Hukuk Yargılamasında İsticvap Nedir?

HMK 169'a göre isticvap, davanın temelini oluşturan vakıalar ve bunlarla ilişkili hususlar hakkında yapılır. Hukuki yorum, soyut kanaat veya kişinin kendisi dışında kalan başkasının iradesi isticvap konusu yapılamaz.

Taraf yalnız kendi aleyhine sonuç doğurabilecek vakıalar hakkında isticvap edilir. Bir tarafın kendi lehine olan iddiasını isticvap yoluyla ispatlaması mümkün değildir. Kendi lehine açıklama için taraf dinlenmesi, deliller ve diğer usul kurumları kullanılır.

Hâkim davayı aydınlatma ödevi kapsamında taraflara soru sorabilir, ön incelemede açıklama alabilir veya tahkikatta tarafları dinleyebilir. Bunların her biri teknik anlamda isticvap değildir.

İsticvapta kanundaki özel davet, bizzat hazır bulunma ve ikrar ihtarı uygulanır. Bu usul izlenmeden alınan sıradan taraf açıklamasına gelmeme nedeniyle ikrar sonucu bağlanamaz.

Davanın tarafları isticvap edilir. Vekil, müvekkili yerine isticvap olunamaz. Tüzel kişiler adına temsil yetkisine sahip kişi sorgulanır. Ergin olmayan veya kısıtlı taraf bakımından kanuni temsil, işlemin niteliği ve kişinin fiil ehliyeti dikkate alınır.

Taraf avukatla temsil edilse bile isticvap davetiyesi bizzat tarafa gönderilir. Vekilin duruşmada bulunması, tarafın bizzat cevap verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Davetiyede:

• Hazır bulunulacak gün ve saat,
• İsticvap konusu somut vakıalar,
• Geçerli özür olmadan gelinmez veya sorular cevaplanmazsa bu vakıaların ikrar edilmiş sayılacağı ihtarı

yer almalıdır.

Konusu gösterilmeyen veya ikrar ihtarı içermeyen çağrı, ağır sonucun uygulanması için yeterli değildir. Tebligatın da usulüne uygun yapılması gerekir.

Usulüne uygun davet edilen taraf geçerli özür bildirmeden gelmez ya da gelip soruları cevapsız bırakırsa mahkeme isticvap konusu vakıaları ikrar edilmiş sayabilir. Sonuç yalnız davetiyede açıkça gösterilen vakıalarla sınırlıdır.

Tarafın "bilmiyorum" cevabı her durumda kaçınma sayılmaz. Vakıanın niteliği, cevabın samimiyeti ve tarafın bilgi alanında olup olmadığı değerlendirilir.

Öğreti ve Yargıtay uygulamasında isticvap başlı başına klasik bir delil olarak görülmez. İkrar elde edilmesini ve uyuşmazlığın aydınlatılmasını sağlayan usul işlemidir. İsticvap sırasında verilen ikrar, kesin delil niteliği taşıyabilir; ancak ikrarın bölünüp bölünemeyeceği ve geri alınıp alınamayacağı genel hükümler çerçevesinde incelenir.

Taraf ikrarının hâkimi bağlamadığı ve re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu davalarda teknik isticvap hükümlerinin uygulanması sınırlıdır. Bu davalarda mahkeme tarafları dinleyebilir, fakat gelmeme veya cevap vermeme sonucunda uyuşmazlığın temel vakıasını otomatik olarak kabul edemez.

Bir belgenin altındaki imzanın tarafa ait olup olmadığı isticvap konusu yapılabilir. Ancak imza inkârına ilişkin HMK'nın özel hükümleri, belge aslı, karşılaştırma yazıları ve bilirkişi incelemesi de gözetilmelidir. İsticvap, gerekli teknik incelemenin yerine her durumda geçmez.

Yargıtay, isticvap davetiyesinin bizzat tarafa usulüne uygun tebliğini, vakıaların açık gösterilmesini ve gelmemenin sonucunun ihtar edilmesini arar. Bu şartlar sağlanmışsa gelmeyen tarafın ilgili vakıayı ikrar etmiş sayılması mümkün görülmektedir.

• Vekili isticvap etmek.
• Davetiyede vakıaları tek tek göstermemek.
• İkrar ihtarı bulunmadan gelmeme sonucunu uygulamak.
• Tarafın kendi lehine vakıayı ispatı için isticvap istemek.
• Taraf dinlenmesiyle isticvabı karıştırmak.
• Re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu davada ikrar sonucunu otomatik uygulamak.

İsticvap, doğru kullanıldığında uyuşmazlığın düğüm noktasındaki vakıayı açıklığa kavuşturabilir. Ancak usulüne uygun davetiye olmadan ikrar sonucu doğurulamaz ve isticvap delil eksikliğini gidermek için sınırsız bir araç değildir.

İsticvap talebinin hangi vakıaya yöneltileceği ve çağrıya verilecek cevabın hukuki sonucu dosya özelinde hazırlanmalıdır. Günser + Partners, hukuk yargılamasında isticvap ve ispat stratejileri konusunda Türkiye genelinde hukuki destek sunmaktadır.