HMK Madde 151 Kapsamında Duruşma Düzeni
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Duruşma düzenini bozan davranışlar, salondan çıkarma, disiplin hapsi, suç duyurusu ve avukatlar bakımından uygulanan özel kurallar. Güncel uygulama.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 151
Duruşma düzeni
(1) Hâkim, duruşmanın düzenini bozan kimseyi, bunu yapmaktan men eder ve gerekirse, avukatlar hariç, derhâl duruşma salonundan çıkarılmasını emreder.
(2) Bir kimse, ihtara rağmen mahkemenin düzenini bozar veya mahkeme huzurunda uygun olmayan bir söz söylemeye veya davranışta bulunmaya devam ederse derhâl yakalanır ve hakkında dört güne kadar disiplin hapsi uygulanır. Bu fıkra hükmü avukatlar hakkında uygulanmaz.
(3) Mahkemenin düzenini bozan eylem veya mahkeme huzurunda söylenen uygun olmayan söz veya davranış, ayrıca bir suç oluşturuyor ise bu durum bir tutanak ile Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve gerekiyorsa, avukatlar hariç, fiili işleyenin tutuklanmasına da karar verilir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Duruşmanın güvenli ve düzenli yürütülmesi hâkimin yetki ve sorumluluğundadır. HMK madde 151, düzeni bozan davranışlara karşı kademeli tedbirler öngörür ve avukatlar bakımından özel istisnalar getirir.
i. Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Hâkim önce düzeni bozan kişiyi davranıştan men eder; gerekirse avukatlar hariç salondan çıkarılmasını emreder. İhtara rağmen davranış sürerse avukatlar dışındaki kişi yakalanabilir ve dört güne kadar disiplin hapsi uygulanabilir. Eylem ayrıca suç oluşturuyorsa tutanak Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
ii. HMK Madde 151 Hükmü
“Hâkim, duruşmanın düzenini bozan kimseyi, bunu yapmaktan men eder ve gerekirse, avukatlar hariç, derhâl duruşma salonundan çıkarılmasını emreder.” Maddenin devamında ihtara rağmen süren davranışlar için dört güne kadar disiplin hapsi ve suç oluşturan fiiller için Cumhuriyet başsavcılığına bildirim düzenlenmiştir.
Avukatlar salondan çıkarma, yakalama ve disiplin hapsi yönünden maddedeki istisnanın kapsamındadır. Bu durum avukatın sınırsız davranabileceği anlamına gelmez; hâkim, tutanak düzenleyebilir ve Avukatlık Kanunu çerçevesinde gerekli bildirimleri yapabilir.
iii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 32 yargılamanın sevk ve idaresini, madde 79 vekilin duruşmadaki uygun olmayan tutumunu, madde 262 tanığa karşı yasak davranışları düzenler. Avukatlık Kanunu’nun görev sırasında işlenen fiillere ve disiplin sürecine ilişkin hükümleri ayrıca dikkate alınır.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay uygulamasında, hâkimin duruşma düzenini sağlamak amacıyla kanundan kaynaklanan yetkisini kullanmasının tek başına ihsasırey veya ret sebebi oluşturmayacağı kabul edilmektedir. Kaynak metinde anılan kararın tarih bilgisi bağımsız ve güvenilir bir kaynaktan teyit edilemediği için burada esas ve karar numarası kullanılmamıştır.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Disiplin tedbirleri cezalandırma amacıyla değil, devam eden duruşmanın düzenini korumak amacıyla uygulanır. Bu nedenle uyarı, davranışın sürmesi, ölçülülük ve tutanağın açıklığı önem taşır. Suç şüphesi varsa disiplin tedbiri ceza soruşturmasının yerine geçmez.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Hakaret, tehdit, fiziksel müdahale, sürekli söz kesme veya mahkeme emrine uymama gibi davranışlar tutanağa ayrıntılı biçimde geçirilmelidir. Taraf veya vekil, tutanağın eksik olduğunu düşünüyorsa duruşma bitmeden açıklamasının yazılmasını istemelidir.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Duruşma düzenine ilişkin tedbirler olay anında mahkemece alınır. Disiplin hapsi ve diğer kararların kanun yolu rejimi, kararın niteliğine göre ayrıca incelenmelidir. Suç oluşturan fiil bakımından Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma merciidir; avukatlara ilişkin mesleki disiplin yönü baro organlarının yetkisindedir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma tutanağı temel belgedir. Ses ve görüntü kaydı hukuken alınmışsa, güvenlik kamerası kayıtları, kolluk tutanakları ve hazır bulunanların beyanları da değerlendirilebilir. İzinsiz kayıt yapılması ayrıca hukuki ve cezai sorun doğurabilir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
Her sert tartışmayı disiplin hapsi sebebi saymak, uyarı aşamasını tutanağa yazmamak, avukatlar için kanundaki istisnaları göz ardı etmek, davranışı somutlaştırmadan “düzeni bozdu” ifadesiyle yetinmek ve suç duyurusu ile disiplin tedbirini karıştırmak başlıca hatalardır.
x. Hukuki Değerlendirme
Duruşma düzeni yetkisi güçlü fakat sınırsız değildir. Tedbirin hukuka uygunluğu, davranışın somut biçimde tutanağa geçirilmesine, uyarının yapılmasına ve uygulanan yaptırımın ölçülü olmasına bağlıdır.
xi. Sonuç
Duruşmada yaşanan olayın eksik veya yanlış tutanağa geçirilmesi sonraki başvuruları zorlaştırabilir. Somut olayın usul, ceza ve meslek hukuku yönlerinden değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
HMK madde 151, salondan çıkarma ve disiplin hapsi bakımından avukatları istisna tutar. Ancak mesleki ve cezai sorumluluk mekanizmaları uygulanabilir.
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Yazılı Yargılama Usulü kısmında (m. 118-186) yer alır.
Duruşma — İlgili Maddeler
- HMK 147HMK 147 Tarafların Duruşmaya Daveti
- HMK 148HMK Madde 148: Mahkemenin Çalışma Zamanı
- HMK 156HMK 156 Kapsamında Tutanağın İspat Gücü
- HMK 157Zabıt Kâtibi Bulundurulması Zorunluluğu: HMK 157
- HMK 158Mahkeme Tutanağı Örneği Verilmesi: HMK 158
- HMK 159Dosyaya Belge Konulması ve Başka Mercie Gönderilmesi: HMK 159
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 32Yargılamanın Hâkim Tarafından Sevk ve İdaresiDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 175HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak HükümlerOrtak hüküm · HMK m. 262
- HMK 260HMK Madde 260: Tanığın BilgilendirilmesiOrtak hüküm · HMK m. 262
- HMK 71HMK Madde 71: Davanın Bizzat veya Vekil Aracılığıyla TakibiOrtak hüküm · HMK m. 79
- HMK 83HMK Madde 83: Vekilin Azli ve Yargılamaya EtkisiOrtak hüküm · HMK m. 79
- HMK 133Karşı Dava Nasıl ve Ne Zaman Açılır? HMK Madde 133Üçüncü derece · HMK m. 32 ve HMK m. 31 üzerinden
- HMK 179Islahın Davaya Etkisi ve Sonuçları | HMK Madde 179Üçüncü derece · HMK m. 32 ve HMK m. 31 üzerinden
- HMK 308Davayı Kabulün Şartları, Şekli ve Hukuki Sonuçları: HMK Madde 308Üçüncü derece · HMK m. 32 ve HMK m. 31 üzerinden