinde özellikle şu ölçütler önemlidir:

• Davranışın evlilik yükümlülüklerine aykırı olup olmadığı,
• Olayın boşanmaya etkisi,
• Davranışın sürekliliği ve ağırlığı,
• Affetme veya hoşgörüyle karşılama bulunup bulunmadığı,
• Vakıanın usulüne uygun ileri sürülüp ispatlanıp ispatlanmadığı.

TMK m. 174/1'e göre mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir.

Taraflar eşit kusurluysa tazminat isteyen taraf “kusursuz veya daha az kusurlu” değildir. Bu nedenle eşit kusurlu eş lehine maddi tazminata hükmedilemez. Tazminatın miktarı tartışılmadan önce kusur şartının gerçekleşip gerçekleşmediği incelenir.

TMK m. 174/2 uyarınca boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir. Yargıtay uygulamasında manevi tazminat isteyen eşin diğer eşten daha ağır kusurlu olmaması değil, kusursuz veya daha az kusurlu olması aranır.

Tarafların eşit kusurlu olması hâlinde manevi tazminat talebi de reddedilir. Bununla birlikte boşanma davasındaki tazminatın reddi, koşulları varsa bağımsız bir haksız fiil veya ceza yargılamasına bağlı başka istemlerin hiçbir zaman ileri sürülemeyeceği anlamına gelmez.

TMK m. 175'e göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru diğer eşten daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için mali gücü oranında süresiz nafaka isteyebilir.

Bu düzenleme nedeniyle eşit kusur, yoksulluk nafakasına engel değildir. Nafaka isteyen eşin kusuru daha ağır değilse; boşanma nedeniyle yoksulluğa düşme, ihtiyaç ve karşı tarafın ödeme gücü de bulunuyorsa nafakaya hükmedilebilir.

Maddi-manevi tazminat ile yoksulluk nafakasının kusur şartları birbirinden farklıdır. Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri, eşit kusur nedeniyle tazminat reddedildiğinde nafakanın da otomatik olarak reddedileceğini düşünmektir.

Velayet, eşlerin birbirlerine karşı kusurlarına göre cezalandırma aracı değildir. Çocuğun üstün yararı esas alınır. Eşlerden birinin boşanmada kusurlu veya eşit kusurlu bulunması, tek başına velayetin diğer eşe verilmesini gerektirmez.

Çocuğun yaşı, bakım ihtiyacı, eğitim düzeni, ebeveynlerin bakım kapasitesi, çocukla ilişkileri ve güvenli yaşam koşulları değerlendirilir. Çocuğa yönelik şiddet, ihmal veya ebeveynlik yeteneğini etkileyen davranışlar ise doğrudan önem taşır.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28.05.2014 tarihli, 2014/1497 E. ve 2014/11762 K. sayılı kararında; eşine ilgisiz kalan ve vaktini kendi ailesiyle geçiren erkek ile eşine hakaret eden kadın, boşanmaya neden olan olaylarda eşit kusurlu kabul edilmiştir.

Daire, eşit kusur hâlinde TMK m. 174/1-2 uyarınca maddi ve manevi tazminata karar verilemeyeceğini belirterek tazminat hükümlerini bozmuştur. Karar, kusur değerlendirmesinin davranışların toplam etkisine göre yapılacağını ve eşit kusurun tazminat talebine engel olduğunu göstermektedir.

Her taraf, dayandığı vakıaları ispatlamakla yükümlüdür. Tanık anlatımları, mesajlar, elektronik yazışmalar, sağlık raporları, kolluk tutanakları, ceza dosyaları, banka kayıtları ve sosyal medya içerikleri somut olayın niteliğine göre kullanılabilir.

Tanığın doğrudan gördüğü veya duyduğu olayla başkasından aktardığı bilgi birbirinden ayrılmalıdır. Hukuka aykırı elde edilen ses veya görüntü kayıtları delil olarak kullanılamaz. Delillerin dava ve cevap dilekçeleriyle bağlantılı, süresinde ve somut vakıaya özgülenerek sunulması gerekir.

Affedilen veya en azından hoşgörüyle karşılanan olaylar kural olarak kusur belirlemesinde esas alınamaz. Eşlerin olaydan sonra ortak hayatı sürdürme biçimi, barışma girişimleri ve davranışın tekrar edip etmediği bu değerlendirmede önemlidir.

Her birlikte yaşamaya devam etme otomatik olarak affetme sayılmaz. Ekonomik zorunluluk, çocukların durumu veya kısa süreli deneme süreci somut olayda farklı sonuç doğurabilir.

En sık hata, çok sayıda iddia ileri sürmenin daha ağır kusur ispatı sağlayacağını düşünmektir. İspatlanmayan vakıa kusur hesabına alınmaz. Diğer hatalar; tanıkları somut olaylarla ilişkilendirmemek, eski ve affedilmiş olaylara dayanmak, tazminat ile nafakanın kusur şartlarını karıştırmak ve velayeti eşler arasındaki kusur yarışına indirgemektir.

Boşanmada eşit kusur tespiti, delillerin toplam değerlendirmesine dayanır. Bu tespit tazminat taleplerini doğrudan etkiler; ancak nafaka ve velayet bakımından farklı kanuni ölçütler uygulanır. Aynı kusur belirlemesinden bütün fer'î talepler için tek tip sonuç çıkarılması hukuken doğru değildir.

Kusur vakıalarının eksik ileri sürülmesi, delillerin süresinde sunulmaması veya tazminat ile nafaka şartlarının karıştırılması hak kaybına neden olabilir. Somut boşanma dosyanızın güncel mevzuat ve Yargıtay uygulaması çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 174 ve 175.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.05.2014, 2014/1497 E., 2014/11762 K.
• Kaynak PDF'deki karar künyesi ve hukuki ilke doğrulanarak güncel sistematik içinde açıklanmıştır.