HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak Hükümler
· ≈4 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
HMK 175 uyarınca isticvapta tanıklığa ilişkin hangi hükümlerin kıyasen uygulanacağı, tarafın yükümlülükleri ve usul sonuçları açıklanmıştır.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 175
Kıyasen uygulanacak hükümler
(1) Tanıklığa ilişkin 249, 250, 259 ilâ 263 üncü madde hükümleri niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İsticvap, taraflardan birinin uyuşmazlığın temelini oluşturan belirli vakıalar hakkında hâkim tarafından bizzat dinlenmesidir. HMK m. 175, tanıklığa ilişkin bazı güvencelerin ve dinleme kurallarının, isticvabın niteliğine aykırı düşmediği ölçüde taraf isticvabında da uygulanmasını sağlar.
i. HMK Madde 175'in Güncel Metni
HMK m. 175'e göre tanıklığa ilişkin 249, 250 ve 259 ilâ 263. madde hükümleri, niteliğine aykırı düşmediği sürece isticvapta da uygulanır.
Bu atıf, isticvap olunan tarafın tanık hâline geldiği anlamına gelmez. Taraf, uyuşmazlığın süjesidir; tanık ise kural olarak üçüncü kişidir. Kanun yalnızca belirli koruma ve dinleme hükümlerini uygun düştüğü ölçüde taraf isticvabına taşımıştır.
ii. İsticvap Nedir?
İsticvap, tarafın kendi aleyhine sonuç doğurabilecek vakıalar hakkında açıklama yapmasının istenmesidir. Hâkim isticvaba kendiliğinden karar verebileceği gibi taraflardan birinin talebi üzerine de karar verebilir. İsticvap, soyut hukuki değerlendirmeler için değil, somut vakıalar için kullanılır.
Örneğin bir sözleşmenin imzalanıp imzalanmadığı, belirli bir ödemenin alınıp alınmadığı, teslimin hangi tarihte gerçekleştiği veya tarafın belirli bir görüşmeye katılıp katılmadığı isticvap konusu yapılabilir.
iii. Hangi Tanıklık Hükümleri Uygulanır?
HMK m. 175'in atıf yaptığı hükümler üç ana grupta toplanabilir:
- Sır nedeniyle veya kişinin kendisi ve yakınları bakımından ciddi zarar tehlikesi doğması nedeniyle açıklamadan çekinmeye ilişkin kurallar,
- Dinlenecek kişinin mahkeme huzurunda ve usulüne uygun biçimde dinlenmesine ilişkin esaslar,
- Soruların yöneltilmesi, açıklamaların alınması ve gerektiğinde tercüman veya uzman yardımından yararlanılmasına ilişkin güvenceler.
Bu hükümler aynen değil, kıyasen uygulanır. Hâkim her bir kuralın taraf isticvabının niteliğiyle bağdaşıp bağdaşmadığını değerlendirmelidir.
iv. İsticvap ile Tanık Dinlenmesi Arasındaki Fark
Tanık, gördüğü veya işittiği vakıalar hakkında bilgi verir. İsticvap olunan taraf ise kendi tarafı olduğu uyuşmazlığa ilişkin açıklama yapar. Tanık beyanı bir delildir; isticvap sırasında yapılan açık ve kesin kabul ise şartları varsa ikrar niteliği taşıyabilir.
Bu nedenle taraf vekilinin, isticvap sorularının kapsamını ve muhtemel sonuçlarını önceden değerlendirmesi gerekir. Gelişigüzel veya hukuki sonucu anlaşılmadan verilen cevaplar, dosyanın ispat dengesini değiştirebilir.
v. Taraf İsticvaba Gelmezse Ne Olur?
İsticvap için çağrılan tarafa, gelmemesinin veya sorulara cevap vermemesinin sonuçları usulüne uygun biçimde bildirilmelidir. Geçerli bir mazeret olmaksızın gelmeyen veya cevap vermekten kaçınan taraf bakımından, isticvap konusu vakıaların ikrar edilmiş sayılması gündeme gelebilir. Bu ağır sonuç nedeniyle davetiyenin içeriği ve tebliği önemlidir.
Mahkeme, isticvap edilmek istenen hususları belirsiz bırakamaz. Hangi vakıalar hakkında tarafın dinleneceği açıkça belirlenmelidir.
vi. Avukat İsticvap Yerine Cevap Verebilir mi?
İsticvabın temel özelliği tarafın bizzat dinlenmesidir. Vekilin açıklaması, tarafın kişisel bilgisini konu alan isticvabın yerini kural olarak tutmaz. Bununla birlikte vekil, soruların uyuşmazlıkla ilgisi, usule uygunluğu ve hukuki sınırları konusunda itiraz ve açıklama yapabilir.
vii. İspat ve Tutanak Sorunu
İsticvap sırasında sorulan sorular ile verilen cevapların duruşma tutanağına açık, eksiksiz ve anlamı değiştirmeyecek şekilde geçirilmesi gerekir. Özellikle ikrar tartışması doğurabilecek ifadelerde, tutanağın duruşma bitmeden kontrol edilmesi önem taşır.
Belirsiz, şartlı veya bağlamından koparılan bir açıklama her zaman ikrar sayılmaz. İkrarın konusu, kapsamı ve iradenin açıklığı ayrıca değerlendirilir.
viii. Yargı Uygulamasında Yaklaşım
Yargı uygulamasında isticvap, tarafın ikrarını elde etmek için sınırsız bir sorgu yöntemi olarak görülmez. İsticvap konusu vakıaların uyuşmazlıkla ilgili, belirli ve tarafın kişisel bilgisi dâhilinde olması aranır. Delil toplama yükünün tamamen karşı tarafa aktarılması amacıyla genel ve belirsiz sorular yöneltilmesi usule uygun değildir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
Tarafın tanık gibi değerlendirileceğini sanmak, vekilin cevabının her durumda yeterli olduğunu düşünmek, isticvap konusunu soyut bırakmak ve davetiyede yaptırım ihtarını eksik göstermek en sık yapılan hatalardır. Ayrıca tutanağa geçirilen cevapların kontrol edilmemesi, sonradan düzeltilmesi güç ispat sorunları yaratabilir.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK m. 175, taraf isticvabında hem gerçeğin ortaya çıkarılmasını hem de kişinin sır, zarar tehlikesi ve adil dinlenme bakımından korunmasını amaçlar. Hükmün doğru uygulanması, atıf yapılan tanıklık kurallarının otomatik değil, isticvabın niteliğine uygun biçimde değerlendirilmesine bağlıdır.
xi. Günser + Partners ile İletişim
İsticvap kararı, dosyanın ispat yapısını doğrudan etkileyebilir. Soruların kapsamı, davetiyenin usulü, cevapların tutanağa geçirilmesi ve ikrar sonuçları somut dosyaya göre değerlendirilmelidir. Profesyonel hukuki destek için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olay bakımından sonuç garantisi içermez.
xii. Kaynak ve Güncellik Notu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 169-175 ve m. 249, 250, 259-263.
- Kaynak PDF'deki madde metni ve gerekçe, 31.07.2026 itibarıyla güncel mevzuatla karşılaştırılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
İsticvap tek başına klasik anlamda bağımsız bir delil türü değildir; taraf açıklaması elde etmeye yarayan usul işlemidir. Verilen cevaplar, özellikle ikrar bakımından delil değerlendirmesini etkileyebilir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yazılı Yargılama Usulü kısmında (m. 118-186) yer alır.
Yazılı Yargılama Usulü — İlgili Maddeler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 260HMK Madde 260: Tanığın BilgilendirilmesiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 261Hukuk Davasında Tanık Nasıl Dinlenir?Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 262HMK Madde 262: Tanığa Karşı Yasak DavranışlarDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 263HMK Madde 263: Tercüman ve Bilirkişi Yardımıyla Tanık DinlenmesiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 247HMK Madde 247: Tanıklıktan Çekinme HakkıOrtak hüküm · HMK m. 249 ve 1 hüküm daha
- HMK 248HMK Madde 248 Kapsamında Kişisel Nedenlerle Tanıklıktan ÇekinmeOrtak hüküm · HMK m. 249 ve 1 hüküm daha
- HMK 251HMK Madde 251: Tanıklıktan Çekinme Hakkının İstisnalarıOrtak hüküm · HMK m. 249 ve 1 hüküm daha
- HMK 252Tanıklıktan Çekinme Sebeplerinin Bildirilmesi ve İncelenmesiOrtak hüküm · HMK m. 249 ve 1 hüküm daha
- HMK 37HMK Madde 37: Hâkimin Bizzat Çekilmemesi HâliÜçüncü derece · HMK m. 263 ve AY m. 36 üzerinden
- HMK 45HMK Madde 45 Kapsamında Zabıt Kâtibinin Yasaklılığı ve ReddiÜçüncü derece · HMK m. 174 ve HMK m. 154 üzerinden
- HMK 71HMK Madde 71: Davanın Bizzat veya Vekil Aracılığıyla TakibiÜçüncü derece · HMK m. 262 ve HMK m. 79 üzerinden