Tanığın Davet Edilmesi, Hazır Tanık ve Kesin Süre: HMK Madde 243
· ≈3 dk okuma · Medeni Usul Hukuku
Tanık davetiyesi, bir haftalık tebliğ süresi, telefon veya e-posta ile çağrı, hazır edilen tanığın dinlenmesi ve kesin süre sonrası uygulama.
Kanun metni · 6100 sayılı HMK · Madde 243
Tanığın davet edilmesi
(1) Tanık davetiye ile çağrılır. Ancak, davetiye gönderilmeden taraflarca hazır bulundurulan tanık da dinlenir. Şu kadar ki, tanık listesi için kesin süre verildiği ve dinlenme gününün belirlendiği hâllerde, liste verilmemiş olsa dahi taraf, o duruşmada hazır bulundurursa tanıklar dinlenir.
(2) Davetiyenin duruşma gününden en az bir hafta önce tebliğ edilmiş olması gerekir. Acele hâllerde tanığın daha önce gelmesine karar verilebilir.
(3) Tanığı davet, gerektiğinde telefon, faks, elektronik posta gibi araçlardan yararlanılmak suretiyle de yapılabilir. Ancak, davete rağmen gelmemeye bağlanan sonuçlar, bu durumda uygulanmaz.
Kaynak: mevzuat.gov.tr · 2 Kasım 2026 tarihli güncel metin
Tanık deliline dayanmak, yalnız bir isim listesi vermekten ibaret değildir. Tanığın usulüne uygun çağrılması, duruşma gününün zamanında bildirilmesi ve hazır edilen tanığın hangi koşullarda dinleneceği HMK 243’te ayrıntılı biçimde düzenlenir.
i. Hukuki Çerçeve ve Kavram
Tanık, uyuşmazlık konusu vakıayı duyu organlarıyla edindiği bilgiye dayanarak açıklayan üçüncü kişidir. Kural olarak mahkeme davetiyesiyle çağrılır; ancak tarafın davetiye olmadan duruşmada hazır ettiği tanık da dinlenebilir. Bu düzenleme, ispat hakkını şekli eksiklik nedeniyle gereksiz yere ortadan kaldırmamak amacı taşır.
ii. İlgili Mevzuat Hükümleri
HMK 243/1’e göre tanık davetiyeyle çağrılır; tarafça hazır bulundurulan tanık da dinlenir. Tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinlenme günü belirlenmişse, liste sunulmamış olsa bile taraf o duruşmada hazır bulundurduğu tanığı dinletebilir. Davetiyenin duruşmadan en az bir hafta önce tebliği gerekir; acele hâlde daha kısa süre kararlaştırılabilir. Telefon, faks veya elektronik posta ile çağrı mümkündür; bu çağrıya rağmen gelmemenin zorla getirme ve gider sonuçları uygulanmaz.
iii. Düzenlemenin Kapsamı
Hazır tanık imkânı, süresiz biçimde her celsede yeni tanık getirme hakkı vermez. Kanunun açık istisnası, kesin süre sonrasındaki belirlenmiş dinlenme gününde hazır edilen tanık içindir. Tanık deliline hiç dayanmayan tarafın sonradan tanık getirmesi, HMK 145 ve somut usul süreci çerçevesinde farklı değerlendirilir.
iv. Başvuru ve İnceleme Usulü
Tanık listesinde ad, soyad ve tebligata elverişli adres bulunmalıdır. Davetiyede duruşmanın yeri, günü, saati, tanıklık konusu ve gelmemenin sonuçları HMK 244’e uygun yazılmalıdır. Tanığın mazereti değerlendirilir; usulüne uygun davete rağmen gelmeyen tanık hakkında HMK 245 uygulanabilir. Taraf, tanığın hazır olduğunu açıkça bildirerek dinlenmesini istemelidir.
v. Süreler, Görevli ve Yetkili Merci
Davetiyenin kural olarak duruşma gününden en az bir hafta önce tebliği gerekir. Tanık listesinin sunulması için verilen iki haftalık veya mahkemece belirlenen kesin süre ayrı bir süredir. Kesin süre kaçırılmış olsa bile HMK 243/1’in hazır tanık istisnası yalnız kanundaki koşullarla kullanılabilir.
vi. İspat, Delil ve Dosya Yönetimi
vii. Yargıtay, Anayasa Mahkemesi ve Bölge Adliye Mahkemesi Uygulaması
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 20.12.2021 tarihli, 2021/8772 E., 2021/9727 K. sayılı kararında tanık deliline dayanan fakat kesin sürede isim bildirmeyen tarafın belirlenen duruşmada hazır ettiği tanıkların HMK 243/1 uyarınca dinlenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Aynı Dairenin 2022/8631 E., 2022/10445 K. sayılı kararı da hazır edilen ve dinlenen tanık beyanının görmezden gelinemeyeceğini vurgular.
viii. Doktrindeki Görüşler ve Uygulamadaki Tartışmalar
Tanık listesi ve kesin süre, yargılamanın düzenli yürütülmesini sağlar. Hazır tanık istisnası ise bu disiplinin ispat hakkını ölçüsüz biçimde ortadan kaldırmasını önler. İki kural birlikte uygulanmalı; istisna yeni ve sınırsız delil sunma yoluna dönüştürülmemelidir.
ix. Somut Olaylarda Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kesin süre kaçırılmışsa bir sonraki belirlenmiş tanık duruşmasında tanık fiilen hazır edilmeli ve HMK 243/1 açıkça hatırlatılmalıdır. Mahkemenin dinlememe kararı tutanağa gerekçesiyle geçirilmelidir. Tanığın adresi değişmişse yeni adres gecikmeden bildirilmelidir.
x. Sık Yapılan Hatalar
- Telefonla çağrılan tanığa gelmeme yaptırımı uygulamak
- Davetiyeyi duruşmadan bir haftadan az süre önce tebliğ etmek
- Hazır tanık istisnasını her sonraki celseye yaymak
- Tanığı dinlememe kararını gerekçesiz bırakmak
- Tanık deliline dayanma ile tanık listesini sunmayı aynı işlem sanmak
xi. Hukuki Değerlendirme
HMK 243, usul disiplini ile ispat hakkı arasında hassas denge kurar. Tanığın çağrı biçimi ve hazır edilme zamanı doğru takip edilmezse önemli bir vakıanın ispatı yalnız şekli hata nedeniyle kaybedilebilir.
xii. Sonuç
Bu tür uyuşmazlıklarda sürelerin kaçırılması, yanlış mercie başvurulması veya delillerin usulüne uygun sunulmaması hak kaybına neden olabilir. Somut olayınızın güncel mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi için Günser + Partners ile iletişime geçebilirsiniz.
xiii. Kaynak ve Doğrulama Notları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 240-245
- Yargıtay 2. HD, 20.12.2021, 2021/8772 E., 2021/9727 K.
- Yargıtay 2. HD, 2022/8631 E., 2022/10445 K.
- Kaynak PDF: blog-mevzuat-hmk-madde-243-tanigin-davet-edilmesi-77d5187b.pdf
Sık Sorulan Sorular
Evet. Tarafça hazır edilen tanık kural olarak dinlenir.
Konular
İlgili mevzuat
Bu madde, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun İspat ve Deliller kısmında (m. 187-293) yer alır.
Tanık — İlgili Maddeler
- HMK 241Mahkeme Bildirilen Tanıkların Tamamını Dinlemek Zorunda mı?
- HMK 247HMK Madde 247: Tanıklıktan Çekinme Hakkı
- HMK 248HMK Madde 248 Kapsamında Kişisel Nedenlerle Tanıklıktan Çekinme
- HMK 251HMK Madde 251: Tanıklıktan Çekinme Hakkının İstisnaları
- HMK 252Tanıklıktan Çekinme Sebeplerinin Bildirilmesi ve İncelenmesi
- HMK 253Tanıklıktan Çekinmenin Kabul Edilmemesinin Sonuçları
Atıf Ağı — İlgili Maddeler
Bu maddenin metninde anılan ve bu maddeye atıf yapan diğer HMK maddeleri; ikinci ve üçüncü derece, aradaki maddeler üzerinden.
- HMK 121Dava Dilekçesinde Dayanılan Belgelerin Birlikte VerilmesiOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 129HMK 129 Cevap Dilekçesinin İçeriğiOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 143Tahkikatın Konusu ve Ön İnceleme Tutanaklarının Etkisi: HMK Madde 143Ortak hüküm · HMK m. 145
- HMK 191HMK 191 Karşı İspatOrtak hüküm · HMK m. 145
- HMK 32Yargılamanın Hâkim Tarafından Sevk ve İdaresiÜçüncü derece · HMK m. 242 ve HMK m. 27 üzerinden
- HMK 122Dava Dilekçesinin Tebliği: Cevap Süresi ve Usulsüz Tebligatın SonuçlarıÜçüncü derece · HMK m. 242 ve HMK m. 27 üzerinden
- HMK 146HMK Madde 146: Mevcut Delillerle Davanın AydınlanmasıÜçüncü derece · HMK m. 242 ve HMK m. 27 üzerinden