Yalan Yere veya Menfaat Karşılığı Tanıklık: HMK 264
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Hukuk davasında yalan veya menfaat karşılığı tanıklık şüphesinde hâkimin tutanak ve savcılığa bildirim yetkisini, ceza sürecini açıklıyoruz.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 264
Yalan yere veya menfaat temin ederek tanıklık edilmesi ve sonuçları
(1) Hâkim, tanığın tanıklığı esnasında yalan söylediği veya menfaat temin ederek tanıklık ettiği hakkında yeterli delil veya emare elde ederse bir tutanak düzenler ve bu tutanağı derhâl Cumhuriyet başsavcılığına gönderir.
(2) Hâkim, tanığın ve suçta ortakları varsa onların tutuklanmasına da karar verebilir ve kovuşturma yapılmak üzere Cumhuriyet başsavcılığına sevk eder.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Bir tanık beyanının tarafın aleyhine olması, tek başına yalan tanıklık anlamına gelmez. HMK m. 264'ün uygulanabilmesi için hâkimin, tanığın gerçeğe aykırı konuştuğuna veya menfaat karşılığında ifade verdiğine ilişkin yeterli delil ya da emare elde etmesi gerekir. Hukuk mahkemesindeki tespit, ceza sorumluluğunu kesinleştirmez; savcılık sürecini başlatır.
i. Hukuki Kurumun Tanımı ve Kapsamı
Yalan tanıklık, tanığın yetkili merci önünde gerçeğe aykırı beyanda bulunması veya bildiği hususu saklamasıyla gündeme gelen suçtur. Menfaat temin ederek tanıklık edilmesi, beyanın güvenilirliğini ağır biçimde zedeler. Buna karşılık unutma, algı farklılığı, zaman geçmesi veya çelişkili anlatımın her biri otomatik olarak suç oluşturmaz.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK m. 264'e göre hâkim yeterli delil veya emare görürse tutanak düzenler ve derhâl Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Maddenin ikinci fıkrasında tanık ve varsa suç ortakları hakkında tutuklama kararı verilebileceği yazılıdır; bu son derece ağır tedbir, Anayasa ve CMK'daki tutuklama koşullarıyla birlikte ve istisnai biçimde değerlendirilmelidir. Ceza sorumluluğunun maddi şartları TCK m. 272 kapsamında savcılık ve ceza mahkemesince incelenir.
iii. Yargıtay Uygulaması
Yalan tanıklık değerlendirmesinde hukuk hâkiminin kanaati ile ceza mahkemesinin suçun unsurlarına ilişkin değerlendirmesi aynı şey değildir. Savcılığa gönderilen tutanak ihbar niteliğindedir. Kesin ceza sonucu, soruşturma ve gerekirse kovuşturma sonunda ortaya çıkar. Güvenilir tam metni doğrulanmayan karar künyeleri bu nedenle metne eklenmemiştir.
iv. Doktrindeki Yaklaşım ve Uygulamadaki Tartışmalar
Çelişki görüldüğünde tanığın hangi olayı bizzat gördüğü, bilgiyi kimden öğrendiği, zaman ve mekân ayrıntıları ile taraflarla ilişkisi sorgulanmalıdır. Karşı tarafın 'tanık yalan söylüyor' biçimindeki genel iddiası yerine, dosyadaki belgeyle çelişen belirli cümleler gösterilmelidir. Menfaat iddiası banka kaydı, mesaj, ödeme veya vaatle somutlaştırılmalıdır.
v. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Her dosyada taraf sıfatı, işlemin tarihi, tebligat ve süreler, delillerin elde ediliş biçimi ile özel kanun hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Aynı maddeye dayanan iki uyuşmazlık, vakıa ve usul geçmişi farklı olduğu için aynı sonuca ulaşmayabilir.
vi. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Taraf veya vekil, yalan tanıklık şüphesini duruşmada açıklayıp çelişkilerin tutanağa geçirilmesini ve gerekli işlemin yapılmasını isteyebilir. Hâkim talebe bağlı değildir; yeterli delil veya emareyi kendisi değerlendirir. Savcılığa bildirimden sonra ceza soruşturması ayrı dosyada yürür. Hukuk davasında tanık beyanının delil değeri ayrıca serbestçe takdir edilir.
vii. İspat, Delil ve Usul Sorunları
Duruşma tutanağı, tanığın önceki beyanları, mesajlar, kamera kayıtları, konum ve seyahat kayıtları, resmi belgeler, banka hareketleri ve taraf-tanık ilişkisini gösteren veriler kullanılabilir. Hukuka aykırı elde edilen kayıtların delil olarak kullanılması ayrıca sorun doğurur.
viii. Sık Yapılan Hatalar
- Aleyhe her beyanı yalan tanıklık saymak
- Çelişkinin hangi belge veya olguyla ortaya çıktığını göstermemek
- Savcılığa bildirimi mahkûmiyet gibi sunmak
- Hukuka aykırı yolla delil toplamaya çalışmak
ix. Hukuki Değerlendirme
Yalan tanıklık iddiası, baskı aracı olarak değil, doğrulanabilir çelişkiler üzerinden ileri sürülmelidir. HMK m. 264 ciddi sonuç doğurduğundan hem mahkemenin hem tarafların ölçülü davranması; hukuk davasındaki delil tartışmasıyla ceza sorumluluğunu birbirine karıştırmaması gerekir.
x. Günser + Partners ile İletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürenin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına yol açabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve uygulanabilir yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Süreler, görev, yetki ve kullanılabilecek hukuki yollar somut olayın özelliklerine göre değişebilir; içerik tek başına hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
Sık Sorulan Sorular
Evet. Yeterli delil veya emare elde ederse tutanak düzenleyip savcılığa gönderir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.