Senette Çıkıntı, Kazıntı ve Silinti: HMK 207 Kapsamında Hukuki Sonuçlar

Düzenleme; adi senetler yanında, niteliğine uygun düştüğü ölçüde bono ve çek gibi kambiyo senetlerinde ortaya çıkan kazıntı, silinti, çıkıntı ve düzeltme iddialarında da önem taşır. “Çıkıntı” metne sonradan eklenen bölüm; “kazıntı” fiziksel müdahaleyle kaldırılan yazı; “silinti” ise mevcut kaydın ortadan kaldırılması veya okunamaz hâle getirilmesidir. Elle doldurulan boşluk her zaman tahrifat sayılmaz. Belgenin düzenlenme biçimi, boş bırakılan alanın sonradan anlaşmaya uygun doldurulup doldurulmadığı ve imza iradesi birlikte değerlendirilir.

HMK m. 207 uyarınca senetteki çıkıntı, kazıntı veya silinti ayrıca onanmamışsa, inkâr hâlinde dikkate alınmaz. Müdahale senedin geçerliliğine veya anlamına etkili nitelikteyse senet kısmen ya da tamamen hükümsüz sayılabilir. İmza veya parafın inkâr edilmesi hâlinde HMK m. 208 ve devamındaki sahtelik incelemesi ile HMK m. 266 kapsamında bilirkişi incelemesi gündeme gelir. Kambiyo senetlerinde ayrıca Türk Ticaret Kanunu ve İcra ve İflâs Kanunu hükümleri uygulanır.

Değişikliğin üzerinde düzenleyenin imzası veya parafı bulunması güçlü bir onay göstergesidir; ancak parafın aidiyeti de çekişmeli olabilir. Onay yoksa mahkeme, öncelikle belgenin müdahaleden önceki hâlini belirlemeye çalışır. Önceki hâl okunabiliyorsa değerlendirme bu metin üzerinden yapılabilir. Müdahale belgenin asli unsurunu ortadan kaldırıyor, önceki metin tespit edilemiyor veya senedin hukuki niteliğini değiştiriyorsa kısmi ya da tam hükümsüzlük sonucu doğabilir. Özellikle bedelin büyütülmesi, vade veya düzenleme tarihinin değiştirilmesi ve ibraz süresine etki eden tarih müdahaleleri ciddi sonuç doğurur.

Yargıtay uygulamasında, senet üzerindeki değişikliğin düzenleyen tarafından onanması gerektiği; onaysız değişikliğin inkâr edilmesi hâlinde yok sayılarak senedin önceki durumuna göre değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Teknik inceleme gerektiren tahrifat ve paraf aidiyeti iddialarında, çıplak gözle veya fotokopi üzerinden sonuca gidilmesi yeterli görülmemektedir. Değişiklik kambiyo vasfını etkiliyorsa keşideci dışındaki kambiyo borçlularının da bu hususu ileri sürebildiği kararlar bulunmaktadır.

Öğretide baskın yaklaşım, usul kurallarının şekilcilik amacıyla değil; öngörülebilir, denetlenebilir ve adil bir yargılama sağlamak için uygulanması gerektiği yönündedir. Bununla birlikte, açık kanun hükmünün sonuçları yorum yoluyla etkisiz hâle getirilemez.

Belgenin aslı korunmalı, üzerine yeni not düşülmemeli ve zımba, bant, ısı veya kimyasal müdahaleyle fiziksel özellikleri değiştirilmemelidir. İnceleme talebinde hangi bölümün ne şekilde değiştirildiği açıkça gösterilmeli; “senet tahriflidir” biçimindeki soyut itirazla yetinilmemelidir. Karşılaştırmaya elverişli imza ve yazı örnekleri, mümkünse müdahale tarihine yakın resmî belgelerden getirtilmelidir.

HMK m. 207 bağımsız bir dava türü veya özel süre öngörmez. İddia, senede dayalı alacak davasında savunma olarak, menfi tespit veya istirdat davasında ya da kambiyo takibine karşı icra mahkemesinde ileri sürülebilir. Görev, yetki ve başvuru süresi seçilen hukuki yola göre değişir. Kambiyo takibindeki süreler kısa ve hak kaybına elverişli olduğundan ödeme emri tebliğ tarihi esas alınarak derhâl değerlendirme yapılmalıdır.

Belge aslı, grafoloji ve sahtecilik incelemesinin merkezindedir. Fotokopi üzerinde mürekkep sırası, kalem farkı, kazıntı izi ve fiziksel katman analizi sağlıklı yapılamaz. Bilirkişiden yalnız “tahrifat vardır/yoktur” şeklinde sonuç değil; müdahalenin yeri, yöntemi, önceki metnin tespiti, parafın aidiyeti ve değişikliğin belge anlamına etkisi konusunda denetlenebilir açıklama istenmelidir.

• Belge aslını sunmadan fotokopi üzerinden kesin sonuç beklemek.
• Her düzeltmenin senedi bütünüyle geçersiz kıldığını varsaymak.
• Parafın varlığını tek başına yeterli sayıp aidiyet itirazını incelememek.
• Kambiyo senedinin değişiklik öncesi hâlinin zorunlu unsurları taşıyıp taşımadığını değerlendirmemek.
• Tahrifat iddiasını somutlaştırmadan genel ifadelerle ileri sürmek.

HMK m. 207, şekli bir paraf kontrolünden ibaret değildir. Mahkemenin görevi, değişikliğin belgeye etkisini ve gerçek iradeyi deliller üzerinden belirlemektir. Özellikle kambiyo senetlerinde küçük görünen tarih veya rakam müdahalesi, takip hakkını ve senedin vasfını bütünüyle değiştirebilir. Bu nedenle iddianın zamanında, belge aslı üzerinden ve teknik incelemeye elverişli biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.

Bu içerik, aşağıdaki kaynaklar esas alınarak 31.07.2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Karar künyeleri yalnızca ayrıca doğrulanabilen örneklerle sınırlı tutulmuş; doğrulanamayan karar numaraları metne alınmamıştır. Somut uyuşmazlıkta UYAP ve resmî karar veri tabanından güncel içtihat taraması ayrıca yapılmalıdır.

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, güncel konsolide metin: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
• İncelenen kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-207-senette-cikinti-kazinti-ve-silinti-f9248d4a.pdf