HMK Madde 172: Bizzat İsticvap Olunma
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
İsticvapta bizzat hazır bulunma, ses ve görüntü nakli, istinabe, hastalık ve engellilik hâlleri ile usulsüz isticvabın sonuçları. Güncel uygulama.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 172
Bizzat isticvap olunma
(1) İsticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gereklidir. Ancak, isticvap olunacak kişi, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yolu ile isticvap olunması mümkün değil ise istinabe yolu ile isticvap olunur.
(2) İsticvap olunacak kimse hastalık, engellilik veya benzeri sebeplerle mahkemeye bizzat gelemeyecek durumda ise bulunduğu yerde isticvap olunur.1
- 1.25/4/2013 tarihli ve 6462 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “sakatlık” ibaresi “engellilik” şeklinde değiştirilmiştir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
İsticvap, tarafın davanın temelini oluşturan vakıalar hakkında bizzat dinlenmesidir. HMK madde 172, isticvap edilecek kişinin kural olarak şahsen katılmasını; belirli şartlarda ses ve görüntü nakli, istinabe veya bulunduğu yerde dinlenmesini düzenler.
i. Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
İsticvap tanık dinlenmesi değildir. Tarafın kendi bilgisi dâhilindeki vakıalara ilişkin açıklamasını ve gerektiğinde ikrar sonucunu hedefler. Bu nedenle vekilin beyanı, isticvap edilecek tarafın bizzat dinlenmesinin yerine geçmez.
ii. HMK Madde 172 Hükmü
“İsticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gereklidir. Ancak, isticvap olunacak kişi, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yolu ile isticvap olunması mümkün değil ise istinabe yolu ile isticvap olunur.” Hastalık, engellilik veya benzeri sebeplerle gelemeyen kişi bulunduğu yerde isticvap edilir.
Teknik imkân varsa il dışında yaşayan kişi aynı anda ses ve görüntü nakliyle dinlenebilir. İstinabe, bu imkânın bulunmadığı hâlde devreye girer. Mahkemenin bulunduğu il içinde yaşamak, kural olarak bizzat gelme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; ciddi sağlık veya engellilik hâlleri ayrıca değerlendirilir.
iii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 169 isticvabın konusunu, madde 171 davetiyeyi, madde 173 isticvap sırasında sorulacak soruları ve sonuçlarını, madde 174 tutanağı, madde 175 ise kıyasen uygulanacak hükümleri düzenler.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2016/9310 E. ve 2017/2814 K. sayılı kararında, adi belge altındaki imza konusunda davalı asile usulüne uygun isticvap davetiyesi gönderilmeden yalnız vekile süre verilerek imzanın kabul edilmiş sayılması bozma nedeni yapılmıştır. Kararın tam tarihi bağımsız kaynaklarda güvenilir biçimde teyit edilemediğinden tarih bilgisi kullanılmamıştır.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
İsticvabın ispat gücü, soruların açık ve somut olmasına bağlıdır. Tarafın genel nitelikteki açıklamaları her zaman ikrar sayılmaz. İkrar sonucuna varılabilmesi için beyanın belirli bir vakıaya ilişkin, açık ve tereddütsüz olması gerekir.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Davetiyede isticvap konusu, gelmemenin veya cevap vermemenin sonuçları ve duruşma bilgileri açıkça yer almalıdır. Sorulacak belgeler tarafın önüne tek tek konulmalı; cevaplar özetlenmeden, anlamı değiştirilmeyecek şekilde tutanağa geçirilmelidir.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
İsticvap kararı yargılamanın tahkikat aşamasında verilir. Ayrı bir başvuru süresi yoktur. Usulsüz davetiye veya bizzat dinleme kuralına aykırılık, duruşmada itiraz konusu yapılmalı ve nihai karara etkisi varsa kanun yolunda ileri sürülmelidir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
İsticvap davetiyesi, tebliğ mazbatası, ses ve görüntü bağlantı kayıtları, istinabe evrakı ve imzalı isticvap tutanağı temel delillerdir. Sağlık veya engellilik iddiası güncel ve durumu açıklayan raporlarla desteklenmelidir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
Vekilin beyanını asil isticvabı saymak, davetiyede konu ve sonuçları göstermemek, belgeyi tarafa göstermeden genel soru sormak, yüzeysel cevabı ikrar kabul etmek ve tutanağı tarafa okutup imzalatmamak yaygın hatalardır.
x. Hukuki Değerlendirme
İsticvap, şekli ayrıntıları olan güçlü bir usul işlemidir. Bizzat dinleme, açık davetiye, somut soru ve doğru tutanak şartları yerine getirilmeden taraf aleyhine ikrar sonucu çıkarılması hukuki dinlenilme hakkını ihlal edebilir.
xi. Sonuç
İsticvap işleminin usulsüz yapılması davanın ispat dengesini doğrudan etkileyebilir. Somut dosyanın HMK madde 169-175 kapsamında incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hayır. İsticvap kural olarak tarafın bizzat dinlenmesini gerektirir.
Konular
Birlikte değerlendirilmesi gereken konular
- Ziynet (Düğün Takısı) Alacağı
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yazılı Yargılama Usulü kısmında (m. 118-186) yer alır.
Yazılı Yargılama Usulü — İlgili Maddeler
- HMK 168HMK Madde 168: Birleştirme ve Ayırma Kararlarına Karşı Kanun Yolu
- HMK 175HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak Hükümler
- HMK 177Islahın Zamanı, Şekli ve Bozma Sonrası Islah
- HMK 178Islah Nedeniyle Ortaya Çıkan Yargılama Giderleri ve Teminat
- HMK 179Islahın Davaya Etkisi ve Sonuçları | HMK Madde 179
- HMK 180Davanın Tamamen Islahı Nedir?
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 260HMK Madde 260: Tanığın BilgilendirilmesiOrtak hüküm · HMK m. 175
- HMK 261Hukuk Davasında Tanık Nasıl Dinlenir?Ortak hüküm · HMK m. 175
- HMK 262HMK Madde 262: Tanığa Karşı Yasak DavranışlarOrtak hüküm · HMK m. 175
- HMK 263HMK Madde 263: Tercüman ve Bilirkişi Yardımıyla Tanık DinlenmesiOrtak hüküm · HMK m. 175
- HMK 79Duruşmada Uygun Olmayan Tutum ve Davranış: HMK 79Üçüncü derece · HMK m. 175 ve HMK m. 262 üzerinden
- HMK 151HMK Madde 151 Kapsamında Duruşma DüzeniÜçüncü derece · HMK m. 175 ve HMK m. 262 üzerinden
- HMK 45HMK Madde 45 Kapsamında Zabıt Kâtibinin Yasaklılığı ve ReddiÜçüncü derece · HMK m. 174 ve HMK m. 154 üzerinden