Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
HMK Madde 231: Yemin Edecek Tarafın Ölümü veya Fiil Ehliyetini Kaybetmesi
Yemin teklif edilen tarafın yeminden önce ölmesi veya fiil ehliyetini kaybetmesi, teklifin sonucu ve mirasçılara yeni yemin ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
Kesin yemin kişiye sıkı biçimde bağlı bir delildir. Yemin edecek gerçek kişi, yemini yerine getirmeden önce ölür veya fiil ehliyetini kaybederse önceki yemin teklifi yapılmamış sayılır. Yemin borcu mirasçılara aynen geçmez; gerekiyorsa mirasçı veya yasal temsilciye kendi bilgisi hakkında yeni bir yemin teklif edilir.
İlgili mevzuat hükmü
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.231:
(1) Yemin edecek taraf gerçek kişi olup, yeminden evvel ölür veya fiil ehliyetini kaybederse yemin teklif edilmemiş sayılır.
Yemin teklifi neden geçersiz hâle gelir?
Yemin, kişinin kendisinden kaynaklanan veya bilgisi dâhilindeki çekişmeli vakıa hakkında vicdanına hitap eden kesin delildir. Yemini edecek kişinin ölmesi veya fiil ehliyetini kaybetmesiyle o kişisel beyan artık alınamaz. Kanun bu nedenle daha önceki teklifi hiç yapılmamış sayar.
Madde yalnız gerçek kişiler için uygulanır. Tüzel kişilerde yemin, tüzel kişiyi temsil eden organ veya yetkili üzerinden HMK m.232 çerçevesinde değerlendirilir.
Mirasçılara yeniden yemin teklif edilebilir mi?
Mirasçılar murisin yerine onun bilmediği bir vakıa hakkında yemin edemez. Ancak HMK m.225 uyarınca bir kişinin bir hususu bilmesi kendisinden kaynaklanan vakıa sayılabildiğinden, mirasçıya kendi bilgisi kapsamında yeni bir yemin teklif edilebilir.
Yeni teklifin konusu, önceki yeminin kopyası olmamalıdır. Mirasçının murisin işlemi, ödeme veya borç hakkında bilgi sahibi olup olmadığı açık ve kişisel biçimde formüle edilmelidir.
İlgili mevzuat ve bağlantılı hükümler
HMK m.225 yeminin konusu, m.227 yemin teklifi, m.228-230 yemin işlemleri, m.232 tüzel kişiler ve yasal temsilci bakımından birlikte uygulanır.
Yargıtay uygulaması
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 11.04.2023 tarihli, 2023/1252 E. ve 2023/1109 K. sayılı kararında, yemin teklif edilen kişinin ölmesi hâlinde önceki teklifin yapılmamış sayılacağı; mirasçılarına veya yasal temsilcisine, teklif edilen hususu bilip bilmedikleri konusunda yeniden yemin teklif edilebileceği belirtilmiştir.
Karar, yemin delilinin kişiselliğini korurken mirasçıların kendi bilgisine dayalı yeni bir delil imkânını da kabul etmektedir.
Süreler, görevli ve yetkili merci
Tarafın ölümü yalnız yemin işlemini değil, taraf teşkilini de etkiler. Mirasçıların davaya dâhil edilmesi, mirasın reddi süresi ve tereke temsilcisi ihtiyacı incelenmeden yargılamaya devam edilemez. Fiil ehliyeti kaybında yasal temsilci atanması ve vesayet kararının dosyaya alınması gerekir.
Yemin teklif etme hakkı için mahkemenin verdiği süre ve delil listesi önemlidir. Yeni taraf teşkili sonrasında mahkeme, usulî hakların kullanılmasına uygun süre tanımalıdır.
İspat, delil ve usul sorunları
Nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi, veraset ilamı, sağlık ve vesayet kararları dosyaya getirtilir. Mirasçının olay hakkında bilgi sahibi olduğunu gösteren yazışma, ödeme belgesi veya birlikte yürütülen işlem yeni yemin teklifinin konusunu belirleyebilir.
Yemin metni, ispat edilmek istenen vakıayı açık ve tek anlamlı biçimde içermelidir; hukuki değerlendirme veya belirsiz sorular yemin konusu yapılamaz.
Öğreti ve uygulamadaki değerlendirme
Madde gerekçesi ve yerleşik usul ilkeleri, düzenlemenin biçimsel bir kuraldan ibaret olmadığını; hukuki dinlenilme hakkı, usul ekonomisi ve kararların denetlenebilirliği ile birlikte uygulanması gerektiğini göstermektedir. Bu çalışmada tam künyesi ve doğrudan ilgisi doğrulanamayan kararlar emsal olarak kullanılmamıştır. Somut olayda farklı bir özel kanun veya güncel içtihat bulunması hâlinde sonuç değişebilir.
Sık yapılan hatalar
- Önceki yemin teklifinin mirasçılara aynen geçtiğini düşünmek.
- Taraf teşkili sağlanmadan yargılamaya devam etmek.
- Mirasçının kişisel bilgisini aşan vakıa için yemin teklif etmek.
- Ölüm ile fiil ehliyeti kaybının tüzel kişilere uygulanacağını varsaymak.
Hukuki değerlendirme
Bu düzenleme tek başına okunarak somut uyuşmazlığın sonucu belirlenemez. Maddenin uygulanması; talebin hukuki niteliğine, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna, tarafların daha önce yaptığı usul işlemlerine ve bağlantılı hükümlere göre değişir. Usul hukukunda yanlış işlem çoğu zaman yalnız şekli bir eksiklik değildir; süre kaybı, delilin değerlendirilememesi veya kanun yolu hakkının kullanılamaması sonucunu doğurabilir.
Günser + Partners ile iletişim
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve doğrulama notu
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-231-olum-veya-fiil-ehliyetinin-kaybi-d4fda076.pdf
- Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 31.07.2026
- Kanun maddesi, bu tarihte yürürlükte olan konsolide metin esas alınarak kontrol edilmiştir.
- Karar bölümünde yalnız tam künyesi ve konu bağlantısı ayrıca doğrulanabilen kararlar kullanılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Yemin teklif edilmemiş sayılır. Mirasçılara kendi bilgileri hakkında yeni yemin teklif edilmesi değerlendirilebilir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.