İsticvap Nedir ve Nasıl Yapılır?

Mahkeme, kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine isticvaba karar verebilir. Tarafın talepte bulunması hâkimi bağlamaz. İsticvap, davanın çözümüne etkili, belirli ve tarafın bilgisi dâhilindeki vakıalarla sınırlı olmalıdır.

Hukuki yorumlar, soyut değerlendirmeler veya yalnızca üçüncü kişinin bilebileceği olaylar isticvap konusu yapılamaz. Talepte, sorulması istenen vakıalar açıkça gösterilmelidir.

HMK m. 173’e göre isticvabına karar verilen kişi bizzat isticvap olunur. Vekil, müvekkili yerine cevap veremez. Tüzel kişilerde ise tüzel kişiyi temsil yetkisine sahip gerçek kişi dinlenir.

Mahkeme, isticvaba başlamadan önce tarafa gerçeği söylemesi gerektiğini hatırlatır. İsticvap sırasında karşı taraf ve taraf vekilleri hazır bulunabilir. Dinlenen kişi, hâkimin izni olmadıkça yazılı not kullanamaz.

İsticvap davetiyesi bizzat tarafa gönderilir. Davetiyede isticvap konusu vakıalar gösterilmeli; geçerli bir mazeret olmadan gelmediği veya gelip sorulara cevap vermediği takdirde bu vakıaları ikrar etmiş sayılacağı açıkça ihtar edilmelidir.

Bu ihtar yoksa, tarafın gelmemesi üzerine doğrudan ikrar sonucu çıkarılması hukuka aykırı olur. Tebligatın usulüne uygun yapıldığı ve davetiyenin gerekli açıklamaları içerdiği dosyadan denetlenebilmelidir.

Usulüne uygun çağrılan taraf, geçerli bir mazeret göstermeden gelmez veya gelip sorulara cevap vermezse isticvap konusu vakıaları ikrar etmiş sayılabilir. Bu sonuç, yalnızca davetiyede açıkça belirtilen vakıalar bakımından doğar.

Susma veya kaçamak cevap her zaman otomatik ikrar değildir. Mahkeme, sorunun açık olup olmadığını, tarafın cevap verebilme imkânını ve ileri sürdüğü mazereti değerlendirmelidir.

Kural, davaya bakan mahkemede bizzat isticvaptır. Taraf mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bizzat gelemiyorsa, güncel e-Duruşma düzeni çerçevesinde öncelikle ses ve görüntü nakli yoluyla isticvap gündeme gelir. Teknik imkân bulunmaması hâlinde istinabe değerlendirilebilir.

Hastalık, engellilik veya benzeri ciddi sebeplerle mahkemeye gelemeyen kişi bulunduğu yerde dinlenebilir. Bu işlemlerde kimlik tespiti, yönlendirmeden uzak ortam ve tutanak güvencesi korunmalıdır.

Sorulan sorular ve verilen cevaplar tutanağa yazılır. Tutanak tarafın huzurunda okunur ve imzalatılır. Taraf haklı neden olmaksızın imzadan kaçınırsa bu durum hâkim tarafından tutanağa geçirilir.

Tutanağın eksik, özetleyici veya tarafın sözünü değiştirecek biçimde tutulması hâlinde derhâl düzeltilmesi istenmelidir. Çünkü yargılama işlemleri ve beyanlar bakımından tutanak temel ispat aracıdır.

Hayır. Hâkimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında tarafı dinlemesi ile isticvap farklıdır. İsticvapta bizzat davet, konu vakıaların gösterilmesi ve gelmemenin ikrar sonucu doğuracağı ihtarı gibi özel şekil şartları vardır.

Benzer şekilde isticvap, tanık beyanı veya yemin delili değildir. Tarafın açıklamaları dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilir; usulüne uygun ikrar hâli varsa hâkimi bağlayan sonuç doğabilir.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2021/2612 E., 2022/2058 K. sayılı kararında, isticvap olunacak kişinin bizzat dinlenmesi, il dışında bulunması hâlinde ses ve görüntü nakli veya istinabe imkânı ve işlem sonunda tutanak düzenlenmesi vurgulanmıştır. Kararda ayrıca dosyadaki bir faks sureti hakkında tarafın isticvabı yapılmadan karar verilmesi eksik inceleme sayılmıştır.

Karar, isticvabın her belge ihtilafında zorunlu olduğu anlamına gelmez. Belgenin niteliği, ispat yükü ve diğer deliller somut olayda değerlendirilir.

İsticvap, tek başına tarafın aleyhine delil yaratmak amacıyla kullanılmamalıdır. Sorular yönlendirici olmamalı; cevaplar bütünlüğü içinde kayda geçirilmelidir. Tarafın ikrarı bölünemezlik, geri alma ve maddi hata kuralları bakımından ayrıca incelenir.

Vekilin önceki beyanları, dilekçeler, sözleşmeler, yazışmalar ve teknik kayıtlarla çelişki varsa mahkeme bunları birlikte değerlendirir.

Sık hatalar; vekili taraf yerine dinlemek, davetiyeye konu vakıaları yazmamak, ikrar ihtarı koymamak, soyut hukuki sorular sormak, tutanağı tarafın gerçek cevabını yansıtmayacak biçimde özetlemek ve e-Duruşma imkânını değerlendirmeden doğrudan olumsuz sonuç çıkarmaktır.

İsticvap, şekil şartları ağır ve sonucu önemli bir usul işlemidir. Mahkemenin soruları kadar davetiyenin içeriği ve tutanağın doğruluğu da belirleyicidir. Tarafın mazeretinin veya uzaktan katılım imkânının göz ardı edilmesi hukuki dinlenilme hakkını zedeleyebilir.

İsticvap kararıyla karşılaşıldığında konu vakıaların, tebligatın ve olası ikrar sonucunun birlikte değerlendirilmesi gerekir. Somut dosyanızın güncel HMK ve yargı uygulaması çerçevesinde incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.