Fotokopi Belge Üzerinde İmza İncelemesi Yapılabilir mi?

Belge aslında imzanın kalem hareketi, başlangıç ve bitiş noktaları, baskı değişimi, çizgi kesişmeleri ve mürekkep özellikleri incelenebilir. Fotokopi veya dijital görüntü bu ayrıntıların bir kısmını kaybeder; büyütme, sıkıştırma, kontrast ve yeniden baskı işlemleri imzanın görünümünü değiştirebilir.

Ayrıca fotokopi üzerine başka bir imza veya metin eklenmesi teknik olarak mümkündür. Belgenin aslı görülmeden imzanın belgeyle aynı anda oluşturulup oluşturulmadığı konusunda güvenilir sonuca ulaşmak zorlaşır.

Adi senetteki yazı veya imza inkâr edildiğinde mahkeme HMK m. 211’deki usulü izler. Önce tarafın açıklamaları alınır, gerekli görülürse huzurda yazı ve imza örnekleri alınır; ardından uzman incelemesine başvurulur.

Mahkeme, incelemeye esas karşılaştırma belgelerini belirlerken imza tarihine yakın, aidiyeti tartışmasız ve mümkünse resmi makamlar önünde atılmış imzaları tercih etmelidir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 22.03.2017 tarihli, 2016/7240 E., 2017/2345 K. sayılı kararında, fotokopi bono örnekleri üzerinden yapılan imza incelemesinin hükme esas alınamayacağı belirtilmiştir. Mahkemenin senet asıllarının nerede olduğunu araştırması, asılları getirterek inceleme yaptırması ve asıl ibraz edilmezse ispat yükünü gözeterek karar vermesi gerektiği kabul edilmiştir.

Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 2016/18577 E., 2019/2406 K. sayılı kararında da yalnızca uyuşmazlık konusu belgenin değil, mukayese imzalarını taşıyan belgelerin de asılları üzerinden inceleme yapılması gerektiği vurgulanmıştır.

Hukuk Genel Kurulunun 2019/128 E., 2021/1131 K. sayılı kararında, imza tarihinden önce veya yakın tarihlerde düzenlenmiş mukayeseye elverişli belge asıllarının temin edilmesi gerektiği yönündeki yerleşik ilke sürdürülmüştür.

Belge aslının bütün araştırmalara rağmen bulunamadığı bazı istisnai durumlarda, uzman kuruluş mevcut görüntü kalitesi ölçüsünde sınırlı bir değerlendirme yapabilir. Ancak bu raporun kesin kanaat verdiği varsayılamaz ve tek başına hükme esas alınması doğru değildir.

Hukuk Genel Kurulunun 2017/1300 E., 2021/922 K. sayılı kararında; belge aslının bulunamadığının açıkça belirtilmesi, fotokopinin asıldan çekildiğinin kabul edilmesi ve inceleme sonucunun diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi koşulları üzerinde durulmuştur. Bu yaklaşım genel kuralı ortadan kaldırmaz; yalnızca delilin bütünüyle kaybolduğu istisnai dosyalarda sınırlı incelemeye imkân tanır.

Karşılaştırma için kullanılacak imzaların aidiyeti tartışmasız olmalıdır. Noter, banka, tapu, nüfus, seçim, pasaport, resmi başvuru veya önceki dava dosyalarındaki imza asılları getirilebilir. İmza tarihine yakın örnekler, kişinin imza alışkanlığındaki zaman içindeki değişimi azaltır.

Tarafın inceleme amacıyla huzurda attığı imzalar tek başına yeterli görülmemelidir. Kişi, uyuşmazlık nedeniyle imza biçimini bilinçli veya bilinçsiz değiştirebilir. Huzur imzaları, önceden mevcut samimi imzalarla birlikte değerlendirilmelidir.

Belgeye dayanarak hak iddia eden taraf, kural olarak belgenin aslını mahkemeye sunmakla yükümlüdür. Aslın karşı tarafta, bankada, noterde, icra dosyasında veya başka bir kurumda olduğu ileri sürülüyorsa HMK’nın belge ibrazı hükümleri işletilebilir.

Belge aslının haklı bir neden olmadan ibraz edilmemesi, ispat yükü ve belgeye dayanmanın sonuçları bakımından ibraz etmeyen taraf aleyhine değerlendirilebilir. Ancak sonuç, davanın türüne ve imza inkârının niteliğine göre belirlenir.

Kambiyo senedinde imzanın borçluya ait olmadığı savunması, takibin ve alacağın temelini etkiler. Senet aslının icra kasasında veya takip dosyasında bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Fotokopi senet üzerinden alınan raporla borçluluk hakkında kesin hüküm kurulması ciddi usul hatasıdır.

İcra hukuk mahkemesindeki imza itirazı ile genel mahkemede açılan menfi tespit davasının süre, ispat ve sonuçları farklıdır. Hangi yolun kullanılacağı takip türü ve tebligat tarihine göre belirlenmelidir.

Belgede sahtecilik suçlarında belgenin hukuki sonuç doğurmaya elverişli olması ve aldatma kabiliyetinin incelenmesi gerekir. Belge aslı ele geçirilememişse fotokopi üzerinden iğfal kabiliyeti ve fiziksel müdahale çoğu zaman belirlenemez.

Bu nedenle ceza yargılamasında da asıl belgenin araştırılması esastır. Fotokopi tek başına mahkûmiyet için yeterli kabul edilmemeli; diğer delillerle birlikte ve şüpheden sanık yararlanır ilkesi gözetilerek değerlendirilmelidir.

Raporda şu hususlar kontrol edilmelidir:

• uyuşmazlık konusu belgenin asıl mı fotokopi mi olduğu,
• mukayese belgelerinin asıllarının incelenip incelenmediği,
• örneklerin tarihleri ve aidiyetleri,
• kullanılan cihaz ve yöntem,
• benzerlik ve farklılıkların somut açıklaması,
• kesin kanaatin bilimsel dayanağı.

Yalnızca “imza eli ürünüdür” veya “değildir” sonucunu içeren, yöntem ve karşılaştırma bulgularını göstermeyen rapor denetime elverişli değildir.

Fotokopiyi belge aslı gibi incelemeye göndermek, mukayese imzalarının da fotokopisini kullanmak, tarih bakımından çok uzak örnekleri seçmek, huzur imzalarına aşırı ağırlık vermek ve belge aslının nerede olduğunu araştırmadan hüküm kurmak başlıca hatalardır.

İmza incelemesinde “rapor alınmış olması” yeterli değildir. İncelemenin doğru materyal, uygun mukayese örnekleri ve bilimsel yöntemle yapılması gerekir. Belge aslının yokluğu, ispat yükü ve diğer delillerle birlikte dosyanın sonucunu değiştirebilir.

Fotokopi üzerinden alınan yetersiz bir imza raporu, borçluluk veya sahtecilik hakkında hatalı sonuca yol açabilir. Belge aslının temini, mukayese imzalarının seçimi ve bilirkişi raporuna itirazın hazırlanması için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay hakkında hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat kontrol tarihi: 31.07.2026.