Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 151 Kapsamında Duruşma Düzeni
Duruşma düzenini bozan davranışlar, salondan çıkarma, disiplin hapsi, suç duyurusu ve avukatlar bakımından uygulanan özel kurallar. Güncel uygulama.
Duruşmanın güvenli ve düzenli yürütülmesi hâkimin yetki ve sorumluluğundadır. HMK madde 151, düzeni bozan davranışlara karşı kademeli tedbirler öngörür ve avukatlar bakımından özel istisnalar getirir.
Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Hâkim önce düzeni bozan kişiyi davranıştan men eder; gerekirse avukatlar hariç salondan çıkarılmasını emreder. İhtara rağmen davranış sürerse avukatlar dışındaki kişi yakalanabilir ve dört güne kadar disiplin hapsi uygulanabilir. Eylem ayrıca suç oluşturuyorsa tutanak Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
HMK Madde 151 Hükmü
“Hâkim, duruşmanın düzenini bozan kimseyi, bunu yapmaktan men eder ve gerekirse, avukatlar hariç, derhâl duruşma salonundan çıkarılmasını emreder.” Maddenin devamında ihtara rağmen süren davranışlar için dört güne kadar disiplin hapsi ve suç oluşturan fiiller için Cumhuriyet başsavcılığına bildirim düzenlenmiştir.
Avukatlar salondan çıkarma, yakalama ve disiplin hapsi yönünden maddedeki istisnanın kapsamındadır. Bu durum avukatın sınırsız davranabileceği anlamına gelmez; hâkim, tutanak düzenleyebilir ve Avukatlık Kanunu çerçevesinde gerekli bildirimleri yapabilir.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 32 yargılamanın sevk ve idaresini, madde 79 vekilin duruşmadaki uygun olmayan tutumunu, madde 262 tanığa karşı yasak davranışları düzenler. Avukatlık Kanunu’nun görev sırasında işlenen fiillere ve disiplin sürecine ilişkin hükümleri ayrıca dikkate alınır.
Yargıtay Uygulaması
Yargıtay uygulamasında, hâkimin duruşma düzenini sağlamak amacıyla kanundan kaynaklanan yetkisini kullanmasının tek başına ihsasırey veya ret sebebi oluşturmayacağı kabul edilmektedir. Kaynak metinde anılan kararın tarih bilgisi bağımsız ve güvenilir bir kaynaktan teyit edilemediği için burada esas ve karar numarası kullanılmamıştır.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Disiplin tedbirleri cezalandırma amacıyla değil, devam eden duruşmanın düzenini korumak amacıyla uygulanır. Bu nedenle uyarı, davranışın sürmesi, ölçülülük ve tutanağın açıklığı önem taşır. Suç şüphesi varsa disiplin tedbiri ceza soruşturmasının yerine geçmez.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Hakaret, tehdit, fiziksel müdahale, sürekli söz kesme veya mahkeme emrine uymama gibi davranışlar tutanağa ayrıntılı biçimde geçirilmelidir. Taraf veya vekil, tutanağın eksik olduğunu düşünüyorsa duruşma bitmeden açıklamasının yazılmasını istemelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Duruşma düzenine ilişkin tedbirler olay anında mahkemece alınır. Disiplin hapsi ve diğer kararların kanun yolu rejimi, kararın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir. Suç oluşturan fiil bakımından Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma merciidir; avukatlara ilişkin mesleki disiplin yönü baro organlarının yetkisindedir.
İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma tutanağı temel belgedir. Ses ve görüntü kaydı hukuken alınmışsa, güvenlik kamerası kayıtları, kolluk tutanakları ve hazır bulunanların beyanları da değerlendirilebilir. İzinsiz kayıt yapılması ayrıca hukuki ve cezai sorun doğurabilir.
Sık Yapılan Hatalar
Her sert tartışmayı disiplin hapsi sebebi saymak, uyarı aşamasını tutanağa yazmamak, avukatlar için kanundaki istisnaları göz ardı etmek, davranışı somutlaştırmadan “düzeni bozdu” ifadesiyle yetinmek ve suç duyurusu ile disiplin tedbirini karıştırmak başlıca hatalardır.
Hukuki Değerlendirme
Duruşma düzeni yetkisi güçlü fakat sınırsız değildir. Tedbirin hukuka uygunluğu, davranışın somut biçimde tutanağa geçirilmesine, uyarının yapılmasına ve uygulanan yaptırımın ölçülü olmasına bağlıdır.
Sonuç
Duruşmada yaşanan olayın eksik veya yanlış tutanağa geçirilmesi sonraki başvuruları zorlaştırabilir. Somut olayın usul, ceza ve meslek hukuku yönlerinden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
<!-- EDİTÖRYAL DOĞRULAMA NOTU - YAYIN ÖNCESİ KONTROL 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31.07.2026 tarihinde erişilebilen konsolide metni; Adalet Bakanlığı mevzuat bağlantısı; TBMM kanun bilgileri.
- HMK m. 32, 79, 151 ve 262.
- Avukatlık Kanunu’nun görev ve disipline ilişkin hükümleri.
Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-151-durusma-duzeni-b12fe85a.pdf Kontrol tarihi: 31.07.2026. -->
Sık Sorulan Sorular
HMK madde 151, salondan çıkarma ve disiplin hapsi bakımından avukatları istisna tutar. Ancak mesleki ve cezai sorumluluk mekanizmaları uygulanabilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.