HMK Madde 262: Tanığa Karşı Yasak Davranışlar
· ≈2 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Tanığın sözünü kesme, övme veya tahkir yasağı, hâkimin uyarısı, taraf ve vekil hakkında uygulanabilecek usul yaptırımları. Usul ve uygulama.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 262
Yasak davranışlar
(1) Tarafların, tanığın sözünü kesmeleri, söz veya hareketle onu övmeleri veya tahkir etmeleri yasaktır. Buna aykırı davranan taraf veya vekili, hâkimin uyarısına rağmen davranışını devam ettirecek olursa, 79 veya 151 inci maddeler uyarınca işlem yapılır.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Tanığın baskı altında kalmadan ve yönlendirilmeden beyanda bulunması, sağlıklı delil değerlendirmesinin şartıdır. HMK madde 262, tarafların ve vekillerin tanığın sözünü kesmesini, söz veya hareketle tanığı övmesini ya da tahkir etmesini yasaklar.
i. Düzenlemenin Konusu ve Hukuki Niteliği
Yasak yalnız hakareti değil, tanığı yönlendirebilecek aşırı onay ve övgüyü de kapsar. Hâkimin uyarısına rağmen davranış sürerse taraf veya vekil hakkında HMK madde 79 ya da 151 çerçevesinde işlem yapılır. Avukatlar bakımından madde 151’deki özel istisnalar saklıdır.
ii. HMK Madde 262 Hükmü
“Tarafların, tanığın sözünü kesmeleri, söz veya hareketle onu övmeleri veya tahkir etmeleri yasaktır. Buna aykırı davranan taraf veya vekili, hâkimin uyarısına rağmen davranışını devam ettirecek olursa, 79 veya 151 inci maddeler uyarınca işlem yapılır.”
Taraf vekilinin tanığa soru sorma hakkı vardır; ancak sorular hâkim aracılığıyla veya hâkimin düzeni içinde yöneltilir. Soru sorma hakkı, tanığın cevabını kesme ya da cevabı telkin etme yetkisi vermez.
iii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK madde 152 duruşmada soru sorma düzenini, madde 79 vekilin uygunsuz tutumunu, madde 151 duruşma disiplinini, madde 240 ve devamı tanık delilini düzenler.
iv. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 25.02.2014 tarihli, 2014/337 E. ve 2014/2387 K. sayılı kararında, duruşma düzenine ilişkin hâkim işlemlerinin tek başına ret sebebi olmadığı değerlendirilmiştir. Kararda HMK madde 262 kapsamında işlem yapılmış olması, hâkimin tarafsızlığını şüpheye düşüren bağımsız bir neden sayılmamıştır.
v. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Tanık anlatımının serbestliği, silahların eşitliği kadar delilin güvenilirliğiyle de ilgilidir. Mahkeme hem tanığı baskıdan korumalı hem de tarafların çelişmeli yargılama kapsamında soru yöneltme hakkını etkili biçimde kullanmasına izin vermelidir.
vi. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
İtiraz edilen soru veya davranışın tutanağa açıkça yazılması istenmelidir. Tanığın yönlendirildiği düşünülüyorsa hangi söz veya hareketin ne şekilde etkili olduğu belirtilmeli; yalnız genel bir “tanık yönlendirildi” itirazıyla yetinilmemelidir.
vii. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Yasak davranışa müdahale duruşma sırasında yapılır. Ayrı bir başvuru süresi yoktur. Tanık beyanının bu nedenle güvenilirliğini kaybettiği iddiası, aynı oturumda tutanağa geçirilip nihai karara karşı kanun yolunda somut biçimde ileri sürülebilir.
viii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma tutanağı, usulüne uygun ses ve görüntü kaydı ve hâkimin uyarısına ilişkin kayıtlar önemlidir. Tanığın sonraki beyanları veya çelişkileri de yönlendirme iddiasının değerlendirilmesinde dikkate alınabilir.
ix. Sık Yapılan Hatalar
Soru sormayı söz kesmeyle karıştırmak, hâkimin uyarısını tutanağa geçirmemek, tanığın her desteklenmesini yasak saymak, avukatlar bakımından HMK madde 151 istisnasını gözden kaçırmak ve yönlendirme iddiasını somutlaştırmamak sık yapılan hatalardır.
x. Hukuki Değerlendirme
HMK madde 262, duruşma nezaketinden daha fazlasını korur: tanık delilinin güvenilirliğini. Etkili uygulama, hâkimin dengeli müdahalesine ve tarafların itirazlarını somut biçimde tutanağa geçirmesine bağlıdır.
xi. Sonuç
Tanığın yönlendirilmesi veya baskı altında dinlenmesi hükmün dayandığı delil değerlendirmesini etkileyebilir. Somut dosyanın incelenmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Mahkemenin duruşma düzeni içinde soru yöneltilebilir. Hâkim, ilgisiz veya yönlendirici soruları engelleyebilir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Tanık — İlgili Maddeler
- HMK 256Tanığa Görevinin Öneminin Anlatılması: HMK 256
- HMK 257HMK Madde 257 Kapsamında Yeminsiz Dinlenecek Tanıklar
- HMK 258Tanığın Yemini Nasıl Yapılır?
- HMK 260HMK Madde 260: Tanığın Bilgilendirilmesi
- HMK 264Yalan Yere veya Menfaat Karşılığı Tanıklık: HMK 264
- HMK 265HMK Madde 265: Tanığa Ödenecek Ücret ve Giderler
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 151HMK Madde 151 Kapsamında Duruşma DüzeniDoğrudan atıf · anıyor
- HMK 79Duruşmada Uygun Olmayan Tutum ve Davranış: HMK 79Doğrudan atıf · anıyor
- HMK 175HMK Madde 175: İsticvapta Kıyasen Uygulanacak HükümlerDoğrudan atıf · bu maddeyi anıyor
- HMK 71HMK Madde 71: Davanın Bizzat veya Vekil Aracılığıyla TakibiOrtak hüküm · HMK m. 79
- HMK 83HMK Madde 83: Vekilin Azli ve Yargılamaya EtkisiOrtak hüküm · HMK m. 79
- HMK 242HMK Madde 242: Tanıklığın İzne Bağlı Olduğu HâllerOrtak hüküm · HMK m. 240
- HMK 243Tanığın Davet Edilmesi, Hazır Tanık ve Kesin Süre: HMK Madde 243Ortak hüküm · HMK m. 240
Aynı Hükümleri Uygulayan Yazılar
- Boşanma Davasında Hâkim Nelere Dikkat Eder? Eşlere ve Tanıklara Ne Sorulur?Ortak hüküm · HMK m. 152 ve 1 hüküm daha
- Duruşmada Kayıt ve Yayın YasağıOrtak hüküm · HMK m. 151
- Boşanma Davasında Deliller Nelerdir? Hangi Delil Kabul Edilir?Ortak hüküm · HMK m. 240
- İş Davalarında Tanıkla İspat Nasıl Yapılır?Ortak hüküm · HMK m. 240