Medeni Usul Hukuku · · ≈3 dk okuma
Tanığın Davet Edilmesi, Hazır Tanık ve Kesin Süre: HMK Madde 243
Tanık davetiyesi, bir haftalık tebliğ süresi, telefon veya e-posta ile çağrı, hazır edilen tanığın dinlenmesi ve kesin süre sonrası uygulama.
Tanık deliline dayanmak, yalnız bir isim listesi vermekten ibaret değildir. Tanığın usulüne uygun çağrılması, duruşma gününün zamanında bildirilmesi ve hazır edilen tanığın hangi koşullarda dinleneceği HMK 243’te ayrıntılı biçimde düzenlenir.
Hukuki Çerçeve ve Kavram
Tanık, uyuşmazlık konusu vakıayı duyu organlarıyla edindiği bilgiye dayanarak açıklayan üçüncü kişidir. Kural olarak mahkeme davetiyesiyle çağrılır; ancak tarafın davetiye olmadan duruşmada hazır ettiği tanık da dinlenebilir. Bu düzenleme, ispat hakkını şekli eksiklik nedeniyle gereksiz yere ortadan kaldırmamak amacı taşır.
İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 243/1’e göre tanık davetiyeyle çağrılır; tarafça hazır bulundurulan tanık da dinlenir. Tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmişse, liste sunulmamış olsa bile taraf o duruşmada hazır bulundurduğu tanığı dinletebilir. Davetiyenin duruşmadan en az bir hafta önce tebliği gerekir; acele hâlde daha kısa süre kararlaştırılabilir. Telefon, faks veya elektronik posta ile çağrı mümkündür; bu çağrıya rağmen gelmemenin zorla getirme ve gider sonuçları uygulanmaz.
Düzenlemenin Kapsamı
Hazır tanık imkânı, süresiz biçimde her celsede yeni tanık getirme hakkı vermez. Kanunun açık istisnası, kesin süre sonrasındaki belirlenmiş dinlenme gününde hazır edilen tanık içindir. Tanık deliline hiç dayanmayan tarafın sonradan tanık getirmesi, HMK 145 ve somut usul süreci çerçevesinde farklı değerlendirilir.
Başvuru ve İnceleme Usulü
Tanık listesinde ad, soyad ve tebligata elverişli adres bulunmalıdır. Davetiyede duruşmanın yeri, günü, saati, tanıklık konusu ve gelmemenin sonuçları HMK 244’e uygun yazılmalıdır. Tanığın mazereti değerlendirilir; usulüne uygun davete rağmen gelmeyen tanık hakkında HMK 245 uygulanabilir. Taraf, tanığın hazır olduğunu açıkça bildirerek dinlenmesini istemelidir.
Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Davetiyenin kural olarak duruşma gününden en az bir hafta önce tebliği gerekir. Tanık listesinin sunulması için verilen iki haftalık veya mahkemece belirlenen kesin süre ayrı bir süredir. Kesin süre kaçırılmış olsa bile HMK 243/1’in hazır tanık istisnası yalnız kanundaki koşullarla kullanılabilir.
İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
Davetiyenin tebliğ mazbatası, UETS kaydı, tanık listesi, kesin süre ara kararı, duruşma zaptı ve mazeret belgeleri önem taşır. Mahkeme tanığı dinlemeyecekse, HMK 241 kapsamında yeterli bilgi edinildiğini veya tanıklığın uyuşmazlıkla ilgisiz olduğunu gerekçelendirmelidir.
Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.12.2021 tarihli, 2021/8772 E., 2021/9727 K. sayılı kararında tanık deliline dayanan fakat kesin sürede isim bildirmeyen tarafın belirlenen duruşmada hazır ettiği tanıkların HMK 243/1 uyarınca dinlenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Aynı Dairenin 2022/8631 E., 2022/10445 K. sayılı kararı da hazır edilen ve dinlenen tanık beyanının görmezden gelinemeyeceğini vurgular.
Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Tanık listesi ve kesin süre, yargılamanın düzenli yürütülmesini sağlar. Hazır tanık istisnası ise bu disiplinin ispat hakkını ölçüsüz biçimde ortadan kaldırmasını önler. İki kural birlikte uygulanmalı; istisna yeni ve sınırsız delil sunma yoluna dönüştürülmemelidir.
Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kesin süre kaçırılmışsa bir sonraki belirlenmiş tanık duruşmasında tanık fiilen hazır edilmeli ve HMK 243/1 açıkça hatırlatılmalıdır. Mahkemenin dinlememe kararı tutanağa gerekçesiyle geçirilmelidir. Tanığın adresi değişmişse yeni adres gecikmeden bildirilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Telefonla çağrılan tanığa gelmeme yaptırımı uygulamak
- Davetiyeyi duruşmadan bir haftadan az süre önce tebliğ etmek
- Hazır tanık istisnasını her sonraki celseye yaymak
- Tanığı dinlememe kararını gerekçesiz bırakmak
- Tanık deliline dayanma ile tanık listesini sunmayı aynı işlem sanmak
Hukuki Değerlendirme
HMK 243, usul disiplini ile ispat hakkı arasında hassas denge kurar. Tanığın çağrı biçimi ve hazır edilme zamanı doğru takip edilmezse önemli bir vakıanın ispatı yalnız şekli hata nedeniyle kaybedilebilir.
Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 240-245
- Yargıtay 2. HD, 20.12.2021, 2021/8772 E., 2021/9727 K.
- Yargıtay 2. HD, 2022/8631 E., 2022/10445 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-243-tanigin-davet-edilmesi-77d5187b.pdf
Sık Sorulan Sorular
Evet. Tarafça hazır edilen tanık kural olarak dinlenir.
Telif ve Kullanım
Bu sitedeki tüm makale ve içeriklerin telif hakkı Günser + Partners (Law & Consultancy)'a aittir. İçeriklerin kopyalanarak veya özetlenerek izinsiz biçimde başka internet sitelerinde yayımlanması hâlinde hukuki ve cezai yollara başvurulur. Avukat meslektaşların makale içeriklerini dava dilekçelerinde kullanması serbesttir.
Hukuki Bilgilendirme ve Sorumluluk Reddi
Bu makale yalnızca genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık veya somut olay bakımından görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık, kendi koşulları, süreleri, delilleri ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir. İçeriğe dayanılarak işlem yapılması hak kaybına yol açabilir. Makalenin okunması veya iletişime geçilmesi tek başına avukat müvekkil ilişkisi kurmaz.
Hukuki durumunuzu birlikte değerlendirebiliriz
Meselenizi doğrudan avukatlarımıza ileterek size uygun bir görüşme için randevu talep edebilirsiniz. Başvurunuz, olayın niteliğine göre özenle değerlendirilir.