Ön Sorunun İleri Sürülmesi: HMK Madde 163
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Dava içinde önce çözülmesi gereken ön sorunun dilekçeyle veya duruşmada ileri sürülmesi, inceleme usulü ve ayrı dava sınırı açıklanır. Güncel usul kuralları.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 163
Ön sorunun ileri sürülmesi
(1) Yargılama sırasında, davaya ilişkin bir ön sorun ortaya çıkarsa, ilgili taraf, bunu dilekçe vermek suretiyle yahut duruşma sırasında sözlü olarak ileri sürebilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Davanın esasına geçmeden önce çözülmesi gereken usul veya maddi hukuk sorunu ortaya çıkabilir. HMK 163, bu sorunun ayrı dava açılmadan aynı yargılama içinde nasıl ileri sürüleceğini düzenler.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Ön sorun, görülmekte olan davanın karara bağlanabilmesi için önce çözülmesi gereken tali uyuşmazlıktır. Bekletici sorundan farklı olarak mahkeme ön sorunu kendisi karara bağlar; başka bir merciin kararını beklemez.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
Yargılama sırasında davaya ilişkin bir ön sorun ortaya çıkarsa ilgili taraf bunu dilekçe ile veya duruşmada sözlü olarak ileri sürebilir. İnceleme HMK 164’e göre yapılır; hâkim gerekli görürse karşı tarafa cevap ve delil sunması için süre verir, tarafları dinler ve kararını tefhim veya tebliğ eder.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Yetki itirazı, zamanaşımı def’i, vekâletnamenin geçerliliği, feragat beyanındaki irade sakatlığı veya ıslaha karşı zamanaşımı gibi meseleler somut duruma göre ön sorun olabilir. Her tali mesele ayrı dava konusu yapılamaz.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Duruşmada ileri sürülen ön sorun tutanağa açıkça geçirilmelidir. Dilekçede uyuşmazlığın asıl davayla bağlantısı, çözümün neden öncelikli olduğu ve deliller gösterilmelidir. Hâkim incelemeye değer bulmazsa bu değerlendirmeyi gerekçelendirmelidir.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Kanun genel bir süre koymaz; ancak ön sorun dayandığı itiraz veya def’inin kendi süresinde ileri sürülmelidir. Örneğin yetki itirazı cevap süresinde yapılır. Zamanaşımı def’inde savunmanın genişletilmesi yasağı ayrıca gözetilir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Vekâletname, feragat dilekçesi, tebligat mazbatası, soruşturma dosyası, sözleşme ve taraf beyanları ön sorunun niteliğine göre delil olabilir. Mahkeme, ön sorun çözülmeden esasa ilişkin delil değerlendirmesine geçmemelidir.
vii. Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin 03.02.2020 tarihli, 2019/3330 E., 2020/460 K. sayılı kararında feragat beyanının irade fesadıyla verildiği iddiasının aynı dava içinde ön sorun olarak incelenebileceği kabul edilmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 2016/6309 E., 2016/9737 K. sayılı kararında da asıl davadaki vekâletnamenin geçerliliğinin ayrı dava yerine ön sorun olarak ele alınması gerektiği belirtilmiştir.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Ön sorun kurumu, gereksiz dava çoğalmasını önler ve usul ekonomisine hizmet eder. Buna karşılık tarafların açıklama ve delil sunma hakkı korunmadan hızlı ara karar verilmesi hukuki dinlenilme hakkını zedeler.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Ön sorun başlığının altında talep sonucu açık yazılmalıdır: örneğin “feragat beyanının irade fesadı nedeniyle geçersizliğinin ön sorun olarak incelenmesi”. Yalnız olay anlatımı yapılıp mahkemeden hangi ara kararın istendiği belirsiz bırakılmamalıdır.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Ön sorunu bekletici sorunla karıştırmak
- Aynı dosyada çözülebilecek mesele için ayrı dava açmak
- Duruşmadaki itirazı tutanağa geçirtmemek
- Karşı tarafa cevap hakkı tanınmadan karar verilmesini istemek
- Dayanak def’inin kendi süresini kaçırmak
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 163, asıl davanın sağlıklı ilerlemesi için önce çözülmesi gereken meseleleri aynı dosyada tutar. Doğru nitelendirme, ayrı dava yükünü ve çelişkili karar riskini azaltır.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 162-165: https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6100.pdf
- Yargıtay 1. HD, 03.02.2020, 2019/3330 E., 2020/460 K.
- Yargıtay 11. HD, 2016/6309 E., 2016/9737 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-163-on-sorunun-ileri-surulmesi-2ae0d59c.pdf
Sık Sorulan Sorular
Dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak ileri sürülebilir.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yazılı Yargılama Usulü kısmında (m. 118-186) yer alır.
Yazılı Yargılama Usulü — İlgili Maddeler
- HMK 156HMK 156 Kapsamında Tutanağın İspat Gücü
- HMK 157Zabıt Kâtibi Bulundurulması Zorunluluğu: HMK 157
- HMK 158Mahkeme Tutanağı Örneği Verilmesi: HMK 158
- HMK 159Dosyaya Belge Konulması ve Başka Mercie Gönderilmesi: HMK 159
- HMK 161Mahkeme Dosyasının Taraflar ve İlgililerce İncelenmesi
- HMK 169Hukuk Yargılamasında İsticvap Nedir?
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 117İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülmesi ve İncelenmesiDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 19Yetki İtirazının Süresi, Şekli ve Sonuçları: HMK Madde 19Birlikte anılıyor · “İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülm…”
- HMK 116HMK Madde 116: İlk İtirazların KonusuBirlikte anılıyor · “İlk İtirazların Cevap Dilekçesinde İleri Sürülm…”
- HMK 13HMK Madde 13 Kapsamında Karşı Davada YetkiOrtak hüküm · HMK m. 117
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiOrtak hüküm · HMK m. 117
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiÜçüncü derece · HMK m. 117 ve HMK m. 129 üzerinden
- HMK 411HMK Madde 411: Tahkimde Mahkemenin Yardımının SınırlarıÜçüncü derece · HMK m. 117 ve HMK m. 410 üzerinden
- HMK 416HMK Madde 416 Kapsamında Hakemlerin SeçimiÜçüncü derece · HMK m. 117 ve HMK m. 410 üzerinden
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
Hukuk Sözlüğünde
Bu yazının dayandığı maddelere dayanan terimlerin sade açıklamaları.