Kısmen Islah Nedir ve Nasıl Yapılır?

HMK 181'e göre kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Bu süre içinde işlem yapılmazsa ıslah hiç yapılmamış sayılır ve davaya önceki şekliyle devam edilir.

Bu bir haftalık süre her ıslah işleminde otomatik olarak verilmez. Taraf, ıslah dilekçesinde hangi işlemi ne şekilde düzelttiğini açıkça göstermişse usul işlemi aynı anda tamamlanmıştır. Süre, yalnızca ıslah iradesi açıklanıp düzeltilecek işlem henüz yapılmamışsa gündeme gelir.

Tam ıslah, davanın başından itibaren yapılan usul işlemlerini daha geniş ölçüde etkiler. Kısmi ıslahta ise yalnız belirtilen işlem düzeltilir; davanın diğer bölümleri ve geçerli usul işlemleri korunur. Bu nedenle "davamı ıslah ediyorum" şeklindeki belirsiz bir ifade yeterli değildir. Islahın kapsamı ve sonucu açıkça yazılmalıdır.

Kısmi davada talep edilen miktarın artırılması kısmen ıslahın en yaygın örneğidir. Artırılan miktar için tamamlanması gereken nispi harç yatırılmalıdır. Harç yatırılmadan yalnız rakam bildirilmesi, talep artırımının usulen tamamlandığı anlamına gelmez.

Belirsiz alacak davasında HMK 107 uyarınca yapılan talep artırımının hukuki niteliği her zaman ıslah değildir. Alacak miktarı tahkikat sonucunda belirlenebilir hâle geldiğinde talebin artırılması ile kısmi davadaki ıslah birbirinden ayrılmalıdır. Yanlış nitelendirme, zamanaşımı ve faiz başlangıcı bakımından sonuç doğurabilir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 24.05.2019 tarihli kararıyla, dava dilekçesinde faiz talep edilmişse kısmi ıslahla artırılan miktar bakımından faiz isteminin ıslah dilekçesinde yeniden yazılmasının zorunlu olmadığı kabul edilmiştir. Bununla birlikte faiz türü, başlangıç tarihi ve temerrüt olgusu her uyuşmazlıkta ayrıca değerlendirilir. Dava tarihinden önce temerrüt yoksa artırılan bölüm yönünden faiz başlangıcının ıslah tarihi olabileceği hâller vardır.

Kural olarak ıslah, tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir. Sözlü yargılama ve hüküm aşamasına geçildikten sonra ıslah mümkün değildir. Bozma sonrası yargılamada yeniden tahkikat işlemleri yapılıyorsa güncel HMK hükümleri ve bozmanın kapsamı ayrıca incelenmelidir.

Her taraf aynı davada yalnız bir kez ıslah yoluna başvurabilir. Bu nedenle ilk ıslahın kapsamı düşünülmeden dar tutulması, sonradan gerekli bir düzeltmenin yapılamamasına yol açabilir.

Islah, yeni bir dava değildir; ancak artırılan alacak bölümü bakımından zamanaşımının hangi tarihte kesildiği ayrıca değerlendirilir. Kısmi davada dava açılması, kural olarak yalnız dava edilen bölüm için zamanaşımını keser. Islahla artırılan kısım yönünden zamanaşımı itirazı gündeme gelebilir. Hak düşürücü sürelerde ise mahkeme süreyi kendiliğinden gözetir.

Islah, hiç ileri sürülmemiş vakıaların ve delillerin her durumda sınırsız biçimde dosyaya sokulmasını sağlayan bir yol değildir. Islah edilen işlemin kapsamı, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı, delil gösterme süreleri ve karşı tarafın hukuki dinlenilme hakkı birlikte değerlendirilir.

Karşı taraf, ıslah nedeniyle geçersiz hâle gelen işlemler için yaptığı giderlerin ödenmesini isteyebilir. Mahkeme gerekli gider ve teminat yatırılmadan ıslahın sonuçlarını uygulamayabilir.

• Islah edilen usul işlemini açıkça göstermemek.
• Bir haftalık süreyi yeni bir dava açma veya ek dilekçe süresi sanmak.
• Artırılan tutar için harcı tamamlamamak.
• Kısmi dava ile belirsiz alacak davasındaki talep artırımını karıştırmak.
• Zamanaşımı itirazının artırılan kısım bakımından doğuracağı sonucu gözden kaçırmak.
• İlk ıslah hakkını gereksiz veya eksik kullanmak.

Kısmen ıslah, usul hatalarını gidermek için etkili fakat tek kullanımlık bir imkândır. Dilekçenin kapsamı, harç, faiz, zamanaşımı ve tahkikatın hangi aşamada olduğu birlikte düşünülmeden yapılan ıslah, beklenen sonucu doğurmayabilir.

Talep artırımının ıslah mı, belirsiz alacak davasındaki artırım mı olduğu; sürenin geçip geçmediği ve artırılan kısım yönünden zamanaşımı riski dosya özelinde değerlendirilmelidir. Günser + Partners, hukuk yargılamasında usul işlemlerinin doğru kurulması ve hak kaybının önlenmesi amacıyla Türkiye genelinde hukuki destek sunmaktadır.