Ayrılık Kararı Nedir? Boşanma Yerine Ayrılığa Nasıl Karar Verilir?

Ayrılık süresince eşler hukuken evli kalmaya devam eder. Bu nedenle bu dönemde başka biriyle kurulacak ilişki, sadakat yükümlülüğüne aykırılık oluşturur.

TMK m. 170, hâkimin takdir yetkisini üç kurala bağlar:

1. Boşanma sebebi ispatlanmış olursa hâkim boşanmaya veya ayrılığa karar verebilir.
2. Dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanmaya karar verilemez. Hâkim, talebi aşarak boşanma hükmü kuramaz.
3. Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir.

Üçüncü kural uygulamada özel önem taşır. Boşanma davasında hâkim, tarafların barışma ihtimalini gördüğünde boşanma yerine ayrılığa hükmedebilir. Bu, talebin reddi değil; daha hafif bir sonuçla karşılanmasıdır.

Ortak hayatın yeniden kurulması olasılığının değerlendirilmesinde şunlar dikkate alınır:

• evliliğin süresi ve tarafların yaşı,
• çocukların durumu,
• olayların ağırlığı ve süregelen çatışmanın derecesi,
• tarafların duruşmadaki tutumu ve beyanları,
• fiilî ayrılığın ne kadar sürdüğü,
• barışma yönünde somut girişimlerin bulunup bulunmadığı.

TMK m. 171 uyarınca ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verilebilir. Süre, ayrılık kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar.

Hâkim süreyi somut olayın koşullarına göre belirler. Talep edilen süreyle bağlı değildir; ancak kanunun öngördüğü alt ve üst sınırların dışına çıkamaz. Bir yıldan kısa veya üç yıldan uzun ayrılık kararı verilemez.

TMK m. 172 açıktır: Süre bitince ayrılık durumu kendiliğinden sona erer. Bunun için ayrı bir karar veya başvuru gerekmez.

Süre sonunda iki ihtimal doğar:

• Ortak hayat yeniden kurulmuşsa evlilik normal biçimde devam eder.
• Ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

İkinci hâlde açılacak boşanma davasında, ortak hayatın yeniden kurulamamış olması başlı başına dayanak oluşturur. Yeni bir boşanma sebebi ispatlanması gerekmez; ortak hayatın kurulamadığının ortaya konması yeterlidir.

Ayrılık süresi içinde de koşulları oluşursa yeni bir boşanma sebebine dayanarak dava açılabilir.

Ayrılığa karar verilmesi hâlinde hâkim, boşanmada olduğu gibi eşlerin ve çocukların durumunu düzenler.

Velayet ve kişisel ilişki

Çocukların velayeti, çocuğun üstün yararı gözetilerek eşlerden birine verilir. Diğer eş ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmasına karar verilir. Ayrılık süresince bu düzenleme geçerlidir.

Nafaka

Ayrılık kararıyla birlikte:

• çocuklar için iştirak nafakasına,
• geçimi tehlikeye girecek eş için tedbir nafakasına

hükmedilebilir. Evlilik devam ettiğinden bu dönemde yoksulluk nafakası söz konusu olmaz; yoksulluk nafakası boşanmaya bağlı bir taleptir.

Mal rejimi

Ayrılık kararı verilmesi hâlinde hâkim, ayrılığın süresine ve eşlerin durumuna göre aralarında mal ayrılığına geçilmesine karar verebilir. Bu karar verilmezse mevcut mal rejimi devam eder.

Konut ve eşya

Hâkim, ayrılık süresince aile konutunda hangi eşin oturacağına ve ev eşyasının kullanımına ilişkin düzenleme yapabilir.

Tazminat

Maddi ve manevi tazminat, TMK m. 174 kapsamında boşanmaya bağlanmış sonuçlardır. Ayrılık kararında bu taleplerin ileri sürülmesi kural olarak mümkün değildir; ayrılık süresi sonunda boşanmaya karar verilirse gündeme gelir.

Ayrılık isteme hakkı, boşanma davası açma hakkına sahip olan eşe aittir. Yani zina, hayata kast, terk, akıl hastalığı, suç işleme veya evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebeplerinden herhangi biri mevcutsa eş, boşanma yerine ayrılık talep edebilir.

Ayrılık davasında da boşanma sebebinin ispatı gerekir. Sebep ispatlanamazsa dava reddedilir.

Davalı eş, boşanma davasına karşı ayrılık talebinde bulunabilir. Bu talep, boşanmaya karşı çıkmanın hukuken tanınmış bir yoludur.

Uygulamada ayrılık talebi şu durumlarda tercih edilir:

• inanç veya kişisel nedenlerle boşanmak istenmemesi,
• evliliğin kurtarılabileceğine ilişkin inanç,
• çocukların uyum sürecinin gözetilmesi,
• eşlerden birinin sağlık ya da sosyal güvenlik bakımından diğerine bağlı olması,
• mal rejimi ve mirasçılık sonuçlarının henüz doğurulmak istenmemesi,
• tarafların bir süre uzaklaşarak durumu değerlendirmek istemesi.

Buna karşılık ayrılık, ilerideki bir boşanma davasında kusur değerlendirmesini de etkileyebilir. Ayrılık süresi içindeki davranışlar yeni kusur oluşturabilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.

Yetkili mahkeme, TMK m. 168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Boşanma ve ayrılık davaları dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Ayrılık davası da boşanma davası gibi yazılı yargılama usulüne tabidir ve TMK m. 184'teki özel ispat kuralları uygulanır.

Eşlerin fiilen ayrı evlerde yaşaması, hukuki anlamda ayrılık kararı değildir. Fiilî ayrılıkta:

• birlikte yaşama yükümlülüğü hukuken devam eder,
• evi terk eden eş, haklı sebebi yoksa kusurlu sayılabilir,
• mal rejimi kendiliğinden değişmez,
• velayet ve nafaka konusunda bağlayıcı bir düzenleme bulunmaz.

Buna karşılık mahkeme kararına dayanan ayrılıkta birlikte yaşama yükümlülüğü askıya alınır ve ayrı yaşamak kusur oluşturmaz. Bu nedenle ayrı yaşamak zorunda kalan eşin, durumu hukuki güvenceye kavuşturması için ayrılık davası açması yerinde olabilir.

• Yalnız ayrılık talep edip boşanma yönünden kademeli talep kurmamak,
• ayrılık davasında da boşanma sebebinin ispatı gerektiğini göz ardı etmek,
• ayrılık kararıyla yoksulluk nafakası istenebileceğini sanmak,
• ayrılık süresince sadakat yükümlülüğünün sona erdiğini düşünmek,
• ayrılık süresi dolduktan sonra kendiliğinden boşanma gerçekleşeceğini sanmak,
• mal ayrılığına geçilmesi talebini ileri sürmemek,
• çocuklar bakımından kişisel ilişki düzeninin ayrıntılı olarak istenmemesi,
• aile konutunun kullanımına ilişkin düzenleme talep edilmemesi.

Ayrılık kararı, Türk hukukunda az kullanılan ancak bazı dosyalarda boşanmaya göre çok daha uygun bir çözüm sunan bir kurumdur. Özellikle evliliğin kurtarılabileceğine ilişkin makul bir beklenti varsa, ya da boşanmanın mirasçılık ve sosyal güvenlik gibi sonuçları henüz istenmiyorsa değerlendirilmelidir.

Buna karşılık ayrılığın sonuçlarının iyi bilinmemesi, tarafların beklentileriyle karar arasında uyumsuzluk doğurabilir. Somut durumunuzda boşanma ile ayrılıktan hangisinin daha uygun olduğunun değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.