Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 172: Bizzat İsticvap Olunma
İsticvapta bizzat hazır bulunma, ses ve görüntü nakli, istinabe, hastalık ve engellilik hâlleri ile usulsüz isticvabın sonuçları. Güncel uygulama.
İsticvap, tarafın davanın temelini oluşturan vakıalar hakkında bizzat dinlenmesidir. HMK madde 172, isticvap edilecek kişinin kural olarak şahsen katılmasını; belirli şartlarda ses ve görüntü nakli, istinabe veya bulunduğu yerde dinlenmesini düzenler.
Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
İsticvap tanık dinlenmesi değildir. Tarafın kendi bilgisi dâhilindeki vakıalara ilişkin açıklamasını ve gerektiğinde ikrar sonucunu hedefler. Bu nedenle vekilin beyanı, isticvap edilecek tarafın bizzat dinlenmesinin yerine geçmez.
HMK Madde 172 Hükmü
“İsticvap olunacak kimsenin bizzat gelmesi gereklidir. Ancak, isticvap olunacak kişi, mahkemenin bulunduğu il dışında oturuyor ve bulunduğu yerde aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yolu ile isticvap olunması mümkün değil ise istinabe yolu ile isticvap olunur.” Hastalık, engellilik veya benzeri sebeplerle gelemeyen kişi bulunduğu yerde isticvap edilir.
Teknik imkân varsa il dışında yaşayan kişi aynı anda ses ve görüntü nakliyle dinlenebilir. İstinabe, bu imkânın bulunmadığı hâlde devreye girer. Mahkemenin bulunduğu il içinde yaşamak, kural olarak bizzat gelme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; ciddi sağlık veya engellilik hâlleri ayrıca değerlendirilir.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 169 isticvabın konusunu, madde 171 davetiyeyi, madde 173 isticvap sırasında sorulacak soruları ve sonuçlarını, madde 174 tutanağı, madde 175 ise kıyasen uygulanacak hükümleri düzenler.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 2016/9310 E. ve 2017/2814 K. sayılı kararında, adi belge altındaki imza konusunda davalı asile usulüne uygun isticvap davetiyesi gönderilmeden yalnız vekile süre verilerek imzanın kabul edilmiş sayılması bozma nedeni yapılmıştır. Kararın tam tarihi bağımsız kaynaklarda güvenilir biçimde teyit edilemediğinden tarih bilgisi kullanılmamıştır.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
İsticvabın ispat gücü, soruların açık ve somut olmasına bağlıdır. Tarafın genel nitelikteki açıklamaları her zaman ikrar sayılmaz. İkrar sonucuna varılabilmesi için beyanın belirli bir vakıaya ilişkin, açık ve tereddütsüz olması gerekir.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Davetiyede isticvap konusu, gelmemenin veya cevap vermemenin sonuçları ve duruşma bilgileri açıkça yer almalıdır. Sorulacak belgeler tarafın önüne tek tek konulmalı; cevaplar özetlenmeden, anlamı değiştirilmeyecek şekilde tutanağa geçirilmelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
İsticvap kararı yargılamanın tahkikat aşamasında verilir. Ayrı bir başvuru süresi yoktur. Usulsüz davetiye veya bizzat dinleme kuralına aykırılık, duruşmada itiraz konusu yapılmalı ve nihai karara etkisi varsa kanun yolunda ileri sürülmelidir.
İspat, Delil ve Usul Sorunları
İsticvap davetiyesi, tebliğ mazbatası, ses ve görüntü bağlantı kayıtları, istinabe evrakı ve imzalı isticvap tutanağı temel delillerdir. Sağlık veya engellilik iddiası güncel ve durumu açıklayan raporlarla desteklenmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
Vekilin beyanını asil isticvabı saymak, davetiyede konu ve sonuçları göstermemek, belgeyi tarafa göstermeden genel soru sormak, yüzeysel cevabı ikrar kabul etmek ve tutanağı tarafa okutup imzalatmamak yaygın hatalardır.
Hukuki Değerlendirme
İsticvap, şekli ayrıntıları olan güçlü bir usul işlemidir. Bizzat dinleme, açık davetiye, somut soru ve doğru tutanak şartları yerine getirilmeden taraf aleyhine ikrar sonucu çıkarılması hukuki dinlenilme hakkını ihlal edebilir.
Sonuç
İsticvap işleminin usulsüz yapılması davanın ispat dengesini doğrudan etkileyebilir. Somut dosyanın HMK madde 169-175 kapsamında incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
<!-- EDİTÖRYAL DOĞRULAMA NOTU - YAYIN ÖNCESİ KONTROL 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31.07.2026 tarihinde erişilebilen konsolide metni; Adalet Bakanlığı mevzuat bağlantısı; TBMM kanun bilgileri.
- Yargıtay 19. HD, 2016/9310 E., 2017/2814 K.
- HMK m. 169-175.
Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-172-bizzat-isticvap-olunma-ed57a27a.pdf Kontrol tarihi: 31.07.2026. -->
Sık Sorulan Sorular
Hayır. İsticvap kural olarak tarafın bizzat dinlenmesini gerektirir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.