HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak Hükümler

HMK m. 175'e göre tanıklığa ilişkin 249, 250 ve 259 ilâ 263. madde hükümleri, niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır.

Bu atıf, isticvap olunan tarafın tanık hâline geldiği anlamına gelmez. Taraf, uyuşmazlığın süjesidir; tanık ise kural olarak üçüncü kişidir. Kanun yalnızca belirli koruma ve dinleme hükümlerini uygun düştüğü ölçüde taraf isticvabına taşımıştır.

İsticvap, tarafın kendi aleyhine sonuç doğurabilecek vakıalar hakkında açıklama yapmasının istenmesidir. Hâkim isticvaba kendiliğinden karar verebileceği gibi taraflardan birinin talebi üzerine de karar verebilir. İsticvap, soyut hukuki değerlendirmeler için değil, somut vakıalar için kullanılır.

Örneğin bir sözleşmenin imzalanıp imzalanmadığı, belirli bir ödemenin alınıp alınmadığı, teslimin hangi tarihte gerçekleştiği veya tarafın belirli bir görüşmeye katılıp katılmadığı isticvap konusu yapılabilir.

HMK m. 175'in atıf yaptığı hükümler üç ana grupta toplanabilir:

• Sır nedeniyle veya kişinin kendisi ve yakınları bakımından ciddi zarar tehlikesi doğması nedeniyle açıklamadan çekinmeye ilişkin kurallar,
• Dinlenecek kişinin mahkeme huzurunda ve usulüne uygun biçimde dinlenmesine ilişkin esaslar,
• Soruların yöneltilmesi, açıklamaların alınması ve gerektiğinde tercüman veya uzman yardımından yararlanılmasına ilişkin güvenceler.

Bu hükümler aynen değil, kıyasen uygulanır. Hâkim her bir kuralın taraf isticvabının niteliğiyle bağdaşıp bağdaşmadığını değerlendirmelidir.

Tanık, gördüğü veya işittiği vakıalar hakkında bilgi verir. İsticvap olunan taraf ise kendi tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin açıklama yapar. Tanık beyanı bir delildir; isticvap sırasında yapılan açık ve kesin kabul ise şartları varsa ikrar niteliği taşıyabilir.

Bu nedenle taraf vekilinin, isticvap sorularının kapsamını ve muhtemel sonuçlarını önceden değerlendirmesi gerekir. Gelişigüzel veya hukuki sonucu anlaşılmadan verilen cevaplar, dosyanın ispat dengesini değiştirebilir.

İsticvap için çağrılan tarafa, gelmemesinin veya sorulara cevap vermemesinin sonuçları usulüne uygun biçimde bildirilmelidir. Geçerli bir mazeret olmaksızın gelmeyen veya cevap vermekten kaçınan taraf bakımından, isticvap konusu vakıaların ikrar edilmiş sayılması gündeme gelebilir. Bu ağır sonuç nedeniyle davetiyenin içeriği ve tebliği önemlidir.

Mahkeme, isticvap edilmek istenen hususları belirsiz bırakamaz. Hangi vakıalar hakkında tarafın dinleneceği açıkça belirlenmelidir.

İsticvabın temel özelliği tarafın bizzat dinlenmesidir. Vekilin açıklaması, tarafın kişisel bilgisini konu alan isticvabın yerini kural olarak tutmaz. Bununla birlikte vekil, soruların uyuşmazlıkla ilgisi, usule uygunluğu ve hukuki sınırları konusunda itiraz ve açıklama yapabilir.

İsticvap sırasında sorulan sorular ile verilen cevapların duruşma tutanağına açık, eksiksiz ve anlamı değiştirmeyecek şekilde geçirilmesi gerekir. Özellikle ikrar tartışması doğurabilecek ifadelerde, tutanağın duruşma bitmeden kontrol edilmesi önem taşır.

Belirsiz, şartlı veya bağlamından koparılan bir açıklama her zaman ikrar sayılmaz. İkrarın konusu, kapsamı ve iradenin açıklığı ayrıca değerlendirilir.

Yargı uygulamasında isticvap, tarafın ikrarını elde etmek için sınırsız bir sorgu yöntemi olarak görülmez. İsticvap konusu vakıaların uyuşmazlıkla ilgili, belirli ve tarafın kişisel bilgisi dâhilinde olması aranır. Delil toplama yükünün tamamen karşı tarafa aktarılması amacıyla genel ve belirsiz sorular yöneltilmesi usule uygun değildir.

Tarafın tanık gibi değerlendirileceğini sanmak, vekilin cevabının her durumda yeterli olduğunu düşünmek, isticvap konusunu soyut bırakmak ve davetiyede yaptırım ihtarını eksik göstermek en sık yapılan hatalardır. Ayrıca tutanağa geçirilen cevapların kontrol edilmemesi, sonradan düzeltilmesi güç ispat sorunları yaratabilir.

HMK m. 175, taraf isticvabında hem gerçeğin ortaya çıkarılmasını hem de kişinin sır, zarar tehlikesi ve adil dinlenme bakımından korunmasını amaçlar. Hükmün doğru uygulanması, atıf yapılan tanıklık kurallarının otomatik değil, isticvabın niteliğine uygun biçimde değerlendirilmesine bağlıdır.

İsticvap kararı, dosyanın ispat yapısını doğrudan etkileyebilir. Soruların kapsamı, davetiyenin usulü, cevapların tutanağa geçirilmesi ve ikrar sonuçları somut dosyaya göre değerlendirilmelidir. Profesyonel hukuki destek için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 169-175 ve m. 249, 250, 259-263.
• Kaynak PDF'deki madde metni ve gerekçe, 31.07.2026 itibarıyla güncel mevzuatla karşılaştırılmıştır.