Evlat Edinmenin Şartları Nelerdir? Küçüklerin ve Erginlerin Evlat Edinilmesi

Bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olma

Bir küçüğün evlat edinilebilmesi için, evlat edinen tarafından en az bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması gerekir. Bu süre, evlat edinme ilişkisinin gerçekten yaşanmış bir aile ilişkisine dayanmasını sağlamak amacıyla aranır.

Küçüğün yararına olması

Evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemesi gerekir. Mahkeme, bu değerlendirmeyi uzman raporları ve kapsamlı araştırma sonucunda yapar.

En az on sekiz yaş farkı

Evlat edinen ile evlatlık arasında en az on sekiz yaş fark bulunmalıdır. Bu şart mutlaktır.

Küçüğün rızası

Ayırt etme gücüne sahip olan küçüğün rızası olmadan evlat edinilmesi mümkün değildir. Küçük vesayet altındaysa, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet makamının izni gerekir.

Kanun, birlikte evlat edinmeyi yalnız eşlere tanır. Evli olmayan kişiler birlikte evlat edinemez.

Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için:

• en az beş yıldan beri evli olmaları,
• veya her ikisinin de otuz yaşını doldurmuş olması gerekir.

Eşlerden birinin, diğerinin çocuğunu evlat edinmesi (üvey evlat edinme) hâlinde ise en az iki yıldan beri evli olması ya da otuz yaşını doldurmuş olması yeterlidir.

Evli olmayan kişi, otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir.

Evli bir kişinin tek başına evlat edinmesi ise istisnaidir. Otuz yaşını doldurmuş olan eş; diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması, iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir eşinden ayrı yaşaması nedeniyle birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığını ispatlarsa tek başına evlat edinebilir.

Evli bir kişinin, eşinin bilgisi ve rızası dışında evlat edinmesi mümkün değildir.

Küçüğün evlat edinilebilmesi için kural olarak ana ve babasının rızası gerekir. Rıza konusunda kanunun getirdiği ayrıntılı güvenceler şunlardır:

1. Rıza, küçüğün veya ana babanın yerleşim yeri mahkemesinde sözlü ya da yazılı beyanla tutanağa geçirilir.
2. Rıza, çocuğun doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden verilemez.
3. Rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir.
4. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir.
5. Rıza, evlat edinecek kişilerin adları belirtilmemiş veya henüz belirlenmemiş olsa dahi geçerlidir.

Bu kurallar, doğum sonrası kırılgan dönemde verilen kararların geri alınabilmesini sağlamak amacıyla getirilmiştir.

Rızanın aranmadığı hâller

Ana veya babadan birinin rızası;

• kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa,
• ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa,
• küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa

aranmaz. Bu hâllerin varlığı mahkemece ayrıca değerlendirilir ve karara bağlanır.

Ergin veya kısıtlı bir kişi de evlat edinilebilir. Bunun için altsoyunun açık muvafakati ile birlikte şu hâllerden birinin bulunması gerekir:

• Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç olması ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıyor olması,
• Evlat edinen tarafından, küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp eğitilmiş olması,
• Diğer haklı sebeplerin bulunması ve en az beş yıldan beri evlat edinenle aile hâlinde birlikte yaşanmış olması.

Evli bir kişi, ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir.

Evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince; birlikte evlat edinmede ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Karar verildikten sonra evlat edinme ilişkisinin sona erdirilmesi kural olarak mümkün değildir.

Yargılamada mahkeme:

• esaslı sayılan tüm durum ve koşulları kapsamlı biçimde araştırır,
• evlat edinen ile evlat edinileni dinler,
• gerektiğinde uzmanların görüşüne başvurur,
• sosyal inceleme raporu aldırır,
• ana babanın rızasını ve rızanın aranmadığı hâlleri denetler.

Küçüklerin evlat edinilmesinde aracılık faaliyeti yalnız yetkili kurumlar eliyle yürütülür. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın il müdürlükleri bu süreçte görev alır; izinsiz aracılık faaliyeti hukuka aykırıdır.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetkili mahkeme, evlat edinenin oturma yeri mahkemesidir. Birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkilidir. Evlat edinme kamu düzenine ilişkin olduğundan dava şartı arabuluculuk uygulanmaz ve taraflar sonucu aralarında kararlaştıramaz.

• Bir yıllık bakım ve eğitim şartını belgelendirmemek,
• eşlerden birinin rızası alınmadan başvuru yapmak,
• ayırt etme gücüne sahip küçüğün rızasını almadan süreci yürütmek,
• ana babanın rızasını mahkeme dışında ve şekle uymadan almak,
• doğumdan hemen sonra alınan rızanın geçerli olacağını düşünmek,
• rızanın altı hafta içinde geri alınabileceğini göz ardı etmek,
• yetkisiz kişi veya kuruluşlar aracılığıyla evlat edinme girişiminde bulunmak,
• yaş farkı şartını hesaplamadan başvurmak,
• yabancılık unsuru bulunan dosyalarda uluslararası kuralları incelememek.

Evlat edinme dosyalarında en sık karşılaşılan sorun, şartların baştan doğru değerlendirilmemesidir. Bir yıllık bakım şartının belgelenememesi, yaş farkının eksik olması ya da rızanın şekle uygun alınmaması, süreci başa döndürür.

Bu nedenle başvurudan önce; evlat edinenin medeni hâli, yaş ve süre şartları, çocuğun hukuki durumu, ana babanın rızası ve rızanın aranmadığı hâller ayrıntılı biçimde incelenmelidir. Evlat edinme başvurusu ve sürecin yürütülmesi konusunda Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.