Tanıklıktan Çekinme Sebeplerinin Bildirilmesi ve İncelenmesi
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Tanıklıktan çekinme sebebinin duruşmadan önce yazılı veya duruşmada sözlü bildirilmesini, delil sunulmasını ve mahkemenin incelemesini açıklıyoruz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 252
Çekinme sebeplerinin bildirilmesi ve incelenmesi
(1) Tanıklıktan çekinen kimse, çekinme sebebini ve bu sebebi haklı gösterecek delilini, dinleneceği günden önce yazılı veya davet edildiği duruşmada sözlü olarak bildirmek zorundadır.
(2) Çekinme sebeplerini ve bunun dayanaklarını önceden bildirmiş olan tanık belli günde mahkemeye gelmek zorunda değildir.
(3) Mahkeme, duruşmada bulunan tarafları dinledikten sonra tanıklıktan çekinmenin haklı olup olmadığına karar verir.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Tanığın çekinme hakkı kendiliğinden uygulanmaz. HMK m. 252 uyarınca tanık, çekinme sebebini ve bunu haklı gösterecek delili mahkemeye bildirmelidir. Bildirim önceden yazılı yapılabileceği gibi davet edildiği duruşmada sözlü de yapılabilir. Mahkeme, tarafları dinleyerek sebebin haklı olup olmadığına karar verir.
i. Hukuki Kurumun Tanımı ve Kapsamı
Çekinme sebebi, tanığın kanunen korunmaya değer ilişkisi veya menfaati nedeniyle ifade vermekten kaçınmasını sağlayan istisnadır. Yakın akrabalık, sır saklama yükümlülüğü ve tanığın kendisi veya yakınları bakımından ağır zarar ya da ceza soruşturması riski başlıca gruplardır. Hangi sebebin uygulanacağı HMK m. 248-250 çerçevesinde belirlenir.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 252/1, sebep ve delilin dinlenme gününden önce yazılı veya duruşmada sözlü bildirilmesini öngörür. Sebebini ve dayanağını önceden bildiren tanık, belirlenen günde mahkemeye gelmek zorunda değildir. Mahkeme, duruşmada bulunan tarafları dinledikten sonra karar verir. Çekinmenin istisnaları ve tanıklık zorunluluğu HMK m. 251 ile birlikte değerlendirilmelidir.
iii. Yargıtay Uygulaması
Mahkeme yalnızca tanığın kullandığı başlığa değil, ileri sürdüğü olgunun kanundaki çekinme sebebine uyup uymadığına bakar. Mesleki sır iddiasında sır sahibinin rızası veya kanuni istisna önem taşıyabilir. Güvenilir tam metni bağımsız doğrulanmayan kararlar bu metinde numarasıyla kullanılmamıştır.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Önceden bildirim, tanığın gereksiz yere adliyeye gelmesini ve duruşmanın ertelenmesini önler. Dilekçede dosya numarası, tanık sıfatı, hangi yasal sebebe dayanıldığı, olayla bağlantı ve deliller açıkça yazılmalıdır. Akrabalık için nüfus kaydı, mesleki sır için görev ve ilişki belgesi sunulabilir.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Her dosyada taraf sıfatı, işlemin tarihi, tebligat ve süreler, delillerin elde ediliş biçimi ile özel kanun hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Aynı maddeye dayanan iki uyuşmazlık, vakıa ve usul geçmişi farklı olduğu için aynı sonuca ulaşmayabilir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Mahkeme çekinme talebini kabul ederse tanık ilgili konularda dinlenmez. Kısmi çekinme mümkünse yalnızca korunan alana giren sorular bakımından uygulanabilir. Talep reddedilirse tanık beyan vermekle yükümlüdür; direnme hâlinde HMK m. 253 yaptırımları gündeme gelir.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Nüfus kayıt örneği, vekâlet veya mesleki ilişki belgesi, gizlilik yükümlülüğü, devam eden soruşturma evrakı, sağlık veya ciddi zarar riskini gösteren kayıtlar kullanılabilir. Belgenin hassas veri içermesi hâlinde sınırlı sunum veya gizlilik talebi değerlendirilebilir.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Sadece 'çekinme hakkımı kullanıyorum' demek
- Dayanılan kanuni sebebi göstermemek
- Önceden bildirim yaptığı hâlde delil sunmamak
- Çekinme hakkını tüm sorular için otomatik ve sınırsız görmek
ix. Hukuki Değerlendirme
Tanıklıktan çekinme hakkı, sırların ve temel kişisel ilişkilerin korunması için getirilmiştir; yargılamayı geciktirme aracı değildir. Dilekçe kısa olabilir fakat sebep, kapsam ve delil bakımından açık olmalıdır.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görev, yetki ve kullanılabilecek hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebilir; içerik tek başına hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Sebep ve delil önceden yazılı bildirilebilir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Tanık — İlgili Maddeler
- HMK 247HMK Madde 247: Tanıklıktan Çekinme Hakkı
- HMK 248HMK Madde 248 Kapsamında Kişisel Nedenlerle Tanıklıktan Çekinme
- HMK 255Hukuk Davasında Tanığa İtiraz Edilebilir mi?
- HMK 256Tanığa Görevinin Öneminin Anlatılması: HMK 256
- HMK 257HMK Madde 257 Kapsamında Yeminsiz Dinlenecek Tanıklar
- HMK 258Tanığın Yemini Nasıl Yapılır?
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.